بندیان څوک شکنجه کوي؟ د سترګو لیدلی حال

بندیان څوک شکنجه کوي؟ د سترګو لیدلی حال! ۲  

 تاسو په الله باور وکوئ د کرزي د جلادانو دوحشت او بربریت له لاسه به په ریاست ۹۰ کې مظلومو بندیانو داسې کریغې وهلې چې د سړي زړه به  یې بوټ له ځایه را ایستلو، په ځانګړي ډول به کله چې د ځینو ځوانانو  د ژړا غږ  د سړي تر غوږو را ورسېد تا به ویل زړه مې بوټ غوڅ شو!

   خپله به که په سړي باندې هر څومره تکلیف و، دومره ځوروونکی نه وو لکه د بل وهل، ټکول، او نارې سورې! یو بل بشر ضد جنایت یې دا و چې کله به د ډوډۍ وخت شو، نو ښه خوندوره او پرېمانه ډوډۍ به یې راوړه، او بیا به یې په همدې وخت کې ځینې بندیان د وهلو لپاره بوتلل، له یوې خوا به سړی وږی و، او له بلې خوا به ډوډۍ هم ښه او ډېره وه، خو بل لوري ته به د مظلوم بندي ژړا  او کریغې پیل شوې! د ډوډۍ خوړل خو به هسې پاتې وو چې پاتې وو، ټول به په دې فکر کې شول چې دا مظلوم به څوک وي؟ هر یوه به فکر کولو چې دا به زما خپل، یا ورور او یا ملګری وي! او د خپل نوبت شيبې به یې ګڼلې! چې اوس به نو زما وار راځي..

    ډوډۍ به تر ستوني  نه ښکته کېده، بلکې لاسونو خولې ته نه پورته کوله، شخصا ما خپله په ۹ ورځو کې ایله یوه نیمه سپوره ډوډۍ د زړه په زور وخوړلی شوای، هر څو به مې چې کوشش وکړ چې یو څه وخورم نه به کېدله!

په کومه ورځ یې چې زه ریاست ۹۰ ته بوتلم، دوه ورځې وروسته یې یو څلور نور ځوانان راوستل، څنګه یې چې زیر  زمنیو ته را ښکته کړل سمدستي یې خرپ اوترپ پرې پیل کړ، ښه ځانونه یې پرې ستړي کړل، هغوی غریبانو که هر څو نارې سورې وکړې کومه ګټه یې نه لرله، ښه چې ستړي شول بیا یې پنجرو ته راوستل  او هلته یې را ځوړند کړل، ما ویل ځه د وهلو ټکولو نوبت یې تېر شو، یو دوه ساعته وروسته یې بیا بوتلل، تر نیمو شپو یې ځانونه ښه پرې ستړي کړل، بیا یې راوستل او په پنجرو کې یې را ځړوند کړل!

تر اتو ورځو پورې دغه غریبان نه کیناستي ته پرېښودل شول او نه پرېوتلو ته، یا به په پنجرو کې ځوړند وو او یا به تر پیپونو لاندې وو، په څلور ویشتو ساعتو کې یې هره ورځ څلور ځله  په منظم ډول وهل، داسې وهل چې تر هغه یې نه پرېښودل تر څو چې به پرکالي نه پرې راغلې، کله به یې چې ضعف  وکړ اوبه  به یې پرې واچولې بیا به یې په پنجرو کې را ځوړند کړل!

له اتو ورځو او شپو وهلو ټکولو وروسته چې د کرزي جلادانو ته څه په لاس ور نغلل نو بیا یې یوازې په ځوړندولو بسنه کوله خو وهل یې نه، زه خپله بلکې ټول بندیان چې هلته وو د دغو څلورو ځوانانو همت او عزم ته تسلیم شوو، تر آخره پورې یې اعتراف ونه کړ! خو له دې سره سره اوس اوس خبر شوم چې تر څلورو کلونو زیات بند یې ور کړی!

سره له دې چې دغه ځوانان ډېر سخت وهل کېدل، داسې وهل چې خیال یې په تصور  باندې ځورېږي، خو له دې سره سره به هغو وحشي ځناورو څارنوالانو زارۍ ورته کولې چې دوی يې وهل!  دوی به په پنجرو کې ځوړند وو، څارنوالان به ورته راغلل او ورته ویل به یې: او ځوانه ولې په ځان رحم نه کوې! زما زړه در باندې خوږېږي، په ځان ولې ظلم کوې! حال ووایه چې د نورو بندیانو غوندې له ځوړندېدو خلاص شې، کرار به کښېنې، له ځان سره ظلم مه کوه!

له دغو څلورو نه دوه ځوانان بیا وروسته ما خپله ولیدل، په یوه خونه کې را سره ملګري شول، عجیبه اخلاق او چلن یې درلود، دوه درې میاشتې وروسته یې هم په پښو او لاسونو کې د زولنو او وهلو نښانې پاتې وې!  فکر کوم تر  آخره پورې به ورکې نه شي ځکه د ډېرو وهلو ټکولو له وجې ډېرې ژورې او  پخې شوې وې!

ددغو ځوانانو له ډلې نه  دیوه ځان حالت ډېر ځورولم، دنګه ونه،  سپین رنګی ځوان، اوږده نري بریتونه له خندا ډکه خوله، دا چې بیا وروسته ما په ریاست ۱۷ کې  ولید، په ریاست ۹۰ کې په سمه توګه د یو کس لیدل شوني نه وو.

نوموړی ځوان یې چې په اوله شپه راوستو، ډېر سخت یې ووهلو، بیا یې  د جنوبي لوري په پنجرو کې  زمونږ خونې ته مخامخ را ځوړند کړ! هغه غریب د پیپونو د وهلو له کبله زګیروی کولو خو خبر نه وو چې په ځوړندولو کې له پیپونو نه زیات درد دی، یو څه وخت یې ګوزاره وکړه، نور چې په تنګ شو، غږ یې وکړ چې لږ مې پرېږدئ، لاسونه مې وختل! چا یې غږ نه اورید! هر زګیروی یې زمونږ ټولو په زړونو د خنجر وار و! خو څه مو کړې وای!!!

ډېرې زیاتې زارۍ یې وکړې، هېچا یې غږ نه اورید، لږ وروسته یې بیا غږ وکړ چې تشناب ته ځم، لږ مې پرېږدئ، تشناب ته ځم! انسان نه و چې غږ یې اورېدلی وای، او په رښتیا هم چې غریب د ګېډې تکلیف در لود، او دا تکلیف هر بندي ته پېښېدلو، ځکه  له یوې خوا هوا سړه وه، او لاندې ځمکه او دیوالونه ټول سیمټ وو، بل به یې سهار په چای کې قیماق راوړلو، او د بیګاه له خوا به یې شوربا راوړه، د سهار له خوا یوازې یو ګیلاس چای و اوبس،  بندي به مجبور و چې یخې اوبه وڅښي، یخې اوبه به  چې وڅښل شوې ګېډه به یو په یو ور سره خرابه شوه.

او دا ناروغي عمومي وه، که ووایم چې هېڅ داسې بندي به نه وي چې په ریاست ۹۰ کې یې وخت تېر کړی وي او دا ناروغي نه وي ورته پېښه شوې نو مبالغه به  نه وي.

هغه بندي بیا بیا نارې وکړې، لاس يې پاس په پنجرو  کې تړلي وو او پر سر یې د نورو بندیانو په څېر توره کڅوړه ور اغوستې وه، مګر چا یې غږ نه اورېدو، آخر یې ویل چې ګورئ دخدای لپاره ګېډه مې خرابه ده، یو ځل تشناب ته اجازه را کړئ بیا مې بېرته وتړئ! چا یې غږ اورېدو!!!

آخر یې په ژړغونې آواز په زوره نارې کړې چې مړ شوم، د خدای لپاره کولمې مې وشکېدلې!  ګېډه مې وچاودېدله! یو ځل تشناب ته اجازه راکړئ،  وحشي صفته څارنوالانو او پیرده دارانو یې هېڅ غږ نه اورېدو، او په داسې حال کې چې په لس  میترۍ کې په خپل منځ کې سره ناست وو ګپ شپ یې لګولو! کله کله به يې غږ پرې وکړ: چپ شو!   ګم شو!  چي بلا زدیت!  جهاد مې کنی! هغه غریب به بیا ورته ویل چې څارنوال صیب! قوماندان صیب! خیر دی! یو ځل مې خوشی کړئ تشناب ته ضرورت لرم، ګېډه مې خرابه ده! بیا مې بېرته را ځوړند کړئ!  مګر هېڅ ظالم یې غږ نه اورېد!

آخر چې غریب ډېر تکلیف شو، په ژړا شو!  او نارې یې کړې: ګورئ دا ځای چټلېږي، د خدای په خاطر کولمې مې غوڅې شوې! لږ مې پرېږدئ! ګورئ دا ځای چټلېږي!

تاسو په الله باور وکوئ چې زمونږ زړونه غوټ غوټ ورته غوڅېدل! مګر  ددوی په زړونو کې یوه ذره رحم هم نه راتلو!  د ګېډې تکلیف به ډېرو لیدلی وي، ډېر سخت درد لري!  او دا ځوان هېڅ ملامت نه و! آفرین دې پرې وي! دومره استقامت یې وکړ  فکر نه کوم چې بل چا به کړی وای!

آخر چې ځوان غریب په ژړا شو! یو ځناور ورغی او را خلاص یې کړی، په دې خو ټول پوهېږي چې د ګېډي ناروغ په تشناب کې ډېر وخت ته اړتیا لري، مګر دوی به چې یو څو دقیقې تېرې شوې، د تشناب ور به یې و ډبولو، زود برای، چي میکنې! برای ! زود کو!  هلته به سړی حیران شو! چې اوس څه وکړم!  دا ځوان غریب یې هم  په لږ وخت کې بیرته راوستلو او بیا یې را ځوړند کړ!

لږ وروسته بیا په تکلیف شو، څه سر به مو خوږوم، دغه شپه تر سهاره همدا کیسه وه، هغه غریب به نارې وهلې چې تشناب ته ځم، اودوی به نه پرېښودلو.    نور بیا...

