ISLAM IS NOT A NEW RELIGION

ISLAM IS NOT A NEW RELIGION

ISLAM IS NOT A NEW RELIGION…ALL THE PROPHETS OF GOD WERE MUSLIMS!


“Who would forsake the religion of Abraham (Islam), except one who fools his own soul? We have chosen him in this world, and in the Hereafter he will be with the righteous. When his Lord said to him, “Submit,” he said, “I submit to the Lord of the universe.” Moreover, Abraham exhorted his children to do the same, and so did Jacob: “O my children, Allah has pointed out the religion (Islam) for you; do not die except as submitters (Muslims).” Had you witnessed Jacob on his death bed; he said to his children, “What will you worship after I die?” They said, “We will worship your god; the god of your fathers Abraham, Ismail, and Isaac; the one god. To Him we are submitters.” [Qur’an 2:130-133]

“Verily! We really hope that our Lord will forgive us our sins, as we are the first of the believers in Mûsa (Moses) and in the Monotheism which he has brought from Allâh.” [Qur’an 26:51]

The Qur’an is not presenting Moses (as) as the first ever believer (Muslim) but as the first believer relative to the time and place Moses was in (i.e. the first to believe amongst his people). This is basic Tafsir and logic.

Muhammad (saws) is not the first Muslim. “Say (O Muhammad): “Verily, my Salât (prayer), my sacrifice, my living, and my dying are for Allâh, the Lord of the Alamîn (mankind, jinns and all that exists). He has no partner. And of this I have been commanded, and I am the first of the Muslims.” [Qur’an 6:162-163]

So if we use the Qur’an we realise that Muhammed (saws) is not being put forward as the first ever Muslim as the Qur’an (elsewhere) refers to earlier Prophets who are believers. Hence we realise that the Quranic references (6:163, 6:14) do not teach us that Muhammed is the first ever Muslim.

‘Allah took a covenant from the prophets, saying, “I will give you the scripture and wisdom. Afterwards, a messenger (Muhammad) will come to confirm all existing scriptures (Torah, Gospel). You shall believe in him and support him.” He said, “Do you agree with this, and pledge to fulfill this covenant?” They said, “We agree.” He said, “You have thus borne witness, and I bear witness along with you.” [Qur’an 3:81]

“O People of the Scripture (Jews and Christians), there has come to you Our Messenger (Muhammad) to make clear to you [the religion] after a period [of suspension] of messengers, lest you say, “There came not to us any bringer of good tidings or a warner.” But there has come to you a bringer of good tidings and a warner. And Allah is over all things competent.” [Qur’an 5:19]

“This day I have perfected your religion for you, completed My Favor upon you, and have chosen for you Islam as your religion.” [Qur’an 5:3]

The religion of Islam is finally complete because Muhammad (saws) is the seal of all the Prophets and the last to convey the religion of Allah to mankind.

“Muhammad is not the father of anyone among you, but he is the messenger of Allah and the seal of the prophets; and Allah is aware of all things.” [Qur’an 33:40]

And say, “Ours is the religion of Allah. And who is better than Allah in [ordaining] religion? And we are worshippers of Him.” [Qur’an 2:138]

“And whoever desires a religion other than Islam, it shall not be accepted from him, and in the hereafter he shall be one of the losers.” [Qur’an 3:85]

Say, “We believe in Allah, and in what was sent down to us, and in what was sent down to Abraham, Ismail, Isaac, Jacob, and the Patriarchs, and in what was given to Moses, Jesus, and the prophets from their Lord. We make no distinction among any of them. To Him alone we are submitters.” [Qur’an 3:84]

“The Messenger believes in what has been revealed to him from his Lord, as do the men of faith. Each one of them believes in Allah, His angels, His books, and His Messengers. They say: ‘We make no distinction between one and another of His Messengers.’ And they say: ‘We hear, and we obey. We seek Thy forgiveness, Our Lord, and to Thee is the end of all journeys.'” [Qur’an 2:285]

ادامه نوشته

اسلام څه دی What is Islam

1. What is Islam?
Ans:  Islam is not a new religion, but the same truth that God revealed through all His prophets to every people. For a fifth of the world's population, Islam is both a religion and a complete way of life. Muslims follow a religion of peace, mercy, and forgiveness, and the majority has nothing to do with the extremely grave events, which have come to be associated with their faith.
Source: www.alim.org

2. What does Islam mean?
Ans: The Arabic word Islam simply means 'submission', and derives from a word meaning 'peace'. In a religious context it means complete submission to the will of God. 'Mohammedanism' is thus a misnomer because it suggests that Muslims worship Muhammad (peace be upon him) rather than God. 'Allah' is the Arabic name for God, which is used by Arab Muslims and Christians alike.
Source: www.alim.org

3. How do we know Islam is the truth?
Ans: 1- It is the only religion that holds Allah as One, Unique, and Perfect.
2- It is the only religion that believes in the sole worship of Allah, not Jesus, not an idol, and not an angel, only Allah.
3- The Quran does not contain contradictions.
4- The Quran contains scientific facts, which are 1300 years ahead of their time. The Quran, while revealed 1400 years ago contains scientific facts, which are only now being discovered. It is not in contradiction to science.
5- Allah has challenged the world to produce the like of the Quran. And He says they won't be able to.
6- Prophet Muhammad (peace be upon him) was the most influential man in history. In the book "The 100 most influential men in History", written by non-Muslim, the Prophet Muhammad (peace be upon him) was #1. Prophet Jesus (peace be upon him) was #3. It should be noted that even the Prophet Jesus (peace be upon him) was a prophet sent by Allah. Would Allah allow a false prophet to be so successful? No. Even the Bible refers to this in Deuteronomy 18:19. A false prophet would die!!! Yet Prophet Muhammad (peace be upon him) did not die till he completely conveyed, and taught Allah's religion.
7- He had many prophecies, and all of his prophecies have come true, or are still coming true.
Source: www.sultan.org

4. Why does Islam often seem strange?
Ans: Islam may seem exotic or even extreme in the modern world. Perhaps this is because religion does not dominate everyday life in the West today, whereas Muslims have religion always uppermost in their minds, and make no division between secular and sacred. They believe that the Divine Law, the Shari'a, should be taken very seriously, which is why issues related to religion are still so important
Source: www.alim.org

5. Do Islam and Christianity have different origins?
Ans: Together with Judaism, they go back to the prophet and patriarch Abraham, and their three prophets are directly descended from his sons-Muhammad (peace be upon him) from the eldest, Ishmael, and Moses and Jesus, from Isaac. Abraham established the settlement, which today is the city of Makkah, and built the Kabah towards which all Muslims turn when they pray.
Source: www.alim.org

6. Who are Muslims?
Ans: One billion people form a vast range of races, nationalities and cultures across the globe, from the southern Philippines to Nigeria, are united by their common Islamic faith. About 18% live in the Arab world; the world's largest Muslim community is in Indonesia; substantial parts of Asia and most of Africa are Muslim, while significant minorities are also to be found in the Soviet Union, China, North and South America, and Europe.
Source: www.alim.org

7. What do Muslims believe?
Ans: Muslims believe in One, Unique, Incomparable God in the Angels created by Him, in the prophets through whom His revelations were brought to mankind; in God's complete authority over human destiny and in life after death. Muslims believe in a chain of prophets starting with Adam and including Noah, Abraham, Ishmael, Isaac, Jacob, Joseph, Job, Moses, Aaron, David, Solomon, Elias, Jonah, John the Baptist and Jesus, (peace be upon them). But God's final message to man, a reconfirmation of the eternal message and a summing-up of all that has gone before was revealed to the Prophet Muhammad (peace be upon him) through Gabriel.
Source: www.alim.org

8. Who is Allah?
Ans: Allah means God. It is a personal name, which Allah calls Himself in the Quran. That is where it originates. It can also be found in an Aramaic copy of the Bible, and even Christian Arabs say Allah.
Source: www.sultan.org