عبد الحنان مجاهد

روژه اونوی ساينسي څېړنې


روژه اونوی ساينسي څېړنې (۲۷)
 

اوبه یوداسی الهی نعمت دی چي هیڅ انسان ورڅخه سترګې نشی پټولای، اوبه ځینې ځانګړتیاوې لری چې دفطري شریعت مطابق دی، داکیمیاوې ځانګړتیاوې ئې دساینس سره کوم ټکراوبداړخ هم نلری، داوبوترټولو لویه ځانګړتیا داده چې غوره محلل(Solvent) دی، یعنی هرشی په اوبوکې په اسانۍ سره حل کېدلای شی ؛ یاپه بله ژبه درته وایم چې ټولې کیمیاوې مادې په اوبوکی په اسانۍ سره حل کېدلای شی  ، دمعدني موادودښه حل کېدوله کبله اوبه چې هرځای په هره دښته ، ویاله، رود، سیند اولښتی کی بهیږی، ځمکه خوراښیرازه اوخړوبه کوی، له همدې کبله اوبه دزرعت لپاره یوژوندژواک بلل کیږی اوواوبوته دژوندیوه کړۍ هم ویل کیږی؛ دزرعت له پلوه هغه اوبه ډېرې ښې وې چې پرډېرواټن باندی بهیږی اومختلف معدنی موادله ځانه سره وړی، که چیری دااوبه پرځمکوبهیږی نوهغه ځمکه دجنت په یوې ټوټې بدلوې، زرغونه کوی ئې اویوه وچه اوشاړه صحرااوبدیاپه یوه سمسوره چمن اوبڼ باندی بدلوی؛ وبل لورته که همدااوبه یوه جهیل، اویاهم سمندرته  پریوه ریګستان باندی وبهیږی نوهغه به دبخمل په شان یوه شنه اوزرغونه دره ورڅخه جوړه کړي۔
اوبه په ډېروکیمیاوې تعاملاتوکی دکتلست (Catalyst)دنده ترسره کوی، یعنی په تعامل کی چټکې راولی اوخنډونه له مینځه وړی، بله ځانګړتیائې داده چې په اوبوکی کیمیاوي تعاملات ډېرښه صورت نیسی۔
يونړېواله اووتلی کيمياپوه مائيکل ډيټس وايی
اوبه دخپلوځانګړتیاووله کبله دتعامل قبولودقابلیت په درلودلوسره دژونداوځمکې لپاره ترټولوښه مایع اونعمت دی۔
دبايوفزيکس (Biophysics)يوپروفيسرهيرلډمورووټزداسی وايی:
په دې څوکلونوکی داوبونوی خاصیت پېژندل شوی دی اوپردې باندی څېړنې اومطالعې هم پیل شوی دی اوهغه خاصیت ئې دادی چې اوبه د بیولوژیکل توان (Biological Power) یوه کیلې ده، اوکېدای سی چې دژوندپیل هم داوبوڅخه شوی وي، چې هرڅومره څېړنې اومطالعې شوی دی په پایلوکی داراوتلی ده چې  اوبه دقدرت دښکلی نظام څومره ښه ښکلی سمون خوری اودمقتضا مطابق دی۔
(کائنات کی تخلیق)
داوبونورې ځانګرتياوې
دانسان په بدن کی چې په شریانو(Arteries)اویاپه وریدو(Veins) کی وینه حرکت کوی، اویادانسان په بدن کی خپل دوران کوی دهغې زیاته برخه اوبه دی؛ دوینې په حجروکی چې پروتینونه، هارمونونه اونوربېل شی نوپاته برخه ئې دوینې پلازما(Blood Plasma)ده چي ۹۵سلنه ئې اوبه دی۔
دادالله جل جلاله ښکلی اودرست نظام دی چې دوینې لپاره ئې دومره اوبه ټاکلی دی، که چیری اوبه تردې اندازې کمی شی نووینه خټه (Viscous)کیږی، چې بیادداسی وینې پمپ کېدل دزړۀ لپاره بدعواقب اوستونځې لری، اوکه ډېره خټه شی نوزړۀ نشی کولای چې وینه پمپ کړی۔ نوداوینه (خټه وینه) نه پمپ کیږی، چې مطلب ئې
دادی چي داوینه وعروق شعریه (Capillaries)یعنی وهغونریواوکوچنیورګونوته چې دوېښته په شان دی نشی داخلېدلای چې داپایلې ورڅخه راوځی چې وینه زموږوټول بدن ته نه ځی۔
دعروق شعریه اصلی دنده داده چي اکسېجن، غذایی توکی، هارمونونه اوداسی نوردبدن وهرې حجرې ته رسوي، چي داحیاتی دنده ده؛ دانسان په بدن کی ددې نریورګونویوه شبکه(Network) شتون لری، چي دانسان لپاره خوراارزښت لری اودنده ئې هم ډېره مهمه ده اودلوی خدای جل جلاله په قدرت اوپوره کمال سره داشبکه په ډېره ښکلې بڼه سره غوړېدلې ده، داناتومی دعلم (تشریح الاعضاء) مطابق تقریبادانسان په بدن کی پنځه اربه داډول واړه اونري رګونه شتون لری، که چیری دانري رګونه ټول سره یوځای وتړل شی نواوږدوالی ئی تقریبا۹۵۰کیلومتروته رسیږی اوبل لورته وینه چي کله ددې نریورګونوڅخه تیریږی اووټول بدن ته رسیږی که چیری اوبه کمی اووینه دخټوالی (Vicosity)سره مخامخ شی نودوینې نظام اودوران فلجیږی اوله فعالیته غورځی۔
نوربه ددې واړورګونوپرارزښت باندی رڼانه اچوو، اوواصلي موضوع اوتودټکی (په اوبوسره روژه مات) ته راشو، دروژې په میاشت کی فوراپه طبعي ډول سره دانسان تنده زیاتږی، اودروژه ماته وروسته دتندې جنازه پورته کیږی، اوانسان اودانسان روح پوره دسکون اواراموالې احساس کوی اویوځل بیادانسان ژوندژواک بیااحیاء کیږی چې دایوفطری شعوردی۔
 
دامعلومه خبره ده چي یوانسان دروژه مات پرمهال دومره اوبه نشی څیښلای لکه په ټوله ورځ کی ئې چې څیښی، خوداټوله ورځ چي یوانسان اوبه نه وی څیښلې اووینه ئې څه خټه شوی وي نوضعیفه خلک اوهغه خلک چي دډېرعمردرلودونکی وي دروژه مات پرمهال اویاهم مخکی دضعف په حالت کی وي، چې داوبوپه څیښلوسره ئې داټولې ستونځې له مینځه ځی اوانسان دپوره تازګۍ اوپوره ښکلی احساس پرټغرباندی کښېنې اودرست کیږی، په طب کی دامسلمه اوفطري معادله ده چي کله یوانسان اوبه ونه څیښی نودې دمایعاتودکمښت(Dehydration) سره مخامخ کیږی اوکله چي یوانسان په یوه ریګستان اویاهم سفرکی ډېرتږی شی، دبدن مایعات(اوبه) ئې خوله شی، اویاهم ئې دبدن اوبه دبولوله لاری ووځی، نوانسان دمرګ سره لاس اوګرېوان کیږی، چې داسی کمښت په روژه کی نه راځی داځکه چي اکثره وخت روژه د(۸-۱۸) ساعته پوری وی، اوبله داچي ټول مسلمان اُمت پېشلمی کوي، چې دامرګونی حالت دی، خوپه هرحالت داوبوکمښت دپښتورګواودینې دناروغیوسبب هم ګرځی، چې په روژه مات باندی داوبوڅیښل داټوله ناورین اوناخوالې دخاوروسره خاوری کوي، اوودې ټولوتکلیفونوته دپای ټکې اېږدی اوهرڅه نارمل کوي، داځکه چې دانسان ټوله بدن بیاداحیاء ولورته دورمی، نوی ساه پکښې چلیږی اودپوره خوښې احساس کوي۔
هغه ناروغان چي دپښتورګوډبره (Renal Stone) لری دلږواوبوپه استعمال سره داډبرې غټیږی اوکه چیری اوبه ډېرې استعمال کړی نودپښتورګودتکلیف به ئې څه سپک شی، اوپښتورګې به ئې صفاء شی اودبولوسرعت به ئې تیزصورت ونیسی چې دډبرودویلې کېدواوټوټه کېدواووتلولپاره ډېره ښه زمینه اوموقع ده، ډاکتران وداسی ناروغانوته دروژه مات پرمهال داوبودڅیښلوتوصیه کوي۔
هغه ناروغان چي دشکرې په ناروغۍ اخته دی، دهغوی لپاره هم په اوبوسره روژه مات کول اړین دی، داځکه چي دده اړتیانسبت وعاموانسانانوته داوبوډېره ده۔
هغه خلک چي پښتورګې ئې کمزورې وی، نودپښتورګوفعالیت اوحرکت ئې هم کمزوری دی، اودبولووتل ئې هم ډېرلږصورت نیسی، چي دادوینې لپاره زهردی، دداسی ناروغانولپاره دعسلواوبه(چې عسل اواوبه سره ګډکړل شی)اوروژه په ماته کړی ډېره ښه اوغوره ده۔
یوه خبره عموماپه یادساتل دی هغه داچي دفخرالموجودات صلی الله علیه وسلم چې کوم عمل کړیدی اویائې هم حکم اوامرکړیدی هغه دحکمتونوڅخه ډک دی؛ چې داحکمتونه ورځ په ورځ څېړل کیږی، کتابونه ورباندی لیکل کیږی، اودنړۍ ټولومفکرینواوساینس پوهانودامنلې ده چي دبشریت سترلارښودصلی الله علیه وسلم په هره وینااوفعل کی ښې ګڼې نغښتې دی، نوځکه داُمت مسلمه وهروګړی(نراوښځې) ته لازمه ده چي دامام الانبیاء حضرت محمدمصطفی صلی الله علیه وسلم په هرامرباند عمل وکړی اودهرنهی څخه ئې پوره ډډه وکړی بېله دې چي ددې امراونهی وفلسفې اوحکمت ته نظرواچوي۔

روژه په اسلام اونوي ساینس کي (۸)

روژه په اسلام اونوي ساینس کي (۸)
 
۷: روژه انسان دحيوانيت څخه وملائيکوته نژدې کوی.
ژوی(حیوانات) یواځی خوراک، څښاک اونفسی خواهشات پوره کوی چې داځانګرتیاوې په انسان کی هم شتون لری، نوپه دې میاشت کی پرانسان باندی دالله له لوری داڅیزونه بندشی چې په واقعت کی انسان دحیوانیت څخه وملائیکوته نژدې شی، چې پایلې به ئې داراووځی چې عبادت به کوی، ښکلی کارونه به کوی، اووخپل ورب اوخالق ته به ځان نژدی کوی چې دانودنفس دځنځیرونوڅخه خلاصیدل دی، کله چې یوڅوک دنفس دغلامۍ څخه ازادشونووالله ته نژدی کیږی،اودنفس څخه په دې بیلوالی راځی چې خوراک، څښاک اوشهوت کنترول دی، علماء کرام، زاهدان، حکماء اوروحانین وایی که یوڅوک غواړی چې تالیف وکړی نوخوراک ، څښاک اوشهوت دی کم کړی، داځکه چې تالیف سپیڅلې دنده ده نوځکه دنفس څخه لیری کیدل غواړی.
۸: روژ شهوت ضعيفه کوی:
دروژې بل حکمت اوفلسفه داده چې شهوت ضعیفه کوی، هغه ځوانان چې ودونه نلری نوروژه ورته غوره درملنه ده ترڅوشهوت ئې کنترول شی، داځکه چې نبی کریم صلی الله علیه وسلم فرمایلی دی:
ای دځوانانوټولنې! که تاسی توان ولری نوودونه وکړی اوکه تاسی توان نلری دودونو، نوروژې ونیسی.
یواځی شهوت پوره کول داهم دحیوانانوځانګړتیاده، اوالله جل جلاله غواړی چې  ددې عبادت په وجه موږدحیوانانوددې خاصیت څخه لیری کړی اووخپل ځانته مومتوجه اونژدې کړی.
۹: روژه دفقيرانواومسکينانوسره دخواخوږۍ مياشت ده:
کله چې روژه ونیول شی اوسړی وږی اوتږی شی نودانسان سره دنوروږو تږومسکینانو، بی وزلواوفقیرانواحساس پیداکیږی دهغوسره دخواخوږۍ مینه ورسره پیداکیږی، دهغوسره مرسته کوی، لاس ورغځوی اودترحم مزی ورته غځوی، اوکه نس موړوی نوبیاموړدوږی په حال څه خبردی، کله چې دمحتاجانوسره دهمدردۍ فکرپیداشواووده ئې وکړه نووعبادت ته ئې خپله دماغ جوړیږی، حکماء وایی چې کله نس ډک شی نوعقل کډه وکړی، داانسان حکمت کارپریږدی، اواعضاء ئې سره سستې شی، چې عبادت خپله پاتی کیږی؛ اوبل لورته که نس ډک نه وی نوزړه صفاوی، فکرروښانه وی، اودالله جل جلاله وذکرته انسان حساس  اولیوال وی، اوبیاانسان کوښښ کوی چې هرڅه دعقل سلیم په رڼاکی ترسره کړی.
۱۰: په روژه کی عقل پرشهوت باندی غلبه پيداکړی:
په روژه کی عقل پرشهوت باندی غلبه پیداکوی، چې علماء کرام ودغه سړی ته چې عقل ئې پرشهوت باندی غلبه پیداکړی وی ورته (خیرالناس) یعنی غوره دخلکووایی، چې ددې سړي په سترګوکی حیاوی، زړه ئې دتزکیې په جال کی وي، اودټولوګناهونواوجرایمو څخه په واټن اونفرت کی وي، عبادت اوټول ښه اومشروع کړنې ورته خوږخوندجوتیږی، اودروح غذایی بولی، وبل لورته دالله جل جلاله درحمت دروازې هم پردې سړی خلاصیږی، اودی به تل دبرکتونواوفیوضاتوپه څاڅکوکی پټ وی، چې داڅومری دویاړموقع اوځای دی.
۱۱: وروژې ته (رياضة الروح) او(علاج النفس) وايی:
روژه وروح ته ښکلا، ځلااوغذاورکوی، نوځکه وروژې ته (ریاضة الروح) وایی، داچې په روژه کی ټولې کړنې دنفس خلاف دی نوځکه وروژې ته (علاج النفس) وایی، کله چې په یوه کال کی یوه میاشت روح ښادشی، اونفس تزکیه شی، نوددې اغیزې ترډیره پوری پاتی کیږی، اوکه دکال په منځ کی بیانفلی روژې ونیول شی نوداخونورعلی نورشو، داځکه چې وشهوت اونفس ته به دومره موقع نه وی چې انسان ګمراه اودتیاروپه ګرداب کی ئې ډوب کړی، نوروژه نفس قبضه اوقیضه کوی، اووبل لورته روح تقویه اووده ورکوی.
په دې مياشت کې ټول الهی کتابونه نازل شويدی
۱: په دې میاشت کې دلومړی ځل لپاره پرسیدناابراهیم علیه السلام صحیفې نازلې شوې۔
۲: دروژې پرشپږمه تورات پر سیدناحضرت موسی علیه السلام نازل شو۔
۳:دروژې پر(۱۸) زبورپرسیدناحضرت داودعلیه السلام نازل شو۔
۴: دروژې پر(۱۳) انجیل پرسیدناحضرت عیسی علیه السلام باندی نازل شو،
۵:په دې میاشت کی قرانکریم داووم اسمان څخه واول اسمان ته نازل شو۔
نوربیا...

روژه په اسلام اونوي ساینس کي


روژه په اسلام اونوي ساینس کي (۱۲)
 
دکيمبرج يووتلی پروفيسرډاکټرلوتروايی:
ډاکټرلوترچي درمل پوه (Pharmacologist) دي، دی دروژې په هکله وایی:
دیوه روژه نیوونکی دمعدې رطوبات می معاینه کړل، چي زه ودې پایلوته ورسېدم چي دروژه دارپه نس کی هیڅ داسی موادنه وه چي ناروغې ورباندی اغیزې وکړی، اویادمکروبونو ځاله شی اویاناروغې قبوله کړې، چي زه په یقین سره دادرته ویلای شم چي روژه دمعدې دټولوناخوالویواځنۍ ښه اوغوره درملنه ده؛ ددې څخه علاوه روژه دټول بدن دروغتیاضمانت کوی۔
 
 
دهالينډيوپادري (عيسايی مذهبي مشر) ايلف ګالی جی وايی:
مادروښانوشپو(ایام البیض)روژې داسلامي اوصولومطابق نېولې، چي ډېرژرمی بدنې ارامې احساس کړل، زماددې تجربې څخه وروسته ماپه مسلسل ډول سره دشکرې، دزړۀ اومعدې وناروغانوته دېوې میاشتې دروژې نیولوتوصیه وکړل چي داپایلې په لاس راغلې:
۱: دشوګر(شکرې) دناروغانوحالت ښکلی اوشکره ئې پوره کنترول وه۔
۲: دزړۀ دناروغانووضع ډېره ښه اوتنفسي ستونځې ئې حل شوې وې۔
۳: دمعدې ناروغان ۱۰۰ په سلوکی درست اوښه شول۔
(سُنت نبوی صلی الله علیه وسلم اورجدیدساینس، بحواله همفرې کې تجربات
دتهران دپوهنتون جامعه طيبه څېړنه اوروژه:
ډاکټرایف عزیزدیوې ډلې ډاکټرانوسره پرروژې باندې تجربې وکړې، اوهغوځوانانوچي پوره یوه میاشت ئې روژه نیولې وه، داورڅخه په لاس راغلل:
۱: کله چي دې ځوانانوروژې ونیولې نود۲۹ روژوڅخه وروسته ئې وزن پوره کم شو۔
۲: په لومړیو۱۰ ورځوکی ئې دوینې شکره(Blood Sugar) کمه شوه، چي په پاته شلوورځوکی ئې ګلوکوزاضافه شوی وو۔
۳: (Serum Bilirubin)  سروم بیلیروبین،دصفراء هغه رڼه مایع برخه ده چي په غلظت اوزیاتوالې سره ئې زېړۍ پیداکیږی؛نوروژې په برکت سره داسروم بیلیروبین  په لومړیوورځوکي د56۔0 څخه و 77۔0 ته لوړشو اودروژې دمیاشتې په اخرکی د 4۔0څخه و1۔1 ته راکم شو۔
۴: په کلسیوم، فاسفورس، پروتینو، البیومنواونوروهارمونونوکی هیڅ تبدیل نه وراغلی۔
۵: دیوې میاشتې روژې څخه وروسته دنرتولیدیدونکې ماد Reproduction Hormones) (Male کی هیڅ تغیراوتبدیل نه ترسترګوکیدی اوپرخپل حالت وه۔
ددې پوهنتون پایلوداسی جوته کړل چي روژه پربدن باندی هیڅ بدې اغیزې نلری اوبرعکس دانسان پروزن اوغوړ باندی ژورې اغیزې لری، اوپاته دې نه وی چي روژه د  (Chronic Disease)  یعنی دمزمنو اواوږدمهاله ناروغیانو لپاره پوره درملنه ده۔

جمع صلاتین (دوه منځونه په یو وخت کی ) ..(فتوی)

حكم جمع نمودن دو نماز در یك وقت

پرسش: بعضی می گویند جمع بین دو نماز به علت  سفر، باران و یا حاجتی دیگر جایز است و از رسول الله صلی الله علیه و سلم ثابت است كه نماز ظهر و عصر و نیز مغرب و عشآء را با هم می خواند، آیا جمع نمودن دو نماز باهم در یك وقت جایز است؟