9. Does Allah look like us?
Ans: No, Allah is perfect. He is not like any of His creations. A Muslim does not say a single thing about Allah other than what Allah says about Himself. Allah is Perfect and Unique.
Source:  www.sultan.org

10. What does it mean to believe in Allah?
Ans:  To believe in Allah means to believe in total perfection, and uniqueness.
It means to believe in His prophets because they are His, and He sent them. We can not pick and choose. A Muslim must believe in all the prophets of Allah.
It means to believe in the Angles! We must love them all. We cannot hate an Angel say, for example, Michael to whom rain and the vegetation of the Earth are attributed or Gabriel to whom revelation (bringing down the scriptures to the prophets) is attributed.
It means to believe in Allah's predestination of good and bad.
It means to believe in the last day: The day of Judgment.
Source: www.sultan.org

11. Can we see Allah?
Ans: Allah is not like the sun. Anyone can see the sun. But Allah is the most beautiful. Nothing is as beautiful as Allah. Actually looking at Allah is the greatest pleasure of the people in Paradise. This pleasure Allah does not give anyone but the believers.
Source: www.sultan.org

12. Does Allah see us?
Ans: Allah sees us and knows everything about us. He knows us better than we know ourselves. There is not a leaf on a tree that blows away, or stays in its place except that He knows it. There is not a dry spot, nor a wet spot, nor a grain in the depths of the earth except that Allah knows it.
Source: www.sultan.org

13. Does Allah answer my prayers?
Ans: We know that Allah answers all the prayers of the believers. This can be in 4 ways:
1- Getting what we ask for!
2- Getting something as good or better!
3- Being spared something bad that would have happened otherwise.
4- Being rewarded on the day of Judgment with a much greater reward than what we were asking for on earth.
Source: www.sultan.org

14. When does Allah not answer our prayers?
Ans: 1- When it is bad for us!
2- When we ask, but not from our heart!
3- When we say: I asked and asked and He did not answer.
4- When we eat or drink unlawful food i.e. pork, wear unlawful clothes or use or posses property that was earned either through interest from the bank or that was stolen.
Source: www.sultan.org

15. What can I ask of Allah?
Ans: Any thing, but don't ask Him to do things like make you a prophet because He has already said that there will be no more prophets. You can ask Allah for guidance, meaning you can ask Him to show you the correct religion.
Source: www.sultan.org

16. Who is Muhammad (peace be upon him)?
Ans:  Muhammad (peace be upon him) was born in Makkah in the year 571 A.D., at a time when Christianity was not yet fully established in Europe. Since his father died before his birth and his mother shortly afterwards, so he was raised by his uncle from the respected tribe of Quraish. As he grew up, he became known for his truthfulness, generosity and sincerity so much that he was sought after for his ability to arbitrate in disputes. The historians describe him as calm and meditative. Muhammad (peace be upon him) was of a deeply religious nature, and had long detested the decadence of his society. It became his habit to meditate from time to time in the Cave of Hira near the summit of Jabal al-Nur, the Mountain of Light near Makkah.
Source: www.alim.org

17. How did Muhammad (peace be upon him) become a prophet and a messenger of God?
Ans: At the age of 40, while engaged in a meditative retreat, Muhammad (peace be upon him) received his first revelation from God through the Angel Gabriel. This revelation, which continued for twenty-three years, is known as the Quran.
As soon as he began to recite the words he heard from Gabriel, and to preach the truth that God had revealed to him, he and his small group of followers suffered bitter persecution, which grew so fierce that in the year 622 God gave them the command to emigrate. This event, the Hijrah, 'migration', in which they left Makkah for the city of Madinah some 260 miles to the north, marks the beginning of the Muslim calendar.
After several years, the Prophet (peace be upon him) and his followers were able to return to Makkah, where they forgave their enemies and established Islam definitively. Before the Prophet (peace be upon him) died at the age of 63, the greater part of Arabia was Muslim, and within a century of his death Islam had spread to Spain in the West and as Far East as China.
Source: www.alim.org

18. What is the Quran?
Ans:  The Quran is a record of the exact words revealed by God through the Angel Gabriel to the Prophet Muhammad (peace be upon him). It was memorized by Muhammad (peace be upon him) and then dictated to his companions, and written down by scribes, who crosschecked it during his lifetime. Not one word of its 114 Surahs, has been changed over the centuries, so that the Quran is in every detail the unique and miraculous text which was revealed to Muhammad (peace be upon him) fourteen centuries ago.
Source: www.alim.org

19. What is the Quran about?
Ans: The Quran, the last revealed Word of God, is the prime source of every Muslim's faith and practice. It deals with all the subjects which concern us as human beings: wisdom, doctrine, worship, and law, but its basic theme is the relationship between God and His creatures. At the same time, it provides guidelines for a just society, proper human conduct and an equitable economic system.
Source: www.alim.org

20. Are there any other sacred sources?
Ans: Yes, the Sunnah, the practice and example of the Prophet (peace be upon him), is the second authority for Muslims. A Hadith is a reliably transmitted report of what the Prophet (peace be upon him) said, did, or approved. Belief in the Sunnah is part of the Islamic faith.
Examples of the Prophet's sayings
The Prophet (peace be upon him) said:
'God has no mercy on one who has no mercy for others.'
'None of you truly believes until he wishes for his brother what he wishes for himself.'
'Powerful is not he who knocks the other down, indeed powerful is he who controls himself in a fit of anger.'
(From the Hadith collections of Bukhari, Muslim, Tirmidhi and Baihaqi.)
Source: www.alim.org

21. Who is Jesus to us?
Ans: Jesus (peace be upon him) is a true prophet, sent by Allah like Moses, Abraham, Lot, Noah, Jonah, Joseph, etc (peace be upon them).
Source: www.sultan.org

22. Who were the parents of Jesus (peace be upon him)?
Ans: Jesus is the son of Virgin Mary and he had no father. Allah created Jesus.
Source: www.sultan.org

23. Can Jesus (peace be upon him), or Muhammad (peace be upon him) be worshipped?
Ans: No, Allah does not accept that a prophet, a person, an angel, a cow, a stone, or anything be worshipped in place of Him or even along with Him. Worship must be to Allah, the Creator of them.
Source: www.sultan.org

24. Is Allah the same as what Christians call "the father"?
Ans: Allah is the Creator, who Jesus (peace be upon him) worshipped. He is the Creator who spoke to Moses and split the sea for Moses and his followers. That is Allah. But Allah tells us: "Say Allah is one, He is Perfect, He has never begotten, nor was He begot, and there is no one equal to Him."
Source: www.sultan.org

25. Is there a trinity in Islam?
Ans: No. Allah is one and perfect.
Source: www.sultan.org

26. Can anyone become a Muslim?
Ans: Yes anyone can. There are two declarations, which are necessary:
1- To bear witness that no one deserves to be worshiped except Allah.
2- To bear witness that Prophet Muhammad (peace be upon him) is the Messenger of Allah.
This makes a person Muslim. But it should be said in Arabic. Next a person takes a shower and s/he is a Muslim.
Then what?
After a person becomes Muslim s/he is taught about prayers, fasting, alms to the poor, and pilgrimage. These are the pillars of Islam.
Then what?
Muslims are brothers and sisters. A Muslim should love for his brother or sister what s/he loves for him/herself. Allah's wealth does not run out and Allah can provide for us all. We pray for each other, and love each other, and love for our brothers and sisters what we love for ourselves.
Source: www.sultan.org

27. What about someone who has never heard of Islam?
Ans: Allah is the most just. It is inconceivable to perceive of anyone acting with more beneficence than Allah. Allah is the most just and in the Quran He said: "We will not punish without sending someone to warn you". The "We" here is the majestic we used in Arabic. So if a person never heard about Islam, and was never warned clearly, Allah would have a special test for that person that He knows is equal to the chance that person would have had on earth.
Source: www.sultan.org