پاسخ: در مذهب احناف با توجه به آیات قرآن و احادیث صحیح كه از پیغمبر صلی الله علیه و سلم روایت شده اند، خواندن دو نماز در یك وقت طوری كه یك نماز را در وقت نماز دیگر بخواند جایز نیست، بجز نماز ظهر و عصر در میدان عرفات و مغرب و عشاء در مزدلفه برای حاجیان، و رسول الله در اوقات دیگر دو نماز را با هم طوری كه آنها را در یك وقت بخواند جمع نفرموده است. آنچه در برخی روایات آمده كه رسول الله صلی الله علیه وسلم  دو نماز را جمع نموده است، توضیحش اینست كه آنحضرت صلی الله علیه و سلم گاهی كه عذری پیش می آمد، مانند سفر نماز ظهر را در آخر وقت ونماز عصر را در اول وقت می خواند، نیز نماز مغرب را در آخر وقت و نماز عشآء را در اول وقت می خواند و به این صورت جمع می فرمود، و این همان جمع صوری است كه امام ابوحنیفه رحمه الله به آن قائل است، نه جمع حقیقی. یعنی به ظاهر جمع است اما درحقیقت هر نمازی در وقت خودش خوانده می شود. دلیل اول: خداوند می فرماید: «إِنَّ الصَّلَاةَ كَانَتْ عَلَى الْمُؤْمِنِینَ كِتَابًا مَوْقُوتًا (103) [النساء : 103] یقینا نماز بر مؤمنان فرضی است كه دارای وقت می باشد. عبدالله بن مسعود رضی الله عنه می فرماید: «إن للصلاة وقتا كوقت الحج». (تفسیر ابن كثیر) همانا برای نماز وقتی است مانند وقت حج. دلیل دوم:«حَافِظُوا عَلَى الصَّلَوَاتِ وَالصَّلَاةِ الْوُسْطَى وَقُومُوا لِلَّهِ قَانِتِینَ» (238) [البقرة : 238] ابن جریر طبری رحمه الله می نویسد: «واظبوا على الصلوات المكتوبات فی أوقاتهن، وتعاهدوهن والزَمُوهن، وعلى الصلاة الوسطى منهنّ. یعنی بر نمازهای فرض در اوقاتشان مواظبت نمائید، و برآنها پایبندی كنید وآنها را لازم بگیرید، بویژه از میان آنها بر نماز وسطی محافظت كنید. (تفسیر الطبری) ابن كثیر رحمه الله می نویسد: «یأمر الله تعالى بالمحافظة على الصلوات فی أوقاتها، وحفظ حدودها وأدائها فی أوقاتها» خداوند به محافظت بر نمازها در اوقاتشان و حفظ حدود آنها و ادای نمودن آنها در اوقاتشان، دستور می دهد. (تفسیر ابن كثیر) آیا كسی می تواند قبل از رسیدن وقت حج، اعمال حج را ادا كند، مسلما خیر، نماز نیز همینطور است. تازمانیكه وقت نماز داخل نشده، آن نماز فرض نیست و أدا قبل از فرض شدن صحیح نیست. مانند اینكه شخصی اول كفاره ادا كند بعد خود را حانث بگرداند، (یعنی قسمش را بشكند) در اینصورت آن كفاره قبلی معتبر نیست. دلیل سوم: « عَنْ عَمْرٍو قَالَ سَمِعْتُ أبَا الشَّعْثَاءِ جَابِرًا قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ صَلَّیْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ ثَمَانِیًا جَمِیعًا وَسَبْعًا جَمِیعًا قُلْتُ یَا أَبَا الشَّعْثَاءِ أَظُنُّهُ أَخَّرَ الظُّهْرَ وَعَجَّلَ الْعَصْرَ وَعَجَّلَ الْعِشَاءَ وَأَخَّرَ الْمَغْرِبَ قَالَ وَأَنَا أَظُنُّهُ ( صحیح البخاری ، بَاب مَنْ لَمْ یَتَطَوَّعْ بَعْدَ الْمَكْتُوبَةِ) عمرو می فرماید: از أباالشعثاء یعنی جابر شنیدم كه فرمود: من از ابن عباس رضی الله عنهم شنیدم كه فرمود: من با رسول الله صلی الله علیه و سلم هشت ركعت را به صورت جمع و هفت ركعت را به صورت جمع خواندم، من گفتم ای أبا الشعثاء گمان می كنم كه آنحضرت صلی الله علیه و سلم ظهر را به تأخیر انداخت و عصر را زود خواند و عشاء را زود خواند و مغرب را به تأخیر انداخت، ابن عباس فرمود: نظریه من هم همین است.توضیح:این حدیث به صراحت روش جمع نمودن را که از رسول الله صلی الله علیه و سلم ثابت است بیان نموده است که جمع حقیقی نبوده بلکه جمع صوری بوده است که احناف به آن قائل هستند. دلیل چهارم: «عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ النَّبِیَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى بِالْمَدِینَةِ سَبْعًا وَثَمَانِیًا الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ وَالْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ فَقَالَ أَیُّوبُ لَعَلَّهُ فِی لَیْلَةٍ مَطِیرَةٍ قَالَ عَسَى (صحیح البخاری ، بَاب تَأْخِیرِ الظُّهْرِ إِلَى الْعَصْرِ) . از ابن عباس رضی الله عنه روایت است كه پیغمبر صلی الله علیه وسلم در مدینه هفت ركعت و هشت ركعت؛ یعنی ظهر و عصر را و مغرب و عشاء را به صورت جمع خواند، ایوب به ابن عباس گفت: شاید آن در شب بارانی بوده است ابن عباس فرمود: شاید. توضیح: امام بخاری رحمه الله از این حدیث بر تأخیر ظهر تا وقت عصر استدلال نموده است. علامه عینی رحمه الله می نویسد: از همه ی تأویلات بهترین تأویل كه به قبول نمودن نیز نزدیك تر است، اینست كه: نماز اول را تا آخر وقت تأخیر نموده وآخر وقت خوانده است، بعد از فارغ شدن وقت نماز دوم داخل شده و نماز دوم را خوانده است. (عمدة القاری - (13 / 78) المكتبة الشاملة. واین حدیث كه در دلیل پنجم ذكر می كنیم این تأویل را تأیید می كند. دلیل پنجم: «عَنْ عَبْدِ اللَّهِ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ مَا رَأَیْتُ النَّبِیَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى صَلَاةً بِغَیْرِ مِیقَاتِهَا إِلَّا صَلَاتَیْنِ جَمَعَ بَیْنَ الْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ وَصَلَّى الْفَجْرَ قَبْلَ مِیقَاتِهَا (صحیح البخاری، بَاب مَتَى یُصَلِّی الْفَجْرَ بِجَمْعٍ) عبدالله بن مسعود رضی الله عنه می فرماید: ندیدم كه پیغمبر صلی الله علیه و سلم نمازی را در غیر وقتش بخواند مگر دو نماز را ، مغرب و عشآء را (در مزدلفه) جمع نمود و نماز صبح را قبل از وقت (همیشگی اش) خواند. توضیح: علامه عینی رحمه الله می نویسد: این حدیث عمل نمودن بر هرحدیثی را كه در آن جواز جمع بین ظهر و عصر، مغرب و عشآء آمده باطل می كند، چه در حضر باشد یا در سفر یا وقتی دیگر. وهذا الحدیث یبطل العمل بكل حدیث فیه جواز الجمع بین الظهر والعصر والمغرب والعشاء سواء كان فی حضر أو سفر أو غیرهما (عمدة القاری - (13 / 78) المكتبة الشاملة. دلیل ششم: «عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ رَأَیْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَعْجَلَهُ السَّیْرُ فِی السَّفَرِ یُؤَخِّرُ صَلَاةَ الْمَغْرِبِ حَتَّى یَجْمَعَ بَیْنَهَا وَبَیْنَ الْعِشَاءِ قَالَ سَالِمٌ وَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُمَا یَفْعَلُهُ إِذَا أَعْجَلَهُ السَّیْرُ وَیُقِیمُ الْمَغْرِبَ فَیُصَلِّیهَا ثَلَاثًا ثُمَّ یُسَلِّمُ ثُمَّ قَلَّمَا یَلْبَثُ حَتَّى یُقِیمَ الْعِشَاءَ فَیُصَلِّیهَا رَكْعَتَیْنِ ثُمَّ یُسَلِّمُ وَلَا یُسَبِّحُ بَیْنَهُمَا بِرَكْعَةٍ وَلَا بَعْدَ الْعِشَاءِ بِسَجْدَةٍ حَتَّى یَقُومَ مِنْ جَوْفِ اللَّیْلِ (صحیح البخاری، بَاب هَلْ یُؤَذِّنُ أَوْ یُقِیمُ إِذَا جَمَعَ بَیْنَ الْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ). از عبدالله بن عمر رضی الله عنهما روایت است كه رسول الله صلی الله علیه و سلم را دیدم هرگاه رفتن او را در سفر، شتابزده می كرد نماز مغرب را به تأخیر می انداخت تا اینكه آنرا با نماز عشاء جمع می نمود، سالم می فرماید: عبدالله بن عمر رضی الله عنهما نیز وقتی كه رفتار او را عجله می كرد اینچنین می كرد، مغرب را اقامه می نمود و سه ركعت می خواند سپس سلام می داد، سپس خیلی كم درنگ می كرد تا اینكه عشاء را اقامه كند و آنرا دو ركعت می خواند، سپس سلام می داد و بین این دو نماز حتی یك ركعت هم نفل نمی خواند و بعد از عشاء یك سجده هم نمی كرد تا اینكه وسط شب بر می خواست. توضیح: این حدیث نیز صریح است در اینكه جمع صوری بوده نه جمع حقیقی، كه یك نماز در وقت نماز دیگر خوانده شود. دلیل هفتم: «عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ جَمِیعًا بِالْمَدِینَةِ فِی غَیْرِ خَوْفٍ وَلَا سَفَرٍقَالَ أَبُو الزُّبَیْرِ فَسَأَلْتُ سَعِیدًا لِمَ فَعَلَ ذَلِكَ فَقَالَ سَأَلْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ كَمَا سَأَلْتَنِی فَقَالَ أَرَادَ أَنْ لَا یُحْرِجَ أَحَدًا مِنْ أُمَّتِهِ (صحیح مسلم ، بَاب الْجَمْعِ بَیْنَ الصَّلَاتَیْنِ فِی الْحَضَرِ) از ابن عباس رضی الله عنهما روایت است كه رسول الله صلی الله علیه وسلم نماز ظهر و عصر رادر مدینه با هم می خواند، بدون اینكه ترسی یا سفری باشد، ابو زبیر می گوید: از سعید پرسیدم چرا این كار را كرده است، گفت من از ابن عباس پرسیدم، چنانكه تو از من پرسیدی، فرمود: خواست كه هیچ یك از امت خویش را در تنگی نیندازد. توضیح: علامه نیموی می فرماید: علمآء تأویلاتی برای این حدیث بیان نموده اند، لیكن همه ی آنها ضعیف اند، مگر اینكه این حدیث بر جمع صوری حمل شود. (آثار السنن،ص222)

دارالإفتاء مدرسه دینی دارالقرآن سراوان . مولوی عبدالصمد غیاثی



صلواة تسبیح (د تسبيح لمونځ)

صلواة تسبیح (د تسبيح لمونځ) اول 

نيت کوم د زړه له اخلاصه څلور رکعته نفل د صلوه تسبيح لمونځ په دې حاضر وخت د نيمو شپو خاص خدايه تا لره. مخ مې د بيت الله شريف په لورې الله اکبر

لمړی اعوذ بالله بيا بسم الله ددې نه پس سبحانه کلاهمه. د سبحانه کلاهمې نه پس 5 واره قل هو الله احد ددې نه پس الحمدو لله يا سوره فاتحه. د سوره فاتحه نه پس 15 واره دغه آيت لوستل

بسم الله سبحان الله والحمد لله و لا اله الا الله الله اکبر و لا هول ولا قوه الا بالا و هو العلي العظيم

ددې نه پس الله اکبر ويل او بيا په رکوع تلل دي چې پکې درې ځله سبحان ربيع العظيم ويل کېږي بيا به 10 واره بيا همدغه پورتنې آيه واېې او بيا به د سميع الله ولمن حمده په ويلو تيار سی ودرېږې او بيا به همدغه پورتنې آيه 10 وارې وواېې او بيا د الله اکبر په ويلو سجدې ته ځې. په سجده کې بيا 10 واره سبحان ربيع العلی وايې او 10 واره به همدغه پورتنۍ آيت وايې او 10 واره يې په کېنستو وايې او دوهمې سجدې ته بيا ځې او د اولې سجدې په شان ټول حرکات تکراروې.

په دوهم رکعت کې لکه د اول رکعت پشان ټول حرکات تکراروې او بيا د دوهمې سجدې وروسته کېنې او التحيات وايې. دا ټول حرکات تر آخري رکعت پورې تکرارېږي خو په آخر رکعت کې پس له التحياتو نه درود شريف او دعا ويل کېږي.

دوهم 

د تسبيح لمانځه نيت: نيت مي کړی د لمانځه چي ادا کړم څلور رکعته لمونځ، خاص د خدای تعالی لپاره ... 

د لمانځه ترتيب: 
له نيت وروسته د نورو لمنځونو په څېر لاسونه تړل کېږي، له سبحانک اللهم او اعوذ باالله او بسم الله ويلو وروسته ۱۵ ځله د تمجيد کلمه ويل کېږي. له هغه وروسته الحمدالله شریف او له هغه وروسته يوځل بيا ۱۰ واري د تمجيد کلمه ويل کېږي. وروسته رکوع ته ځو او د رکوع له تسبيحاتو (سبحان ربي العظيم) وروسته د رکوع په حالت کي ۱۰ ځله د تمجيد کلمه ويل کېږي. کله چي مو سمع الله لمن حمده وويل او راپورته شوئ بيا ۱۰ ځله په ولاړو د تمجيد کلمه ويل کېږي. وروسته سجدې ته ځو، د سجدې له تسبيحاتو (سبحان ربي الاعلی) وروسته ۱۰ پلا همدا کلمه ويل کېږي. د دواړو سجدو په منځ (جلسه) کي هم ۱۰ واري د تمجيد کلمه ويل کېږي، په دوهمه سجده کي هم ۱۰ ځله ويل کېږي. له راپورته کېدو وروسته دوهم، دريم او څلورم رکعت د لومړي رکعت په ډول ترسره کېږي. چي په هر رکعت کي ۷۵ ځله د تمجيد کلمه ويل کېږي او په څلورو رکعتونو کي ۳۰۰ ځله دغه کلمه ويل کېږي.

د تمجيد کلمه:  سبحان الله والحمد لله ولآ اله الا الله والله اکبر ولا حول ولا قوة الا بالله العلی العظیم. 
(د تسبيح په لمانځه کي که «ولا حول ولا قوة الا بالله العلی العظیم» وويل شي ښه ده، خو که ونه ويل شي هم باک نه لري)   

دریم

د صلاة تسبیح حدیث له رسول الله صلی الله علیه وسلم نه رانقل شوی دی او رسول الله صلی الله علیه وسلم په هغه حدیث شریف کې خپل تره عباس رضی الله عنه  فرمایی: آیا داسې څه درونه ښیم چې لس ښېګڼې درسره وکړی، اول او اخر ګناهونه دې وبښل شی، زاړه او نوی ګناهونه دې وبښل شی، قصدی او خطایی ګناهونه دې وبښل شی،  واړه او غټ ګناهونه دې وبښل شی او ښکاره او پټ ګناهونه دې وبښل شی او بیا د صلاة تسبیح لمونځ وروښود.

نو احناف او شافعیان رحمهم الله وایی چی د تسبیح لمونځ مستحب دی او کول یې ښه  کار دی او حنبلیان رحمهم الله وایی چې دا لمونځ جايز نه دی ځکه دغه حدیث شریف  ضعیف دی او په اوسنی عصر کی هم علماؤ پکې مختلف دی نو ښه خبره دا ده چی کول ښه کار دی او کیدای شی الله تعالی ورباندی دغه اجر مرتب کړی، کم ترکمه چی په عمر کې خو یوځل وشي.
طریقه يې داسې ده: چې له الحمدلله او سورت نه وروسته به دا کلمات (سبحان الله والحمدلله و لااله الا الله و الله اکبر) پنځلس ځله وویل شی او بیا په رکوع کې د رکوع له تسبیحاتو وروسته به ۱۰ ځله وویل شی او بیا په قومه کې ۱۰ځله او بیا  په سجده کې د سجدې له تسبیحاتو وروسته ۱۰ځله او بیا د دواړو سجدو تر منځ په  جلسه کې ۱۰ ځله او بیا په دویمه سجده کی ۱۰ ځله او بیا د دویمې سجدې نه وروسته د قیام نه مخکې ۱۰ ځله چی ټول په یو رکعت کې ۷۵ځله تسبیحات شول او په دویم، دریم او څلورم رکعت کې به یې هم همداسې وایی چې په ټولو څلورو رکعتونو کې ۳۰۰  ځله کېزی


أهمیت فقه در اسلام

الحمد لله الذی هدانا لهذا و ما كنا لنهتدی لولا أن هدانا الله و الصلاة والسلام علی رسوله محمد و علی آله و أصحابه أجمعین أما بعد: مطلبی كه پیش رو دارید در مورد أهمیت فقه می باشد، فقه یكی از نیازهای جامعه ی اسلامی است كه یك مسلمان در تمام شعبه های زندگی نیازهای خویش را باید از فقه حاصل كند و بر مسائلی كه فقهآء از قرآن و حدیث استنباط و استخراج نموده اند عمل كند. فقه توضیحی است برای قرآن و حدیث، در قرآن خداوند به جای جزئیات كلیات را بیان فرموده است و رسول الله صلی الله علیه و سلم برآن كلیات توضیحاتی بیان فرموده و روش عمل را بیان نموده است، فقهاء مسائل جزئی و احتمالی را توضیح داده اند. به عنوان مثال خداوند می فرماید:« وَأَقِیمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ»  [البقرة : 43] ونماز را قائم دارید و زكات را بپردازید. اما، در هیچ آیه ای در قرآن روش نماز خواندن و روش ادا كردن زكات بیان نشده است، لیكن رسول الله صلی الله علیه و سلم با اقوال و افعال خویش روش نماز خواندن را به مسلمانان یاد داده، و همچنین نصاب زكات و روش پرداخت آن را روشن نموده است. لیكن اگر یكی در نماز اشتباهاتی داشت نمازش چه می شود؟ با چه كارهائی نماز فاسد و با چه اعمالی مكروه می شود؟ در چه صورتی سجده ی سهو لازم است؟ فرائض، واجبات، سنتها، مستحبات و مكروهات نماز كدامند؟ اینگونه مسائل را فقهآء بیان نموده اند وبرای هر یك از اینها تعریفی در قرآن و حدیث نیامده است. و همینطور مسائل زكات، حج، معاملات، معاشرات و هزاران مسائل كه در هر زمینه یك مسلمان برای اینكه زندگی اش مطابق با دستورات اسلام باشد چاره جز عمل به این مسائل كه فقهای امت نگاشته اند و به صورت كتب فقهی معروف هستند ندارد.

تعریف فقه

علامه محمد أمین معروف به ابن عابدین فقه را اینگونه تعریف نموده است:«فَالْفِقْهُ لُغَةً : الْعِلْمُ بِالشَّیْءِ ثُمَّ خُصَّ بِعِلْمِ الشَّرِیعَةِ ، وَفَقِهَ بِالْكَسْرِ فِقْهًا عَلِمَ ، وَفَقُهَ بِالضَّمِّ فَقَاهَةً صَارَ فَقِیهًا. وَاصْطِلَاحًا : عِنْدَ الْأُصُولِیِّینَ الْعِلْمُ بِالْأَحْكَامِ الشَّرْعِیَّةِ الْفَرْعِیَّةِ الْمُكْتَسَبُ مِنْ أَدِلَّتِهَا التَّفْصِیلِیَّةِ». (رد المحتار - (1 / 80 - المكتبة الشاملة)

فقه در لغت: یعنی دانستن چیزی، سپس به علم شریعت خاص شد، فَقِهَ با كسره قاف یعنی دانست، فَقُهَ به ضمه قاف یعنی فقیه گردید.

فقه در اصطلاح: نزد اصولیین عبارت است از دانستن احكام شرعی فروعی كه از دلایل تفصیلی آن حاصل شده و به دست آمده اند.

امام ابوحنیفه رحمه الله فقه را اینگونه تعریف نموده است: «معرفة النفس ما لها وما علیها (حاشیة رد المحتار - (1 / 66) فقه عبارت است از شناختن نفس آنچه را كه به نفع وی و آنچه را كه به ضرر اوست.

مأخذ و مصدر فقه

باید دانست كه فقه اینطور نیست كه آراء شخصی باشد و هر مجتهدی آنچه به ذهنش رسیده بدون دلیل بیان كند و عموم مردم از آن پیروی كنند و قرآن و حدیث را كنار بگذارند، بلكه مأخذ فقه كتاب الله و سنت رسول الله و اجماع امت و قیاس می باشد. محمد علاء الدین الحصفكی می نویسد: «واستمداده من الكتاب والسنة والاجماع والقیاس» (الدر المختار - (1 / 41 – المكتبة الشاملة) و مأخذ فقه از كتاب و سنت و اجماع و قیاس می باشد.

امام رازی رحمه الله این چهار اصول را از آیه ی «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللَّهَ وَأَطِیعُوا الرَّسُولَ وَأُولِی الْأَمْرِ مِنْكُمْ فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِی شَیْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْیَوْمِ الْآخِرِ ذَلِكَ خَیْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِیلًا (59) [النساء : 59] ثابت نموده است، علاقه مندان می توانند تفسیر این آیه را در تفسیر كبیر امام رازی مطالعه كنند.

هدف و غرض فقه

هدف و غرض از فقه اینست كه انسان زندگی خویش را موافق احكام شرعی بگذراند و سعادت دنیا و آخرت را حاصل نماید. «وغایته الفوز بسعادة الدارین». (الدر المختار - (1 / 41- المكتبة الشاملة)

سند فقه

 وَقَدْ قَالُوا : الْفِقْهُ زَرَعَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ ، وَسَقَاهُ عَلْقَمَةُ ، وَحَصَدَهُ إبْرَاهِیمُ النَّخَعِیّ ، وَدَاسَهُ حَمَّادٌ ، وَطَحَنَهُ أَبُو حَنِیفَةَ ، وَعَجَنَهُ أَبُو یُوسُفَ وَخَبَزَهُ مُحَمَّدٌ ، فَسَائِرُ النَّاسِ یَأْكُلُونَ مِنْ خُبْزِهِ. (رد المحتار - (1 / 118)

علماء فرموده اند: نخستین شخص از میان اصحاب رسول الله صلی الله علیه و سلم كه تخم فقه را كه حضرت محمد صلی الله علیه و سلم از كتاب و سنت آورده بود كاشت، عبد الله بن مسعود بود، وعلقمه آن را آبیاری كرد، ابراهیم نخعی آن را درو نمود، و حماد آن را كوبید، وابوحنیفه آن را آرد نمود، بعد از آن ابویوسف آن را خمیر نموده و امام محمد آن را پخت، اكنون عموم مردم از نانی كه امام محمد پخته است می خورند.

كتب فقهی احناف

كتب فقهی احناف در قرن دوم هجری توسط امام محمد شاگرد امام ابوحنیفه رحمهما الله نوشته شدند، اینها شش كتابند كه به علت شهرتی كه داشتند و به روایت ثقات از وی ثابت هستند به ظاهرالروایت و أصول معروف اند، كه عبارتند از: 1- المبسوط 2- الزیادات 3- الجامع الصغیر 4- الجامع الكبیر 5- السیر الصغیر 6- السیر الكبیر. و كتب متون فقهی دیگر احناف از همین كتابها گرفته شده اند.

ثبوت فقه از قرآن

خداوند می فرماید: «وَمَا كَانَ الْمُؤْمِنُونَ لِیَنْفِرُوا كَافَّةً فَلَوْلَا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طَائِفَةٌ لِیَتَفَقَّهُوا فِی الدِّینِ وَلِیُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُوا إِلَیْهِمْ لَعَلَّهُمْ یَحْذَرُونَ (122) [التوبة : 122] شایسته نیست برای مؤمنان كه همگی (برای جهاد) بیرون روند، چرا از هرگروه بزرگ از میان ایشان گروه كوچكی خارج نمی شود، تا فقیه شوند در دین و تا بترسانند قوم خویش را زمانیكه برمی گردند به سوی قوم خویش، تا ایشان بترسند (و نافرمانی نكنند)

در این آیه خداوند فرمودند: «لِیَتَفَقَّهُوا» تفقه از باب تفعل است و اشاره است به اینكه با تكلف و تحمل مشقتها و سختی ها فقیه بودن در دین را حاصل كنند، زیرا كه انسان بدون تلاش و كوشش فقیه نمی گردد. علامه آلوسی رحمه الله می نویسد: « { لّیَتَفَقَّهُواْ فِى الدین } أی لیتكلفوا الفقاهة فیه فصیغة التفعل للتكلف ، ولیس المراد به معناه المتبادر بل مقاساة الشدة فی طلب ذلك لصعوبته فهو لا یحصل بدون جد وجهد» (تفسیر الألوسی - (7 / 403- المكتبة الشاملة).

دو گروه مجاهدین و فقهآء

در این آیه خداوند دو گروه را ذكر فرمودند 1- گروه مجاهدین 2- گروه فقهاء. برای سر بلندی اسلام در هر زمان به این دو گروه نیازمندیم، اگر مجاهدین و سرفروشان نباشند كفار بر مسلمانان تسلط می یابند وغلبه حاصل می كنند، اگر فقهاء وعلماء نباشند عموم مردم نمی دانند چگونه بر دین عمل كنند و مسائل دینی را نمی فهمند.

فقهاء و مجاهدین در حدیث

رسول الله صلی الله علیه و سلم نیز سر بلندی اسلام و مسلمین را در موجود بودن این دو گروه قرار داده، چنانكه در حدیثی فرمودند: «مَنْ یُرِدْ اللَّهُ بِهِ خَیْرًا یُفَقِّهْهُ فِی الدِّینِ وَلَا تَزَالُ عِصَابَةٌ مِنْ الْمُسْلِمِینَ یُقَاتِلُونَ عَلَى الْحَقِّ ظَاهِرِینَ عَلَى مَنْ نَاوَأَهُمْ إِلَى یَوْمِ الْقِیَامَةِ» (صحیح مسلم، بَاب قَوْلِهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ لَا تَزَالُ طَائِفَةٌ مِنْ أُمَّتِی ظَاهِرِینَ عَلَى الْحَقِّ لَا یَضُرُّهُمْ مَنْ خَالَفَهُمْ). كسی كه الله به او اراده ی خیر بكند او را در دین فقیه می گرداند، و همیشه گروهی از مسلمین جهت اثبات حق می جنگند، و بر كسی كه با آنها دشمنی كند تا روز قیامت غالب هستند. غلبه ی مسلمانان به دو صورت است، اگرمسلمان واقعی باشند و صلاحیت و شایستگی داشته باشند، به اعتبار حكومت و سلطنت غالب می شوند، و اگر این صلاحیت را نداشته باشند، با دلیل و حجت همیشه غالب هستند.  