28. When is the Day of Judgment?
Ans: Only Allah knows.
Source: www.sultan.org

29. Are there signs for the day of Judgment?
Ans: Plenty, plenty, plenty. Many have already occurred.
To name a few:
*Objects will begin to talk.
*There will be much killing. The killer won't know why he killed, and the person that was killed won't know why he was killed.
*The Antichrist will come.
*Prophet Jesus (peace be upon him) son of Mary will return.
*Gog and Magog will be set free.
The sun will rise from the west (after this sign there can be no more repentance).
Source: www.sultan.org

30. What is it that keeps us from entering Heaven?
Ans: Worship of anyone other than Allah is the greatest sin. It is called shirk, and this is not forgiven except through repentance.
Source: www.sultan.org

31. What about non-Muslims do; they go to heaven?
Ans: Allah only accepts Islam. He says in the Quran: "Whoever seeks a religion other than Islam it won't be accepted of him, and he will be one of the losers in the hereafter". I would rather lose anywhere, but not lose in the hereafter. This is because hellfire is eternal. It never ends and we never die when we go there, if we go there.
Source: www.sultan.org

32. Do we believe that Allah created the heavens and earth in 6 days?
Ans: Yes, we do.
Source: www.sultan.org

33. Do we have free will?
Ans: Yes, of course. Allah does not punish us for something we did not do on our own. But at the same time, our will is not inspired of Allah's will. We cannot do anything if Allah does not allow it. In other words nothing goes on in Allah's kingdom without His will.
Source: www.sultan.org

34. Did Allah create evil?
Ans: Yes, Allah created the good and the bad. Whatever bad happens to us is due to our sins. We sin and Allah pardons much of what we do; however, when something bad happens to us it is our fault, and we are to blame. Bad things that happen to a person are a chance for that person to reflect and ask: "Why is this happening to me?" A chance for a person to return from his sin and obey and worship Allah.
Source: www.sultan.org

35. Who are my best friends?
Ans: Your best friends are the ones that care where you go after you are dead. This is how the prophets acted. They cared that we go to heaven, even if it meant some hardship on earth.
Source: www.sultan.org

36. Who is my worst enemy?
Ans: That would be the devils, whether they are human devils (evil people), or Jinn devils (like Iblis). The Arabic word for a devil is Shaytan (similar to Satan). Satan wants us all to go to hell. He wants us to be bad on earth. Whether we get rich or do lots of wrong things that we appear to enjoy, he does not care that, but he wants to make sure we don't go to heaven.
Source: www.sultan.org

37. Do bad things happen to the believers (good people)?
Ans: Yes, they do. But they appear bad to the believers because they are things people don't like. Who likes breaking a leg? However, when a bad thing happens to a believer this believer is patient. He praises Allah in all circumstances. He knows Allah does not decree something unless it is for his own good.
Source: www.sultan.org

38. Why is the family so important to Muslims?
Ans: The family is the foundation of Islamic society. The peace and security offered by a stable family unit is greatly valued, and seen as essential for the spiritual growth of its members. A harmonious social order is created by the existence of extended families; children are treasured, and rarely leave home until the time they marry.
Source: www.alim.org

39. What about food?
Ans:  Although much simpler than the dietary law followed by Jews and the early Christians, the code which Muslims observe forbids the consumption of pig meat or any kind of intoxicating drink. The Prophet Muhammad (peace be upon him) taught that 'your body has rights over you', and the consumption of wholesome food and the leading of a healthy lifestyle are seen as religious obligations. The Prophet (peace be upon him) said: 'Ask God for certainty [of faith] and well-being; for after certainty, no one is given any gift better than health!'
Source: www.alim.org

40. What is the Kabah?
Ans: The Kabah is the place of worship, which God commanded Abraham and Ishmael to build over four thousand years ago. The building was constructed of stone on what many believe was the original site of a sanctuary established by Adam. God commanded Abraham to summon all mankind to visit this place, and when pilgrims go there today they say 'At Thy service, O Lord', in response to Abraham's summons.
Source: www.alim.org

41. Who are amongst the people that must fast in the blessed month of Ramadan and those that are not obliged to fast in this month?
Ans: Those who must fast: All mature and sane Muslims, male and female. Those who are exempted: The sick, the travelers, too old to fast, women in child birth, women with periods, pregnant women whose heath is endangered, breast feeding women whose health is endangered.
Source: www.islamicvoice.com

42. What facts about the month of Ramadan have been related by Hadith in regards to what takes place related to heaven and hell?
Ans: The gates of heaven are opened and the gates of hell are shut.
Source: www.islamicvoice.com

43. What is one of the Sunnahs when a Muslim, for a valid reason cannot keep fast?
Ans: Not to eat in the presence of a fasting person. Repay it by fasting the number of days missed after Ramadan or give kafaarah equal to the amount of one Sadaqa tul Fitr in charity to the poor for each day missed.
Source: www.islamicvoice.com

44. What connection does the Holy Quran and the blessed month of Ramadan have that makes the month very important and sacred?
Ans: The Holy Quran was revealed in Ramadan.
Source: www.islamicvoice.com

45. It is said that the odor of a fasting Muslim is more fragrant to Allah Subhanahu wa Ta`ala than what?
Ans: Musk.
Source: www.islamicvoice.com

46. Is there a Hajj Akbar?
Ans: If Arafat is on a Friday, then many describe it as Hajj Akbar (Big Hajj). There is no big or small Hajj. There is only one Hajj. Every year is Hajj Akbar. The 10th day of Dhul Hijja is described in The Holy Quran as Yaum-ul-Hajjil-Akbar.
Source: www.hajtips.com

47. Is it a requirement to enter Masjid Haram from the Baab as-Salaam entrance?
Ans: There is no such requirement. You can enter from any of the many gates.
Source: www.hajtips.com

48. Can I smoke when I'm in Ihram?
Ans: Try to give up this habit for the good of your health and the well-being of your family. Many chain smokers have returned from the Hajj as non-smokers for good. Alhamdulillah.
Source: www.hajtips.com

49. When I stone the Jamaraat, is it necessary to hit the target?
Ans: It is acceptable if the stone falls into the circle without hitting the target.
Source: www.hajtips.com

50. Can I perform Hajj every year?
Ans: Performing the Hajj ONCE is compulsory for Muslims who are financially and physically able to do so. There is no rule prohibiting anyone from performing the Hajj more than once. If you plan to perform it yearly, you are obviously financially well endowed. You should consider the following:

A: There are numerous things you can do to walk in the way of Allah. Consider contributing your Hajj trip funds to uplift downtrodden Muslims.

B: With nearly 3 million people converging in The Holy Land to perform the Hajj, the Saudi authorities have understandably imposed Hajj quotas. Have a heart for those waiting in line to perform the Hajj for the first time. Allow a reasonable time gap before going to perform the Hajj again.

Source: www.hajtips.com

51. Is it a must for a wife to seek her husband's permission to perform the obligatory Hajj?
Ans: Yes. A husband is strongly advised not to object as his wife is seeking permission to perform a duty commanded by The Almighty. Obedience to the command of The Almighty supercedes everything else, including a husband's objection.
Source: www.hajtips.com

52. What is the ruling on aborting a pregnancy in the early months (1-3) before the soul is breathed into the fetus?
Ans: 1- It is not permissible to abort a pregnancy at any stage unless there is a legitimate reason, and within very precise limits.
2- If the pregnancy is in the first stage, which is a period of forty days, and aborting it serves a legitimate purpose or will ward off harm, then it is permissible to abort it. But aborting it at this stage for fear of the difficulty of raising children or of being unable to bear the costs of maintaining and educating them, or for fear for their future or because the couple feel that they have enough children – this is not permissible.
3- It is not permissible to abort a pregnancy when it is an ‘alaqah (clot) or mudghah (chewed lump of flesh) (which are the second and third periods of forty days each) until a trustworthy medical committee has decided that continuing the pregnancy poses a threat to the mother’s wellbeing, in that there is the fear that she will die if the pregnancy continues. It is permissible to abort it once all means of warding off that danger have been exhausted.
4- After the third stage, and after four months have passed, it is not permissible to abort the pregnancy unless a group of trustworthy medical specialists decide that keeping the fetus in his mother’s womb will cause her death, and that should only be done after all means of keeping the fetus alive have been exhausted. A concession is made allowing abortion in this case so as to ward off the greater of two evils and to serve the greater of two interests

 

ادامه نوشته

په زړه پوری خبر

تاسو يې منئ او که يې نه منئ، مګر د چین په یو ښار کې د یو ژوبڼ مسولینو یوه ښارو مرغۍ جزايي او زندان ته اچولی ده. دغه حیرانونکې پېېښه د چین د وهان ښار د “ جیوفینګ فاریسټ” په یو ژوبڼ کې له هغې ښارو سره شوې ده،

چې ژوبڼ ته راتلوونکو سیلانیانو ته يې د ښه راغلاست ویلو دنده درلوده.

د ژوبن کارکونکي وايي دا ځل ښارو  ميلمنو او سیلانيانو ته د ښه راغلاست پر ځای بد رد ويلي دي، چې له امله يې دوی یادې ښارو ته سزا ورکړې ده او له خپلو ملګرو  يې لرې په یو پنجره کې اچولې ده.

دغه ښارو اوس مهال زنداني ده او له خپلو نورو ملګرو مرغيو يې په دې موخه لرې کړې ده، چې هسې نه نورو ته هم بد الفاظ وښايي.

د ژوبڼ یو تنه مسول ویلي دي، ښارو ته په بدو خبرو کې د یادولو لوی لاس د راتلونکو سیلانیانو هم وو. په وینا يې هغوی به ښارو ته بدې خبرې کولې او دې به هم ترېنه یادولې.

هغه ویلي، دغې ښارو  کې یو کمال دا و چې د تېزو خبرو کولو او د ژر یادولو وړتیا يې ډېره لرله همدا لامل و، چې د خلکو ویلې خبرې به يې ډېر ژر یادولې او بیا به يې کولې.

دوی وايي تر هغې چې د نوموړې ښاورو اخلاق سم شوي نه وي بندۍ به وي.

بايد وويل شي ښارو او توتي یوازینۍ مرغۍ دي، چې د ساتلو او پلالو وروسته د خلکو له خوا ورته یادې شوې خبرې بېرته کوي.

زموږ د هېواد په اکثره کلیو او بانډو کې کلیوال ځوانان او خلک د ښارو او توتیانو د ساتلو او روزلو شوق کوي.

کله چې په کومه ونه کې ښارو بچې وزیږوي نو بیا يې خلک راخلي او له ډېرې خوارې او پالنې وروسته يې په خبرو کولو راولي.

دکمپیوتر تعریف

 

 

کمپیوترتاریخچه کمپیوتر:

از سالهای قبل آلات مختلفی جهت سهولت آوردن به کارات یومیه توسط انسانها استفاده میگردید که انواع مختلف آن بیشتر برای حساب نمودن بکار برده میشد. اما از آغاز قرن نزدهم میلادی بدین طرف انکشافات بیشتر در عرصه ایجاد ماشین آلات صورت گرفته که کمپیوتراولاً با ایجاد ماشین حساب آغاز و بعداً بشکل پیشرفته امروزی آن تغییر شکل یافته است

 

تعریف کمپیوتر:

کمپیوتر از کلمه  Compute  به معنی تیز یا سریع گرفته شده و دستگاه کمپیوترتوسط برق فعال گردیده و کار های دماغی را بزودی انجام میدهد بنأً کمپیوتر را چنین تعریف کرده میتوانیم که کمپیوتر یک ماشین الکترونیکی بوده که در کار های دماغی سرعت میبخشد.

 

علم کمپیوتر:

علم کمپیوتر از دو بخش تشکیل گردیده که بنامهای Hardware , Software   یاد میگردد.

1) Hardware   سخت افزار: عبارت از اجسام فزیکی کمپیوتر بوده که قابلیت لمس و انتقال از یکجا به جای دیگررا دارا میباشد. مانند: Keyboard, Mouse, Monitor, CPU   وغیره.

2) Software   نزم افزار: عبارت از پروگرامهای کمپیوتر بوده که قابلیت لمس و انتقال توسط دست از یکجا به جای دیگررا دارا نمیباشد ،  ولی توسط آن عملیه های مختلف را انجام داده میتوانیم.

 

اجزای کمپیوتر:

کمپیوتر از دو جز تشکیل گردیده که بنامهای Input Device, Output Device  یاد میگردد.

1) Input Device   اجزای داخل شونده:  این اجزا عبارت از آلاتی اند که توسط آنها میتوانیم معلومات مورد ضرورت را داخل کمپیوتر نمائیم. مثلاً : Keyboard, Mouse, Scanner, Camera  وغیره.

2) Output Device   اجزای بیرون کننده: این اجزا عبارت از آلاتی اند که توسط آنها میتوانیم معلومات داخل شده را دوباره بدست آوریم. مثلاً : Monitor, Printer, Speaker, Projector  وغیره.

 

صلح

بندیان څوک شکنجه کوي؟ د سترګو لیدلی حال

بندیان څوک شکنجه کوي؟ د سترګو لیدلی حال۲  

 تاسو په الله باور وکوئ د کرزي د جلادانو دوحشت او بربریت له لاسه به په ریاست ۹۰ کې مظلومو بندیانو داسې کریغې وهلې چې د سړي زړه به  یې بوټ له ځایه را ایستلو، په ځانګړي ډول به کله چې د ځینو ځوانانو  د ژړا غږ  د سړي تر غوږو را ورسېد تا به ویل زړه مې بوټ غوڅ شو!

   خپله به که په سړي باندې هر څومره تکلیف و، دومره ځوروونکی نه وو لکه د بل وهل، ټکول، او نارې سورې! یو بل بشر ضد جنایت یې دا و چې کله به د ډوډۍ وخت شو، نو ښه خوندوره او پرېمانه ډوډۍ به یې راوړه، او بیا به یې په همدې وخت کې ځینې بندیان د وهلو لپاره بوتلل، له یوې خوا به سړی وږی و، او له بلې خوا به ډوډۍ هم ښه او ډېره وه، خو بل لوري ته به د مظلوم بندي ژړا  او کریغې پیل شوې! د ډوډۍ خوړل خو به هسې پاتې وو چې پاتې وو، ټول به په دې فکر کې شول چې دا مظلوم به څوک وي؟ هر یوه به فکر کولو چې دا به زما خپل، یا ورور او یا ملګری وي! او د خپل نوبت شيبې به یې ګڼلې! چې اوس به نو زما وار راځي..

    ډوډۍ به تر ستوني  نه ښکته کېده، بلکې لاسونو خولې ته نه پورته کوله، شخصا ما خپله په ۹ ورځو کې ایله یوه نیمه سپوره ډوډۍ د زړه په زور وخوړلی شوای، هر څو به مې چې کوشش وکړ چې یو څه وخورم نه به کېدله!

په کومه ورځ یې چې زه ریاست ۹۰ ته بوتلم، دوه ورځې وروسته یې یو څلور نور ځوانان راوستل، څنګه یې چې زیر  زمنیو ته را ښکته کړل سمدستي یې خرپ اوترپ پرې پیل کړ، ښه ځانونه یې پرې ستړي کړل، هغوی غریبانو که هر څو نارې سورې وکړې کومه ګټه یې نه لرله، ښه چې ستړي شول بیا یې پنجرو ته راوستل  او هلته یې را ځوړند کړل، ما ویل ځه د وهلو ټکولو نوبت یې تېر شو، یو دوه ساعته وروسته یې بیا بوتلل، تر نیمو شپو یې ځانونه ښه پرې ستړي کړل، بیا یې راوستل او په پنجرو کې یې را ځړوند کړل!

تر اتو ورځو پورې دغه غریبان نه کیناستي ته پرېښودل شول او نه پرېوتلو ته، یا به په پنجرو کې ځوړند وو او یا به تر پیپونو لاندې وو، په څلور ویشتو ساعتو کې یې هره ورځ څلور ځله  په منظم ډول وهل، داسې وهل چې تر هغه یې نه پرېښودل تر څو چې به پرکالي نه پرې راغلې، کله به یې چې ضعف  وکړ اوبه  به یې پرې واچولې بیا به یې په پنجرو کې را ځوړند کړل!