یادگیری فقه از عبادت افضل است

از ابن عباس رضی الله عنه روایت است كه رسول الله صلی الله علیه و سلم فرمودند: «فَقِیهٌ أَشَدُّ عَلَى الشَّیْطَانِ مِنْ أَلْفِ عَابِدٍ» قَالَ أَبُو عِیسَى هَذَا حَدِیثٌ غَرِیبٌ وَلَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِیثِ الْوَلِیدِ بْنِ مُسْلِمٍ (سنن الترمذی، بَاب مَا جَاءَ فِی فَضْلِ الْفِقْهِ عَلَى الْعِبَادَةِ) یك فقیه بر شیطان از هزار عابد شدیدتر است.

علت اینكه یك فقیه بر شیطان بسیار سخت است اینست كه فقیه از شیطان اطاعت نمی كند و دیگران را نیز از اطاعت شیطان باز می دارد و به راه دین راهنمائی می كند.

هر محدثی فقیه نیست

از زید بن ثابت رضی الله عنه روایت است كه رسول الله صلی الله علیه و سلم فرمودند: «نَضَّرَ اللَّهُ امْرَأً سَمِعَ مَقَالَتِی فَبَلَّغَهَا فَرُبَّ حَامِلِ فِقْهٍ غَیْرِ فَقِیهٍ وَرُبَّ حَامِلِ فِقْهٍ إِلَى مَنْ هُوَ أَفْقَهُ مِنْهُ زَادَ فِیهِ عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدٍ ثَلَاثٌ لَا یُغِلُّ عَلَیْهِنَّ قَلْبُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ إِخْلَاصُ الْعَمَلِ لِلَّهِ وَالنُّصْحُ لِأَئِمَّةِ الْمُسْلِمِینَ وَلُزُومُ جَمَاعَتِهِمْ (سنن ابن ماجه، بَاب مَنْ بَلَّغَ عِلْمًا)

سبز و خرّم بگرداند الله شخصی را كه گفته ی مرا شنید و آن را (به دیگران) رسانید، بسیاری حمل كننده ی فقه وجود دارد كه فقیه نیستند، و بسیاری حمل كننده ی فقه هستند، (كه فقه را حمل می كنند) به سوی كسی كه او از وی فقیه تر است. علی بن محمد در این حدیث این را اضافه كرده كه: سه چیزاند كه بر آنها قلب هیچ شخص مسلمانی خیانت نمی كند (یعنی هر كس بر این سه چیز عمل كند قلبش صاف و بدون كینه می ماند) 1- خالص گردانیدن عمل فقط برای الله 2- خیر خواهی برای سران و پیشوایان (دینی و دنیوی) مسلمانان  3- لازم گرفتن جماعت مسلمانان (و راهی را غیر از راه آنان انتخاب نكردن). این حدیث را امام أحمد بن حنبل نیز در مسند خویش روایت كرده است.

از این حدیث معلوم می گردد كه بسیاری از محدثین هستند كه حدیث را روایت می كنند اما از آن مسائل فقهی كه در این حدیث نهفته است، بی خبراند و در ذهنشان نمی آید، لیكن فقیه مسائل زیادی را از همین حدیث استخراج می كند، پس معلوم شد كه هر محدث فقیه نیست و فقهآء معنای حدیث را بهتر می فهمند. چنانكه امام ترمذی رحمه الله در مبحث غسل میت می فرماید: «وَكَذَلِكَ قَالَ الْفُقَهَاءُ وَهُمْ أَعْلَمُ بِمَعَانِی الْحَدِیثِ (سنن الترمذی - بَاب مَا جَاءَ فِی غُسْلِ الْمَیِّتِ) یعنی فقهآء اینطور گفته اند (كه در غسل میت تعداد تعیین نشده) وفقهآء به معنای حدیث داناتراند. نیز حدیثی ترجیح دارد كه اهل علم بر آن حدیث عمل می كنند، حدیثی كه اهل علم بر آن عمل نمی كنند، گرچه از نظر سند صحیح باشد بر آن عمل نمی شود و ترجیح ندارد، امام ترمذی در مورد همین مسأله می نویسد: «وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ» و نزد اهل علم عمل بر همین است.

اطاعت از فقهاء واجب است

خداوند می فرماید: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللَّهَ وَأَطِیعُوا الرَّسُولَ وَأُولِی الْأَمْرِ مِنْكُمْ فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِی شَیْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْیَوْمِ الْآخِرِ ذَلِكَ خَیْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِیلًا (59)  [النساء : 59] ای مؤمنان از الله اطاعت كنید، و از رسول خدا اطاعت كنید، وصاحبان حكم را كه از شما هستند نیز اطاعت كنید، پس اگر با هم در مورد چیزی اختلاف كردید، آن را به خدا و رسول برگردانید، اگر به خدا و روز آخرت ایمان دارید، آن (برگردانیدن اختلافات به خدا و رسول) بهتر است و به اعتبار نتیجه نیكوتر است.

در این آیه خداوند علاوه از اطاعت خدا و رسول به اطاعت اولی الأمر نیز دستور داده است، أولی الأمر یعنی كسانی كه حكم صادر می كنند، واینها دو گروه هستند: 1- حاكمان، كه در امور دنیوی حكم و دستور به دست آنهاست، لذا اطاعت از آنان در امور دنیوی به شرطی كه حكمشان خلاف شریعت نباشد واجب است. 2- علماء و فقهاء، كه در امور دینی حكم می دهند و مسأله دینی را بیان می كنند و فتوا صادر می كنند، لذا عمل بر حكم آنان نیز واجب است. چنانكه علامه ابن كثیر رحمه الله می نویسد: «وقال علی بن أبی طلحة، عن ابن عباس: { وَأُولِی الأمْرِ مِنْكُمْ } یعنی: أهل الفقه والدین. وكذا قال مجاهد، وعطاء، والحسن البصری، وأبو العالیة: { وَأُولِی الأمْرِ مِنْكُمْ } یعنی: العلماء. والظاهر -والله أعلم-أن الآیة فی جمیع أولی الأمر من الأمراء والعلماء، كما تقدم. (تفسیر ابن كثیر)

قاضی ثناء الله رحمه الله نیز می نویسد: «و كذا یشتمل الفقهاء والعلماء والمشائخ بل اولى لانهم ورثة الأنبیاء وخازنوا احكام اللّه واحكام رسوله» (التفسیر المظهرى ـ موافقا للمطبوع - (1 / 828).

پس ثابت شد كه اطاعت از فقهاء واجب است، و مسائلی كه فقهاء بیان نموده اند برگرفته از قرآن و سنت می باشند. چون این مسائل اجتهادی هستند و فهم و استعداد افراد با هم فرق دارند و برابر نیستند، لذا شاهد اختلافاتی در میان فقهاء هستیم و این اختلافات فقهی در زمان صحابه نیز وجود داشته، چنانكه این امر بر كسانی كه كتب حدیث را مورد مطالعه قرار داده اند، پوشیده نیست.

نتیجه گیری

در پایان نتیجه می گیریم كه فقه وسیله ایست برای رسیدن به سعادت دنیا و آخرت، و همانطور كه جهت دریافت راه صحیح و درست در امور دنیوی به متخصصین فن مراجعه می كنیم، در امور دین نیز باید به متخصصین كه فقهاء می باشند مراجعه نموده و حل مسائل خود را از آنان جویا باشیم. ناگفته نماند كه در زمان حاضر مفتیان هستند كه با تلاش و جستجو از لابلای كتب فقهی پاسخگوی سوالات مردم هستند، و عموم مردم نیز باید به همین افراد جهت حل اختلافات مراجعه نمایند. اگر چنانچه یكی بگوید: من نیاز به كتب فقهی ندارم و مستقیماً از قرآن و حدیث مسائل را دریافت می كنم، به منزله ی اینست كه بگوید من نیازی به نان نانوائی ندارم خودم گندم میكارم، آبیاری می كنم، درو میكنم، خرمن كوبی می كنم،آرد می كنم، خمیرنموده و میپزم. در جواب می گوئیم این زحمات كه متحمل می شود برایش مبارك باد، اگر توان آن را دارد پس خودش فقیه است، اما همه ی مردم چنین توانائی و استعدادی را ندارند، پس لزوماً باید از همین نان و غذای آماده بخورند. وآخر دعوانا أن الحمد لله رب العالمین.

نویسنده:

مولوی عبدالصمد غیاثی

مدرس مدرسه دینی دارالقرآن سراوان

دوهم قسمت (دتروایح لمونځ )

پاسخنامه: (قسمت دوم)

می گوید: «این حدیث را امام بخاری در صحیح البخاری در كتاب تراویح باب فضیلت قیام رمضان و كتاب التهجد باب قیام پیامبر (ص) در شبهای ماه رمضان كتاب مناقب باب چشمانش خواب و قلبش بیدار است، و مسلم در صحیح كتاب المسافرین باب نماز شب و امام محمد در موطا باب قیام ماه رمضان و فضیلت آن و نسائی در سنن الكبری باب كیفیت نماز شب در ماه رمضان و ابوعوانه در مستخرج باب تعداد ركعات پیامبر در قیام شب ماه رمضان و بیهقی در سنن الكبری باب تعداد ركعات قیام ماه رمضان و دیگران روایت كرده اند».

می گویم: اولاً: در صحیح بخاری كتاب تراویح وجود ندارد، بجز در روایت مستملی، چنانكه ابن حجر می فرماید: «كَذَا فِی رِوَایَة الْمُسْتَمْلِی وَحْدَهُ ، وَسَقَطَ هُوَ وَالْبَسْمَلَة مِنْ رِوَایَة غَیْره» (فتح الباری لابن حجر - (6 / 288)

ثانیاً: در حدیث لفظ فی رمضان و لا فی غیره آمده است و امام بخاری در كتاب التهجد به این عنوان باب بسته است «بَاب قِیَامِ النَّبِیِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ بِاللَّیْلِ فِی رَمَضَانَ وَغَیْرِهِ» اما این شخص خیانتكار بنابر هواپرستی چون به نفعش نبود لفظ و غیره را حذف نموده است.  

می گوید: «بعضی از دیوبندیه ایرانی به تقلید از دیوبندیه هند و پاكستان جرأت كرده این حدیث صحیح را به خاطر هواپرستی و نفس پرستی ضعیف قرار داده اند»

می گویم: هیچكس از علمای دیوبند چنین جرأت نكرده كه این حدیث را ضعیف قرار دهد، وهیچكدام از آنها ننوشته كه این حدیث ضعیف است بلكه علمای ما نوشته اند، این حدیث صریح نیست، لیكن تعصب عقل شما را از بین برده و فرق صریح و صحیح را نمی دانید، یا اینكه می دانید اما فكر می كنید از طریق تلبیس و تغییر به هدفتان می رسید.

می گوید: «ظفرأحمد تهانوی در إعلاء السنن و جمیل أحمد نذیری با ترجمه محمد أمین حسین بر و حبیب الرحمن اعظمی در ركعات تراویح و ملك محمد بلوچزهی با تأیید و تقریظ محمد یوسف گشتی می گویند این حدیث بی بی عایشه مضطرب است و احادیث مضطرب چنانچه در مصطلح حدیث مقرر است در زیر مجموعه اقسام ضعیف قرار دارند».

می گویم: این استنباط خود شماست كه چنین حكمی را صادر نموده و به علمای دیوبند نسبت می دهید، و یك دروغ محض است. هیچكدام از این علما چنین فیصله ای نكرده كه حدیث بی بی عایشه مضطرب است، بلكه نظریه علما را بیان نموده اند.