له اتو ورځو او شپو وهلو ټکولو وروسته چې د کرزي جلادانو ته څه په لاس ور نغلل نو بیا یې یوازې په ځوړندولو بسنه کوله خو وهل یې نه، زه خپله بلکې ټول بندیان چې هلته وو د دغو څلورو ځوانانو همت او عزم ته تسلیم شوو، تر آخره پورې یې اعتراف ونه کړ! خو له دې سره سره اوس اوس خبر شوم چې تر څلورو کلونو زیات بند یې ور کړی!

سره له دې چې دغه ځوانان ډېر سخت وهل کېدل، داسې وهل چې خیال یې په تصور  باندې ځورېږي، خو له دې سره سره به هغو وحشي ځناورو څارنوالانو زارۍ ورته کولې چې دوی يې وهل!  دوی به په پنجرو کې ځوړند وو، څارنوالان به ورته راغلل او ورته ویل به یې: او ځوانه ولې په ځان رحم نه کوې! زما زړه در باندې خوږېږي، په ځان ولې ظلم کوې! حال ووایه چې د نورو بندیانو غوندې له ځوړندېدو خلاص شې، کرار به کښېنې، له ځان سره ظلم مه کوه!

له دغو څلورو نه دوه ځوانان بیا وروسته ما خپله ولیدل، په یوه خونه کې را سره ملګري شول، عجیبه اخلاق او چلن یې درلود، دوه درې میاشتې وروسته یې هم په پښو او لاسونو کې د زولنو او وهلو نښانې پاتې وې!  فکر کوم تر  آخره پورې به ورکې نه شي ځکه د ډېرو وهلو ټکولو له وجې ډېرې ژورې او  پخې شوې وې!

ددغو ځوانانو له ډلې نه  دیوه ځان حالت ډېر ځورولم، دنګه ونه،  سپین رنګی ځوان، اوږده نري بریتونه له خندا ډکه خوله، دا چې بیا وروسته ما په ریاست ۱۷ کې  ولید، په ریاست ۹۰ کې په سمه توګه د یو کس لیدل شوني نه وو.

نوموړی ځوان یې چې په اوله شپه راوستو، ډېر سخت یې ووهلو، بیا یې  د جنوبي لوري په پنجرو کې  زمونږ خونې ته مخامخ را ځوړند کړ! هغه غریب د پیپونو د وهلو له کبله زګیروی کولو خو خبر نه وو چې په ځوړندولو کې له پیپونو نه زیات درد دی، یو څه وخت یې ګوزاره وکړه، نور چې په تنګ شو، غږ یې وکړ چې لږ مې پرېږدئ، لاسونه مې وختل! چا یې غږ نه اورید! هر زګیروی یې زمونږ ټولو په زړونو د خنجر وار و! خو څه مو کړې وای!!!

ډېرې زیاتې زارۍ یې وکړې، هېچا یې غږ نه اورید، لږ وروسته یې بیا غږ وکړ چې تشناب ته ځم، لږ مې پرېږدئ، تشناب ته ځم! انسان نه و چې غږ یې اورېدلی وای، او په رښتیا هم چې غریب د ګېډې تکلیف در لود، او دا تکلیف هر بندي ته پېښېدلو، ځکه  له یوې خوا هوا سړه وه، او لاندې ځمکه او دیوالونه ټول سیمټ وو، بل به یې سهار په چای کې قیماق راوړلو، او د بیګاه له خوا به یې شوربا راوړه، د سهار له خوا یوازې یو ګیلاس چای و اوبس،  بندي به مجبور و چې یخې اوبه وڅښي، یخې اوبه به  چې وڅښل شوې ګېډه به یو په یو ور سره خرابه شوه.

او دا ناروغي عمومي وه، که ووایم چې هېڅ داسې بندي به نه وي چې په ریاست ۹۰ کې یې وخت تېر کړی وي او دا ناروغي نه وي ورته پېښه شوې نو مبالغه به  نه وي.

هغه بندي بیا بیا نارې وکړې، لاس يې پاس په پنجرو  کې تړلي وو او پر سر یې د نورو بندیانو په څېر توره کڅوړه ور اغوستې وه، مګر چا یې غږ نه اورېدو، آخر یې ویل چې ګورئ دخدای لپاره ګېډه مې خرابه ده، یو ځل تشناب ته اجازه را کړئ بیا مې بېرته وتړئ! چا یې غږ اورېدو!!!

آخر یې په ژړغونې آواز په زوره نارې کړې چې مړ شوم، د خدای لپاره کولمې مې وشکېدلې!  ګېډه مې وچاودېدله! یو ځل تشناب ته اجازه راکړئ،  وحشي صفته څارنوالانو او پیرده دارانو یې هېڅ غږ نه اورېدو، او په داسې حال کې چې په لس  میترۍ کې په خپل منځ کې سره ناست وو ګپ شپ یې لګولو! کله کله به يې غږ پرې وکړ: چپ شو!   ګم شو!  چي بلا زدیت!  جهاد مې کنی! هغه غریب به بیا ورته ویل چې څارنوال صیب! قوماندان صیب! خیر دی! یو ځل مې خوشی کړئ تشناب ته ضرورت لرم، ګېډه مې خرابه ده! بیا مې بېرته را ځوړند کړئ!  مګر هېڅ ظالم یې غږ نه اورېد!

آخر چې غریب ډېر تکلیف شو، په ژړا شو!  او نارې یې کړې: ګورئ دا ځای چټلېږي، د خدای په خاطر کولمې مې غوڅې شوې! لږ مې پرېږدئ! ګورئ دا ځای چټلېږي!

تاسو په الله باور وکوئ چې زمونږ زړونه غوټ غوټ ورته غوڅېدل! مګر  ددوی په زړونو کې یوه ذره رحم هم نه راتلو!  د ګېډې تکلیف به ډېرو لیدلی وي، ډېر سخت درد لري!  او دا ځوان هېڅ ملامت نه و! آفرین دې پرې وي! دومره استقامت یې وکړ  فکر نه کوم چې بل چا به کړی وای!

آخر چې ځوان غریب په ژړا شو! یو ځناور ورغی او را خلاص یې کړی، په دې خو ټول پوهېږي چې د ګېډي ناروغ په تشناب کې ډېر وخت ته اړتیا لري، مګر دوی به چې یو څو دقیقې تېرې شوې، د تشناب ور به یې و ډبولو، زود برای، چي میکنې! برای ! زود کو!  هلته به سړی حیران شو! چې اوس څه وکړم!  دا ځوان غریب یې هم  په لږ وخت کې بیرته راوستلو او بیا یې را ځوړند کړ!

لږ وروسته بیا په تکلیف شو، څه سر به مو خوږوم، دغه شپه تر سهاره همدا کیسه وه، هغه غریب به نارې وهلې چې تشناب ته ځم، اودوی به نه پرېښودلو.    نور بیا...

عبد الحنان مجاهد

روژه اونوی ساينسي څېړنې


روژه اونوی ساينسي څېړنې (۲۷)
 

اوبه یوداسی الهی نعمت دی چي هیڅ انسان ورڅخه سترګې نشی پټولای، اوبه ځینې ځانګړتیاوې لری چې دفطري شریعت مطابق دی، داکیمیاوې ځانګړتیاوې ئې دساینس سره کوم ټکراوبداړخ هم نلری، داوبوترټولو لویه ځانګړتیا داده چې غوره محلل(Solvent) دی، یعنی هرشی په اوبوکې په اسانۍ سره حل کېدلای شی ؛ یاپه بله ژبه درته وایم چې ټولې کیمیاوې مادې په اوبوکی په اسانۍ سره حل کېدلای شی  ، دمعدني موادودښه حل کېدوله کبله اوبه چې هرځای په هره دښته ، ویاله، رود، سیند اولښتی کی بهیږی، ځمکه خوراښیرازه اوخړوبه کوی، له همدې کبله اوبه دزرعت لپاره یوژوندژواک بلل کیږی اوواوبوته دژوندیوه کړۍ هم ویل کیږی؛ دزرعت له پلوه هغه اوبه ډېرې ښې وې چې پرډېرواټن باندی بهیږی اومختلف معدنی موادله ځانه سره وړی، که چیری دااوبه پرځمکوبهیږی نوهغه ځمکه دجنت په یوې ټوټې بدلوې، زرغونه کوی ئې اویوه وچه اوشاړه صحرااوبدیاپه یوه سمسوره چمن اوبڼ باندی بدلوی؛ وبل لورته که همدااوبه یوه جهیل، اویاهم سمندرته  پریوه ریګستان باندی وبهیږی نوهغه به دبخمل په شان یوه شنه اوزرغونه دره ورڅخه جوړه کړي۔
اوبه په ډېروکیمیاوې تعاملاتوکی دکتلست (Catalyst)دنده ترسره کوی، یعنی په تعامل کی چټکې راولی اوخنډونه له مینځه وړی، بله ځانګړتیائې داده چې په اوبوکی کیمیاوي تعاملات ډېرښه صورت نیسی۔
يونړېواله اووتلی کيمياپوه مائيکل ډيټس وايی
اوبه دخپلوځانګړتیاووله کبله دتعامل قبولودقابلیت په درلودلوسره دژونداوځمکې لپاره ترټولوښه مایع اونعمت دی۔
دبايوفزيکس (Biophysics)يوپروفيسرهيرلډمورووټزداسی وايی:
په دې څوکلونوکی داوبونوی خاصیت پېژندل شوی دی اوپردې باندی څېړنې اومطالعې هم پیل شوی دی اوهغه خاصیت ئې دادی چې اوبه د بیولوژیکل توان (Biological Power) یوه کیلې ده، اوکېدای سی چې دژوندپیل هم داوبوڅخه شوی وي، چې هرڅومره څېړنې اومطالعې شوی دی په پایلوکی داراوتلی ده چې  اوبه دقدرت دښکلی نظام څومره ښه ښکلی سمون خوری اودمقتضا مطابق دی۔
(کائنات کی تخلیق)
داوبونورې ځانګرتياوې
دانسان په بدن کی چې په شریانو(Arteries)اویاپه وریدو(Veins) کی وینه حرکت کوی، اویادانسان په بدن کی خپل دوران کوی دهغې زیاته برخه اوبه دی؛ دوینې په حجروکی چې پروتینونه، هارمونونه اونوربېل شی نوپاته برخه ئې دوینې پلازما(Blood Plasma)ده چي ۹۵سلنه ئې اوبه دی۔
دادالله جل جلاله ښکلی اودرست نظام دی چې دوینې لپاره ئې دومره اوبه ټاکلی دی، که چیری اوبه تردې اندازې کمی شی نووینه خټه (Viscous)کیږی، چې بیادداسی وینې پمپ کېدل دزړۀ لپاره بدعواقب اوستونځې لری، اوکه ډېره خټه شی نوزړۀ نشی کولای چې وینه پمپ کړی۔ نوداوینه (خټه وینه) نه پمپ کیږی، چې مطلب ئې
دادی چي داوینه وعروق شعریه (Capillaries)یعنی وهغونریواوکوچنیورګونوته چې دوېښته په شان دی نشی داخلېدلای چې داپایلې ورڅخه راوځی چې وینه زموږوټول بدن ته نه ځی۔
دعروق شعریه اصلی دنده داده چي اکسېجن، غذایی توکی، هارمونونه اوداسی نوردبدن وهرې حجرې ته رسوي، چي داحیاتی دنده ده؛ دانسان په بدن کی ددې نریورګونویوه شبکه(Network) شتون لری، چي دانسان لپاره خوراارزښت لری اودنده ئې هم ډېره مهمه ده اودلوی خدای جل جلاله په قدرت اوپوره کمال سره داشبکه په ډېره ښکلې بڼه سره غوړېدلې ده، داناتومی دعلم (تشریح الاعضاء) مطابق تقریبادانسان په بدن کی پنځه اربه داډول واړه اونري رګونه شتون لری، که چیری دانري رګونه ټول سره یوځای وتړل شی نواوږدوالی ئی تقریبا۹۵۰کیلومتروته رسیږی اوبل لورته وینه چي کله ددې نریورګونوڅخه تیریږی اووټول بدن ته رسیږی که چیری اوبه کمی اووینه دخټوالی (Vicosity)سره مخامخ شی نودوینې نظام اودوران فلجیږی اوله فعالیته غورځی۔
نوربه ددې واړورګونوپرارزښت باندی رڼانه اچوو، اوواصلي موضوع اوتودټکی (په اوبوسره روژه مات) ته راشو، دروژې په میاشت کی فوراپه طبعي ډول سره دانسان تنده زیاتږی، اودروژه ماته وروسته دتندې جنازه پورته کیږی، اوانسان اودانسان روح پوره دسکون اواراموالې احساس کوی اویوځل بیادانسان ژوندژواک بیااحیاء کیږی چې دایوفطری شعوردی۔
 
دامعلومه خبره ده چي یوانسان دروژه مات پرمهال دومره اوبه نشی څیښلای لکه په ټوله ورځ کی ئې چې څیښی، خوداټوله ورځ چي یوانسان اوبه نه وی څیښلې اووینه ئې څه خټه شوی وي نوضعیفه خلک اوهغه خلک چي دډېرعمردرلودونکی وي دروژه مات پرمهال اویاهم مخکی دضعف په حالت کی وي، چې داوبوپه څیښلوسره ئې داټولې ستونځې له مینځه ځی اوانسان دپوره تازګۍ اوپوره ښکلی احساس پرټغرباندی کښېنې اودرست کیږی، په طب کی دامسلمه اوفطري معادله ده چي کله یوانسان اوبه ونه څیښی نودې دمایعاتودکمښت(Dehydration) سره مخامخ کیږی اوکله چي یوانسان په یوه ریګستان اویاهم سفرکی ډېرتږی شی، دبدن مایعات(اوبه) ئې خوله شی، اویاهم ئې دبدن اوبه دبولوله لاری ووځی، نوانسان دمرګ سره لاس اوګرېوان کیږی، چې داسی کمښت په روژه کی نه راځی داځکه چي اکثره وخت روژه د(۸-۱۸) ساعته پوری وی، اوبله داچي ټول مسلمان اُمت پېشلمی کوي، چې دامرګونی حالت دی، خوپه هرحالت داوبوکمښت دپښتورګواودینې دناروغیوسبب هم ګرځی، چې په روژه مات باندی داوبوڅیښل داټوله ناورین اوناخوالې دخاوروسره خاوری کوي، اوودې ټولوتکلیفونوته دپای ټکې اېږدی اوهرڅه نارمل کوي، داځکه چې دانسان ټوله بدن بیاداحیاء ولورته دورمی، نوی ساه پکښې چلیږی اودپوره خوښې احساس کوي۔
هغه ناروغان چي دپښتورګوډبره (Renal Stone) لری دلږواوبوپه استعمال سره داډبرې غټیږی اوکه چیری اوبه ډېرې استعمال کړی نودپښتورګودتکلیف به ئې څه سپک شی، اوپښتورګې به ئې صفاء شی اودبولوسرعت به ئې تیزصورت ونیسی چې دډبرودویلې کېدواوټوټه کېدواووتلولپاره ډېره ښه زمینه اوموقع ده، ډاکتران وداسی ناروغانوته دروژه مات پرمهال داوبودڅیښلوتوصیه کوي۔
هغه ناروغان چي دشکرې په ناروغۍ اخته دی، دهغوی لپاره هم په اوبوسره روژه مات کول اړین دی، داځکه چي دده اړتیانسبت وعاموانسانانوته داوبوډېره ده۔
هغه خلک چي پښتورګې ئې کمزورې وی، نودپښتورګوفعالیت اوحرکت ئې هم کمزوری دی، اودبولووتل ئې هم ډېرلږصورت نیسی، چي دادوینې لپاره زهردی، دداسی ناروغانولپاره دعسلواوبه(چې عسل اواوبه سره ګډکړل شی)اوروژه په ماته کړی ډېره ښه اوغوره ده۔
یوه خبره عموماپه یادساتل دی هغه داچي دفخرالموجودات صلی الله علیه وسلم چې کوم عمل کړیدی اویائې هم حکم اوامرکړیدی هغه دحکمتونوڅخه ډک دی؛ چې داحکمتونه ورځ په ورځ څېړل کیږی، کتابونه ورباندی لیکل کیږی، اودنړۍ ټولومفکرینواوساینس پوهانودامنلې ده چي دبشریت سترلارښودصلی الله علیه وسلم په هره وینااوفعل کی ښې ګڼې نغښتې دی، نوځکه داُمت مسلمه وهروګړی(نراوښځې) ته لازمه ده چي دامام الانبیاء حضرت محمدمصطفی صلی الله علیه وسلم په هرامرباند عمل وکړی اودهرنهی څخه ئې پوره ډډه وکړی بېله دې چي ددې امراونهی وفلسفې اوحکمت ته نظرواچوي۔