مولانا ظفرأحمد عثمانی نوشته است: «علی أن أحادیث عایشة فی صلاته صلی الله علیه و سلم باللیل أشكلت علی كثیر من أهل العلم، حتی نسب بعضهم حدیثها إلی الإضطراب، قاله الحافظ فی «الفتح» و قد أشرنا إلی ذالك سابقاً فی ابواب الوتر، فهذا ابوسلمة روی عنها أنه ماكان یزید فی رمضان و لا فی غیره علی إحدی عشرة ركعة. و روی هشام بن عروة عن أبیه عنها أنه  صلی الله علیه و سلم كان یصلی باللیل ثلاث عشرة ركعة ثم یصلی إذا سمع الندآء بالصبح ركعتین خفیفتین» (أخرجه البخاری3: 37 مع «الفتح»). (إعلاء السنن، ج7، ص83). ترجمه: با وجود اینكه حدیث حضرت عایشه در مورد نماز پیغمبر صلی الله علیه و سلم در شب بر بسیاری از أهل علم مشتبه و مشكل شده است، حتی بعضی از أهل علم حدیث وی را به اضطراب نسبت داده اند، این را حافظ در فتح الباری گفته است. و ما در گذشته در ابواب الوتر به آن اشاره كردیم. ابوسلمه از عایشه رضی الله عنها روایت نموده كه آنحضرت صلی الله علیه و سلم در رمضان و غیر رمضان بر یازده ركعت اضافه نمی كرد. و هشام بن عروة از پدرش از عایشه رضی الله عنها روایت نموده كه پیغمبر صلی الله علیه و سلم در شب سیزده ركعت می خواند سپس وقتی كه أذان را به وقت صبح می شنید دو ركعت سبك می خواند. این حدیث را نیز امام بخاری روایت نموده است.

مولانا نذیری نوشته است: «اما این حدیث در هشت ركعت تراویح به دلایل ذیل صریح نیست» بعد ازبیان هشت دلیل در دلیل نهم می نویسد: «با در نظر گرفتن اسباب و علل فوق نمی توان از این حدیث، ركعات تراویح را ثابت نمود زیرا نزد محدثین ثابت نیست كه این حدیث مربوط به تراویح باشد، بدین خاطر بسیاری از اهل علم این حدیث را مضطرب می دانند. قَالَ الْقُرْطُبِیّ : أَشْكَلَتْ رِوَایَات عَائِشَة عَلَى كَثِیر مِنْ أَهْل الْعِلْم حَتَّى نَسَبَ بَعْضهمْ حَدِیثهَا إِلَى الِاضْطِرَاب (فتح الباری لابن حجر و عمدة القاری) امام قرطبی می فرماید: روایت عایشه رضی الله عنها بر بسیاری از اهل علم مشكل شده، حتی بعضی آن را به اضطراب منسوب كرده اند»(بیست ركعت تراویح، ص10تا 15)

اگر متن كامل را ذكر نكردن خیانت است شما هم مرتكب این خیانت شده اید، كه هشت دلیل گذشته را ذكر نكردید و فقط دلیل نهم را ذكر كردید و بر آن اعتراض نمودید. در صورتی كه این فقط نقل قول قرطبی می باشد كه در فتح الباری و عمدة القاری ذكر شده، و هدف نقل قول ابن حجر نیست كه نظریه او را هم ذكر كند.

مولانا بلوچزهی نوشته است: «ثالثاً: بنابر گفته علامه قرطبی رحمةالله علیه بسیاری از اهل علم روایت حضرت عایشه را به اضطراب منسوب كرده اند «أَشْكَلَتْ رِوَایَات عَائِشَة عَلَى كَثِیر مِنْ أَهْل الْعِلْم حَتَّى نَسَبَ بَعْضهمْ حَدِیثهَا إِلَى الِاضْطِرَاب» (فتح الباری ص17 ج3 . گرچه ما به مضطرب بودن معتقد نیستیم ولی آن را بغیر از حمل بر اوقات و احوال مختلف حسب نشاط و جواز محملی نمی بینیم». (تحقیقی پیرامون مستدلات تراویح،ص64)

مشاهده نمودید كه در عبارت هیچكدام از این علماء چنین جمله ای نیامده كه «حدیث بی بی عایشه مضطرب است» و این یك تحریف و تغییر است كه خود معترض مرتكب شده است.

 می گوید: «و در این مورد قولی از فتح الباری نقل می كنند و دنباله اش را كه در رد اضطراب آمده ترك كرده و قیچی كردند». بعد از نقل قسمتی از عبارت این علماء می نویسد: «متن كامل فتح الباری و عمدة القاری و خیانت أعظمی و نذیری و بلوچزهی در نقل: علامه عینی حنفی و حافظ ابن حجر عسقلانی قول قرطبی را در باب اضطراب آوردند متعصبین خیانتكار دنباله رد اضطراب را ذكر نكردند در حالی كه این دو بزرگوار اضطراب را شدیداً رد كردند اما چون رد به نفع و مطابق هوی و هوسشان نبوده نقل نكردند».

می گویم: این یكی از جوابهائی است كه علما بیان كرده اند كه قرطبی گفته: برخی از اهل علم احادیث عایشه رضی الله عنها را در مورد نماز شب پیامبر صلی الله علیه و سلم به اضطراب نسبت داده اند. این قول را ابن حجر در فتح الباری وعینی در عمدة القاری و دیگران از قرطبی نقل كرده اند، مهم اینست كه آیا چنین قولی از قرطبی وجود دارد یا خیر؟ وقتی كه این قول از قرطبی ثابت است، پس اعتراض معترض متوجه علمای دیوبند كه این قول را از قرطبی نقل نموده اند و به فتح الباری حواله داده اند نمی شود. و اینكه ابن حجر اضطراب را رد نموده، بر بقیه علماء لازم نیست كه نظریه ابن حجر را نیز نقل كنند و آن را بپذیرند. از این معلوم می شود كه از قدیم علما در مورد این حدیث بحث داشته اند.

اگر این علماء با نیاوردن قول ابن حجر و عینی در رد اضطراب، متعصب و خیانتكار هستند. شما نیز در ردیف خیانتكاران قرار دارید، چون جوابهای دیگر را كه علما برای حدیث عایشه بیان كرده اند ذكر نكردید، چون مطابق هوا و هوس تان نیستند و فقط در پی اعتراض هستید.


سوال او ځواب (ترایح لمونځ )

پاسخنامه (قسمت اول)

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد لله الذی هدانا لهذا و ما كنا لنهتدی لولا أن هدانا الله و الصلاة والسلام علی رسوله محمد و علی آله و أصحابه أجمعین اما بعد:

شخصی مجهول و از كسانی كه دنبال تفرقه در میان أمت اسلامی هستند، از إختلافاتی كه در میان محدثین و فقهاء و مجتهدین أمت محمد صلی الله علیه و سلم وجود دارد سوء استفاده نموده اوراقی چند در مورد نمار تراویح به عنوان، «هشت ركعت نماز تراویح از رسول الله صلی الله علیه و سلم» به رشته تحریر درآورده و علمای دیوبند را به تعصب، خیانت، دروغ، تقلب، هواپرستی و نفس پرستی متهم نموده است. و ایرادات و دلایل آنها را بی أساس و پوچ دانسته است.

جالب اینجاست كه نویسنده حاضر نشده اسم خودش را بنویسد تا دانسته شود كه دارای چه عقیده و مذهبی است. اگر واقعاً آنچه نوشته حق است، پس این تدلیس و پنهان كاری چرا؟! اكنون به تحقیق و بررسی برخی از مطالبش می پردازیم تا برای همه معلوم گردد كه آیا علمای دیوبند متعصب و خیانتكاراند یا این افراد مجهول كه پشت پرده قرار دارند و با پنهان كاری می خواهند به اهداف شوم شان برسند و جوانان متدین را از علمای راستین و از سواد أعظم و راه مؤمنان بیگانه كنند و به بیراهه بكشانند. (لازم به ذكر است احادیث و عبارات علما از المكتبة الشاملة گرفته شده اند).

این شخص مجهول می گوید: «هشت ركعت نماز تراویح از سنت فعلی نبی اكرم (ص) صحیح و ثابت است حدیث قولی از حضرت چیزی وارد نشده كلیه احادیث وارده در این بحث فعلی هستند و از كردار و فعل نبی اكرم با سند صحیح ثابت است كه ایشان در ماه رمضان و غیر رمضان با هشت ركعت قیام اللیل می فرمودند این مبحث شامل چندین حدیث است در ابتدا متن حدیث و تخریج حدیث و اعتراف اهل علم و علمای مذهب حنفی و نقد و بررسی شبهات و خیانات بعضی از ملاها در این باب می باشد»

می گویم: این گفته كه: «هشت ركعت نماز تراویح از سنت فعلی نبی اكرم ص صحیح و ثابت است» صحیح نیست، چون كمتر از هشت و بیشتر از آن نیز با سند صحیح از سنت فعلی نبی اكرم صلی الله علیه و سلم ثابت است. از اینجاست كه شارحان حدیث و صاحب نظران معتقداند كه در قیام رمضان عددی معین از جانب پیغمبر صلی الله علیه و سلم تعیین نیست. چرا شما آن را در هشت ركعت منحصر می دانید؟

نظریه ابن تیمیه در مورد تعداد ركعات تراویح

علامه ابن تیمیه رحمه الله می نویسد: «وأنه لا یتوقت فى قیام رمضان عدد فان النبى لم یوقت فیها عددا» (مجموع الفتاوى - (23 / 112) الفتاوى الكبرى - (2 / 245) در قیام رمضان عددی معین نیست، زیرا كه پیغمبر صلی الله علیه و سلم عددی را معین نفرموده است.

نظریه قاضی شوكانی در مورد تعداد ركعات تراویح

قاضی شوكانی می فرماید: «وَالْحَاصِلُ أَنَّ الَّذِی دَلَّتْ عَلَیْهِ أَحَادِیثُ الْبَابِ وَمَا یُشَابِهُهَا هُوَ مَشْرُوعِیَّةُ الْقِیَامِ فِی رَمَضَانَ ، وَالصَّلَاةُ فِیهِ جَمَاعَةً وَفُرَادَى ، فَقَصْرُ الصَّلَاةِ الْمُسَمَّاةِ بِالتَّرَاوِیحِ عَلَى عَدَدٍ مُعَیَّنٍ ، وَتَخْصِیصُهَا بِقِرَاءَةٍ مَخْصُوصَةٍ لَمْ یَرِدْ بِهِ سُنَّةٌ . (نیل الأوطار - (4 / 333) خلاصه اینكه آنچه احادیث باب و آنچه مشابه آنست بر آن دلالت دارند جایز بودن قیام در رمضان، و نماز در رمضان با جماعت و تنها می باشد، پس منحصر نمودن نمازی كه تراویح گفته می شود بر تعداد معینی و خاص گردانیدن آن به قراءت مخصوصی، در سنت در اینمورد چیزی وارد نشده است.  

نظریه علامه محمد عبدالحی لكنوی در مورد تعداد ركعات تراویح

علامه محمد عبدالحی اللكنوی رحمه الله می فرماید: « فمن ظن أخذا من حدیث عائشة المذكور ههنا أن الزیادة على إحدى عشرة بدعة فقد ابتدع أمرا لیس من الدین وقد فصلته فی رسالتی " تحفة الأخیار "» (الموطأ - روایة محمد بن الحسن - (1 / 353) كسی كه از حدیث عایشه رضی الله عنها كه در اینجا ذكر شده (مراد كتاب مؤطا می باشد) گمان كند كه اضافه بر یازده ركعت بدعت است، كاری را ایجاد نموده كه از دین نیست، و من آن را در رساله ام به نام «تحفة الأخیار» توضیح داده ام.