روژه په اسلام اونوي ساینس کي (۸)

روژه په اسلام اونوي ساینس کي (۸)
 
۷: روژه انسان دحيوانيت څخه وملائيکوته نژدې کوی.
ژوی(حیوانات) یواځی خوراک، څښاک اونفسی خواهشات پوره کوی چې داځانګرتیاوې په انسان کی هم شتون لری، نوپه دې میاشت کی پرانسان باندی دالله له لوری داڅیزونه بندشی چې په واقعت کی انسان دحیوانیت څخه وملائیکوته نژدې شی، چې پایلې به ئې داراووځی چې عبادت به کوی، ښکلی کارونه به کوی، اووخپل ورب اوخالق ته به ځان نژدی کوی چې دانودنفس دځنځیرونوڅخه خلاصیدل دی، کله چې یوڅوک دنفس دغلامۍ څخه ازادشونووالله ته نژدی کیږی،اودنفس څخه په دې بیلوالی راځی چې خوراک، څښاک اوشهوت کنترول دی، علماء کرام، زاهدان، حکماء اوروحانین وایی که یوڅوک غواړی چې تالیف وکړی نوخوراک ، څښاک اوشهوت دی کم کړی، داځکه چې تالیف سپیڅلې دنده ده نوځکه دنفس څخه لیری کیدل غواړی.
۸: روژ شهوت ضعيفه کوی:
دروژې بل حکمت اوفلسفه داده چې شهوت ضعیفه کوی، هغه ځوانان چې ودونه نلری نوروژه ورته غوره درملنه ده ترڅوشهوت ئې کنترول شی، داځکه چې نبی کریم صلی الله علیه وسلم فرمایلی دی:
ای دځوانانوټولنې! که تاسی توان ولری نوودونه وکړی اوکه تاسی توان نلری دودونو، نوروژې ونیسی.
یواځی شهوت پوره کول داهم دحیوانانوځانګړتیاده، اوالله جل جلاله غواړی چې  ددې عبادت په وجه موږدحیوانانوددې خاصیت څخه لیری کړی اووخپل ځانته مومتوجه اونژدې کړی.
۹: روژه دفقيرانواومسکينانوسره دخواخوږۍ مياشت ده:
کله چې روژه ونیول شی اوسړی وږی اوتږی شی نودانسان سره دنوروږو تږومسکینانو، بی وزلواوفقیرانواحساس پیداکیږی دهغوسره دخواخوږۍ مینه ورسره پیداکیږی، دهغوسره مرسته کوی، لاس ورغځوی اودترحم مزی ورته غځوی، اوکه نس موړوی نوبیاموړدوږی په حال څه خبردی، کله چې دمحتاجانوسره دهمدردۍ فکرپیداشواووده ئې وکړه نووعبادت ته ئې خپله دماغ جوړیږی، حکماء وایی چې کله نس ډک شی نوعقل کډه وکړی، داانسان حکمت کارپریږدی، اواعضاء ئې سره سستې شی، چې عبادت خپله پاتی کیږی؛ اوبل لورته که نس ډک نه وی نوزړه صفاوی، فکرروښانه وی، اودالله جل جلاله وذکرته انسان حساس  اولیوال وی، اوبیاانسان کوښښ کوی چې هرڅه دعقل سلیم په رڼاکی ترسره کړی.
۱۰: په روژه کی عقل پرشهوت باندی غلبه پيداکړی:
په روژه کی عقل پرشهوت باندی غلبه پیداکوی، چې علماء کرام ودغه سړی ته چې عقل ئې پرشهوت باندی غلبه پیداکړی وی ورته (خیرالناس) یعنی غوره دخلکووایی، چې ددې سړي په سترګوکی حیاوی، زړه ئې دتزکیې په جال کی وي، اودټولوګناهونواوجرایمو څخه په واټن اونفرت کی وي، عبادت اوټول ښه اومشروع کړنې ورته خوږخوندجوتیږی، اودروح غذایی بولی، وبل لورته دالله جل جلاله درحمت دروازې هم پردې سړی خلاصیږی، اودی به تل دبرکتونواوفیوضاتوپه څاڅکوکی پټ وی، چې داڅومری دویاړموقع اوځای دی.
۱۱: وروژې ته (رياضة الروح) او(علاج النفس) وايی:
روژه وروح ته ښکلا، ځلااوغذاورکوی، نوځکه وروژې ته (ریاضة الروح) وایی، داچې په روژه کی ټولې کړنې دنفس خلاف دی نوځکه وروژې ته (علاج النفس) وایی، کله چې په یوه کال کی یوه میاشت روح ښادشی، اونفس تزکیه شی، نوددې اغیزې ترډیره پوری پاتی کیږی، اوکه دکال په منځ کی بیانفلی روژې ونیول شی نوداخونورعلی نورشو، داځکه چې وشهوت اونفس ته به دومره موقع نه وی چې انسان ګمراه اودتیاروپه ګرداب کی ئې ډوب کړی، نوروژه نفس قبضه اوقیضه کوی، اووبل لورته روح تقویه اووده ورکوی.
په دې مياشت کې ټول الهی کتابونه نازل شويدی
۱: په دې میاشت کې دلومړی ځل لپاره پرسیدناابراهیم علیه السلام صحیفې نازلې شوې۔
۲: دروژې پرشپږمه تورات پر سیدناحضرت موسی علیه السلام نازل شو۔
۳:دروژې پر(۱۸) زبورپرسیدناحضرت داودعلیه السلام نازل شو۔
۴: دروژې پر(۱۳) انجیل پرسیدناحضرت عیسی علیه السلام باندی نازل شو،
۵:په دې میاشت کی قرانکریم داووم اسمان څخه واول اسمان ته نازل شو۔
نوربیا...

روژه په اسلام اونوي ساینس کي


روژه په اسلام اونوي ساینس کي (۱۲)
 
دکيمبرج يووتلی پروفيسرډاکټرلوتروايی:
ډاکټرلوترچي درمل پوه (Pharmacologist) دي، دی دروژې په هکله وایی:
دیوه روژه نیوونکی دمعدې رطوبات می معاینه کړل، چي زه ودې پایلوته ورسېدم چي دروژه دارپه نس کی هیڅ داسی موادنه وه چي ناروغې ورباندی اغیزې وکړی، اویادمکروبونو ځاله شی اویاناروغې قبوله کړې، چي زه په یقین سره دادرته ویلای شم چي روژه دمعدې دټولوناخوالویواځنۍ ښه اوغوره درملنه ده؛ ددې څخه علاوه روژه دټول بدن دروغتیاضمانت کوی۔
 