نظریه علامه انور شاه كشمیری در مورد تعداد ركعات تراویح

علامه انورشاه كشمیری رحمه الله می فرماید: «وأمَّا عددُ ركعات التراویح، فقد جاء عن عمر على أنحاءٍ، واستقرَّ الأمر على العشرین مع ثلاث الوتر. ویُعْلَمُ من «موطأ مالك»: أنه خفَّف فی القراءة، وزاد فی الركعات بتنصیف القراءة، وتضعیف الركعات. وبعد ما تَلَقَّتْهُ الأمةُ بالقَبُول، لا بحثَ لنا أنه كان ذلك اجتهادًا منه، أو ماذا؟ ومَن ادَّعى العملَ بالحدیث، فأَوْلَى له أن یُصَلِّیها حتى یخشى فوت الفلاح، فإن هذه صلاة النبیِّ صلى الله علیه وسلّمفی الیوم الآخر. وأمَّا من اكتفى بالركعات الثمانیة، وشذَّ عن السواد الأعظم، وجعل یَرْمِیهم بالبدعة، فَلْیَرَ عاقبته، والله تعالى أعلم». (فیض الباری شرح صحیح البخاری - (5 / 336)

اما تعداد ركعات تراویح، از عمر رضی الله عنه به چند روش روایت شده است، و امر بر بیست ركعت با سه وتر قرار گرفت. و از موطأ مالك دانسته می شود كه حضرت عمر در قراءت تخفیف آورد و با نصف نمودن قراءت و دوچند نمودن ركعات، ركعات را اضافه نمود. و بعد از اینكه أمت آن را پذیرفت، برای ما بحثی وجود ندارد كه این از حضرت عمر إجتهادی بود یا چه چیزی بود؟ و كسی كه مدعی عمل به حدیث است، پس برایش سزاوار است كه تراویح را تا وقتی بخواند كه از فوت شدن خوردن سحری بترسد، زیرا كه نماز آنحضرت صلی الله علیه و سلم در آخرین روز همین بود. و أما كسی كه به هشت ركعت اكتفا نمود، و از سواد أعظم (یعنی عمل اكثر مسلمانان) جدا شد، و آنان را به بدعت متهم نمود، باید در عاقبت خود بیندیشد. و الله تعالی داناتر است.

پس معلوم شد كه شارحان حدیث و متخصصان در این فن تراویح را در هشت ركعت منحصر نكرده اند و با توجه به جمیع روایات وارده در این بحث، به بیست ركعت قائل اند.

می گوید: «از كردار و فعل نبی اكرم با سند صحیح ثابت است كه ایشان در ماه رمضان و غیر رمضان با هشت ركعت قیام اللیل می فرمودند».

می گویم: اولاً: این حدیث گرچه با سند صحیح ثابت است، لیكن در بیان مطلب صریح نیست. اگر حدیث صحیح و صریحی وجود داشت، اختلافی پیش نمی آمد و متخصصان در فن حدیث چنین فیصله نمی كردند كه تعداد ركعات تراویح از پیغمبر صلی الله علیه و سلم ثابت نیست.

ثانیاً: در این حدیث آمده كه پیغمبر صلی الله علیه و سلم این نماز را در رمضان و غیر رمضان می خواند، چرا شما آن را فقط در رمضان منحصر می دانید؟

ثالثاً: چرا أحادیث صحیح دیگر را كه بیش از هشت ركعت از حضرت عایشه رضی الله عنها روایت شده ذكر نكردی؟ چنانكه از حضرت عایشه رضی الله عنها روایت است كه فرمودند: « كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ یُصَلِّی بِاللَّیْلِ ثَلَاثَ عَشْرَةَ رَكْعَةً ثُمَّ یُصَلِّی إِذَا سَمِعَ النِّدَاءَ بِالصُّبْحِ رَكْعَتَیْنِ خَفِیفَتَیْنِ . (صحیح البخاری ، بَاب مَا یُقْرَأُ فِی رَكْعَتَیْ الْفَجْرِ) حضرت عایشه رضی الله عنها می فرماید: رسول الله صلی الله علیه وسلم  در شب سیزده ركعت می خواند ، پس هرگاه به وقت صبح صدای اذان را می شنید دو ركعت خفیف می خواند. در این حدیث حضرت عایشه رضی الله عنها سیزده ركعت بدون از سنت صبح روایت نموده است.

رابعاً: حدیث حضرت عایشه رضی الله عنها حكایت عمل رسول الله صلی الله علیه و سلم است، فوقش استحباب آن تعداد ثابت می شود و این منافی جایز بودن غیر آن نیست.

خامساً: در هیچ حدیثی نیامده است كه هشت ركعت تراویح در رمضان سنت است. شما سنت بودن آن را از كجا ثابت می كنید؟ لطفاً سنت را از قرآن و حدیث تعریف كنید؟

می گوید: «حدیث قولی از حضرت چیزی وارد نشده كلیه احادیث وارده در این بحث فعلی هستند».

می گویم: وقتی كه كلیه احادیث وارده در این بحث فعلی هستند، كمتر از هشت ركعت و بیشتر از آن نیز با سند صحیح از احادیث فعلی آنحضرت صلی الله علیه و سلم ثابت است، پس چرا تراویح را در هشت ركعت منحصر می كنید؟ و فقط هشت ركعت را سنت می دانید، در حالیكه عمل آنحضرت در این مورد مختلف است و احادیث قولی هم چیزی وارد نشده است؟

علامه محمد عبدالحی لكنوی رحمه الله چه می فرماید؟

علامه محمد عبدالحی لكنوی رحمه الله می فرماید: « قوله : ما كان یزید ... إلخ هذا بحسب الغالب وإلا فقد ثبت عنها أنها قالت : كان یصلی رسول الله صلى الله علیه و سلم ثلاث عشرة ركعة من اللیل ثم صلى إحدى عشرة ركعة وترك ركعتین ثم قبض حین قبض وهو یصلی تسع ركعات . أخرجه أبو داود . وثبت عنها : أنه صلى الله علیه و سلم كان یصلى ثلاث عشرة ركعة أخرجه مالك . وثبت من حدیث زید بن خالد وابن عباس أیضا ثلاث عشرة (الموطأ - روایة محمد بن الحسن - (1 / 353)المكتبة الشاملة. این به اعتبار اكثر اوقات است، وگرنه از عایشه رضی الله عنها ثابت شده كه فرمود: رسول الله صلی الله علیه و سلم در شب سیزده ركعت می خواند، سپس دو ركعت را ترك نمود و یازده ركعت خواند، سپس قبض روح شد و در این زمان نه ركعت می خواند. این حدیث را ابوداود روایت نموده است. نیز از روایت حضرت عایشه رضی الله عنها ثابت است كه آنحضرت صلی الله علیه و سلم سیزده ركعت می خواند. این حدیث را امام مالك روایت نموده است. و از حدیث زید بن خالد و ابن عباس نیز سیزده ركعت ثابت شده است.

علامه ابن تیمیه رحمه الله چه می فرماید؟

علامه ابن تیمیه رحمه الله می فرماید: « فَإِنَّهُ قَدْ ثَبَتَ أَنَّ أبی بْنَ كَعْبٍ كَانَ یَقُومُ بِالنَّاسِ عِشْرِینَ رَكْعَةً فِی قِیَامِ رَمَضَانَ وَیُوتِرُ بِثَلَاثِ . فَرَأَى كَثِیرٌ مِنْ الْعُلَمَاءِ أَنَّ ذَلِكَ هُوَ السُّنَّةُ ؛ لِأَنَّهُ أَقَامَهُ بَیْن الْمُهَاجِرِینَ وَالْأَنْصَار وَلَمْ یُنْكِرْهُ مُنْكِرٌ . وَاسْتَحَبَّ آخَرُونَ : تِسْعَةً وَثَلَاثِینَ رَكْعَةً ؛ بِنَاءً عَلَى أَنَّهُ عَمَلُ أَهْلِ الْمَدِینَةِ الْقَدِیمِ . وَقَالَ طَائِفَةٌ : قَدْ ثَبَتَ فِی الصَّحِیحِ عَنْ عَائِشَةَ { أَنَّ النَّبِیَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ لَمْ یَكُنْ یَزِیدُ فِی رَمَضَانَ وَلَا غَیْرِهِ عَلَى ثَلَاثَ عَشْرَةَ رَكْعَةً } وَاضْطَرَبَ قَوْمٌ فِی هَذَا الْأَصْلِ لَمَّا ظَنُّوهُ مِنْ مُعَارَضَةِ الْحَدِیثِ الصَّحِیحِ لِمَا ثَبَتَ مِنْ سُنَّةِ الْخُلَفَاءِ الرَّاشِدِینَ وَعَمَلِ الْمُسْلِمِینَ . وَالصَّوَابُ أَنَّ ذَلِكَ جَمِیعَهُ حَسَنٌ كَمَا قَدْ نَصَّ عَلَى ذَلِكَ الْإِمَامُ أَحْمَد رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ وَأَنَّهُ لَا یتوقت فِی قِیَامِ رَمَضَانَ عَدَدٌ فَإِنَّ النَّبِیَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ لَمْ یُوَقِّتْ فِیهَا عَدَدًا وَحِینَئِذٍ فَیَكُونُ تَكْثِیرُ الرَّكَعَاتِ وَتَقْلِیلُهَا بِحَسَبِ طُولِ الْقِیَامِ وَقِصَرِهِ . فَإِنَّ النَّبِیَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ كَانَ یُطِیلُ الْقِیَامَ بِاللَّیْلِ حَتَّى إنَّهُ قَدْ ثَبَتَ عَنْهُ فِی الصَّحِیحِ مِنْ حَدِیثِ حُذَیْفَةَ { أَنَّهُ كَانَ یَقْرَأُ فِی الرَّكْعَةِ بِالْبَقَرَةِ وَالنِّسَاءِ وَآلِ عِمْرَانَ فَكَانَ طُولُ الْقِیَامِ یُغْنِی عَنْ تَكْثِیرِ الرَّكَعَاتِ } . مجموع فتاوى ابن تیمیة - (5 / 280)ِ

یقیناً ثابت شده است كه أبی بن كعب با مردم در قیام رمضان با بیست ركعت قیام می فرمود و با سه ركعت وتر می خواند بسیاری از علماء معتقداند كه سنت همین است، زیرا كه در میان مهاجرین و انصار با آن تعداد قیام فرمود و هیچكس آن را انكار نفرمود، وبرخی دیگر سی و نه ركعت را مستحب دانسته اند، بنابر اینكه عمل أهل مدینه در قدیم همین بوده است، وگروهی می گویند در احادیث صحیح از عایشه رضی الله عنها روایت است كه پیغمبر صلی الله علیه وسلم در رمضان و غیر رمضان بر سیزده ركعت اضافه نمی كرد و گروهی در این اصل دچار اضطراب شده اند، برای اینكه معتقداند كه با آنچه از سنت خلفای راشدین و عمل مسلمین با حدیث صحیح ثابت است معارض می باشد، آنچه صحیح و درست است اینست كه همه ی آنچه روایت شده خوب اند چنانكه امام أحمد رضی الله عنه بر آن تصریح نموده و اینكه در قیام رمضان تعدادی مشخص نشده است زیرا كه پیغمبر صلی الله علیه و سلم در قیام رمضان تعدادی را مشخص ننموده است و در این وقت زیاد و كم نمودن ركعات به اعتبار طولانی بودن و كوتاه بودن قیام می باشد. زیرا كه پیغمبر صلی الله علیه و سلم قیام را در شب طولانی می نمود، حتی در احادیث صحیح از آنحضرت صلی الله علیه و سلم از روایت حذیفه ثابت شده كه آنحضرت در یك ركعت بقره و نساء و آل عمران را می خواند، لذا طولانی بودن قیام از زیاد كردن ركعات بی نیاز می نمود.