 
دهالينډيوپادري (عيسايی مذهبي مشر) ايلف ګالی جی وايی:
مادروښانوشپو(ایام البیض)روژې داسلامي اوصولومطابق نېولې، چي ډېرژرمی بدنې ارامې احساس کړل، زماددې تجربې څخه وروسته ماپه مسلسل ډول سره دشکرې، دزړۀ اومعدې وناروغانوته دېوې میاشتې دروژې نیولوتوصیه وکړل چي داپایلې په لاس راغلې:
۱: دشوګر(شکرې) دناروغانوحالت ښکلی اوشکره ئې پوره کنترول وه۔
۲: دزړۀ دناروغانووضع ډېره ښه اوتنفسي ستونځې ئې حل شوې وې۔
۳: دمعدې ناروغان ۱۰۰ په سلوکی درست اوښه شول۔
(سُنت نبوی صلی الله علیه وسلم اورجدیدساینس، بحواله همفرې کې تجربات
دتهران دپوهنتون جامعه طيبه څېړنه اوروژه:
ډاکټرایف عزیزدیوې ډلې ډاکټرانوسره پرروژې باندې تجربې وکړې، اوهغوځوانانوچي پوره یوه میاشت ئې روژه نیولې وه، داورڅخه په لاس راغلل:
۱: کله چي دې ځوانانوروژې ونیولې نود۲۹ روژوڅخه وروسته ئې وزن پوره کم شو۔
۲: په لومړیو۱۰ ورځوکی ئې دوینې شکره(Blood Sugar) کمه شوه، چي په پاته شلوورځوکی ئې ګلوکوزاضافه شوی وو۔
۳(Serum Bilirubin)  سروم بیلیروبین،دصفراء هغه رڼه مایع برخه ده چي په غلظت اوزیاتوالې سره ئې زېړۍ پیداکیږی؛نوروژې په برکت سره داسروم بیلیروبین  په لومړیوورځوکي د56۔0 څخه و 77۔0 ته لوړشو اودروژې دمیاشتې په اخرکی د 4۔0څخه و1۔1 ته راکم شو۔
۴: په کلسیوم، فاسفورس، پروتینو، البیومنواونوروهارمونونوکی هیڅ تبدیل نه وراغلی۔
۵: دیوې میاشتې روژې څخه وروسته دنرتولیدیدونکې ماد Reproduction Hormones) (Male کی هیڅ تغیراوتبدیل نه ترسترګوکیدی اوپرخپل حالت وه۔
ددې پوهنتون پایلوداسی جوته کړل چي روژه پربدن باندی هیڅ بدې اغیزې نلری اوبرعکس دانسان پروزن اوغوړ باندی ژورې اغیزې لری، اوپاته دې نه وی چي روژه د  (Chronic Disease)  یعنی دمزمنو اواوږدمهاله ناروغیانو لپاره پوره درملنه ده۔

جمع صلاتین (دوه منځونه په یو وخت کی ) ..(فتوی)

حكم جمع نمودن دو نماز در یك وقت

پرسش: بعضی می گویند جمع بین دو نماز به علت  سفر، باران و یا حاجتی دیگر جایز است و از رسول الله صلی الله علیه و سلم ثابت است كه نماز ظهر و عصر و نیز مغرب و عشآء را با هم می خواند، آیا جمع نمودن دو نماز باهم در یك وقت جایز است؟

پاسخ: در مذهب احناف با توجه به آیات قرآن و احادیث صحیح كه از پیغمبر صلی الله علیه و سلم روایت شده اند، خواندن دو نماز در یك وقت طوری كه یك نماز را در وقت نماز دیگر بخواند جایز نیست، بجز نماز ظهر و عصر در میدان عرفات و مغرب و عشاء در مزدلفه برای حاجیان، و رسول الله در اوقات دیگر دو نماز را با هم طوری كه آنها را در یك وقت بخواند جمع نفرموده است. آنچه در برخی روایات آمده كه رسول الله صلی الله علیه وسلم  دو نماز را جمع نموده است، توضیحش اینست كه آنحضرت صلی الله علیه و سلم گاهی كه عذری پیش می آمد، مانند سفر نماز ظهر را در آخر وقت ونماز عصر را در اول وقت می خواند، نیز نماز مغرب را در آخر وقت و نماز عشآء را در اول وقت می خواند و به این صورت جمع می فرمود، و این همان جمع صوری است كه امام ابوحنیفه رحمه الله به آن قائل است، نه جمع حقیقی. یعنی به ظاهر جمع است اما درحقیقت هر نمازی در وقت خودش خوانده می شود. دلیل اول: خداوند می فرماید: «إِنَّ الصَّلَاةَ كَانَتْ عَلَى الْمُؤْمِنِینَ كِتَابًا مَوْقُوتًا (103) [النساء : 103] یقینا نماز بر مؤمنان فرضی است كه دارای وقت می باشد. عبدالله بن مسعود رضی الله عنه می فرماید: «إن للصلاة وقتا كوقت الحج». (تفسیر ابن كثیر) همانا برای نماز وقتی است مانند وقت حج. دلیل دوم:«حَافِظُوا عَلَى الصَّلَوَاتِ وَالصَّلَاةِ الْوُسْطَى وَقُومُوا لِلَّهِ قَانِتِینَ» (238) [البقرة : 238] ابن جریر طبری رحمه الله می نویسد: «واظبوا على الصلوات المكتوبات فی أوقاتهن، وتعاهدوهن والزَمُوهن، وعلى الصلاة الوسطى منهنّ. یعنی بر نمازهای فرض در اوقاتشان مواظبت نمائید، و برآنها پایبندی كنید وآنها را لازم بگیرید، بویژه از میان آنها بر نماز وسطی محافظت كنید. (تفسیر الطبری) ابن كثیر رحمه الله می نویسد: «یأمر الله تعالى بالمحافظة على الصلوات فی أوقاتها، وحفظ حدودها وأدائها فی أوقاتها» خداوند به محافظت بر نمازها در اوقاتشان و حفظ حدود آنها و ادای نمودن آنها در اوقاتشان، دستور می دهد. (تفسیر ابن كثیر) آیا كسی می تواند قبل از رسیدن وقت حج، اعمال حج را ادا كند، مسلما خیر، نماز نیز همینطور است. تازمانیكه وقت نماز داخل نشده، آن نماز فرض نیست و أدا قبل از فرض شدن صحیح نیست. مانند اینكه شخصی اول كفاره ادا كند بعد خود را حانث بگرداند، (یعنی قسمش را بشكند) در اینصورت آن كفاره قبلی معتبر نیست. دلیل سوم: « عَنْ عَمْرٍو قَالَ سَمِعْتُ أبَا الشَّعْثَاءِ جَابِرًا قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ صَلَّیْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ ثَمَانِیًا جَمِیعًا وَسَبْعًا جَمِیعًا قُلْتُ یَا أَبَا الشَّعْثَاءِ أَظُنُّهُ أَخَّرَ الظُّهْرَ وَعَجَّلَ الْعَصْرَ وَعَجَّلَ الْعِشَاءَ وَأَخَّرَ الْمَغْرِبَ قَالَ وَأَنَا أَظُنُّهُ ( صحیح البخاری ، بَاب مَنْ لَمْ یَتَطَوَّعْ بَعْدَ الْمَكْتُوبَةِ) عمرو می فرماید: از أباالشعثاء یعنی جابر شنیدم كه فرمود: من از ابن عباس رضی الله عنهم شنیدم كه فرمود: من با رسول الله صلی الله علیه و سلم هشت ركعت را به صورت جمع و هفت ركعت را به صورت جمع خواندم، من گفتم ای أبا الشعثاء گمان می كنم كه آنحضرت صلی الله علیه و سلم ظهر را به تأخیر انداخت و عصر را زود خواند و عشاء را زود خواند و مغرب را به تأخیر انداخت، ابن عباس فرمود: نظریه من هم همین است.توضیح:این حدیث به صراحت روش جمع نمودن را که از رسول الله صلی الله علیه و سلم ثابت است بیان نموده است که جمع حقیقی نبوده بلکه جمع صوری بوده است که احناف به آن قائل هستند. دلیل چهارم: «عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ النَّبِیَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى بِالْمَدِینَةِ سَبْعًا وَثَمَانِیًا الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ وَالْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ فَقَالَ أَیُّوبُ لَعَلَّهُ فِی لَیْلَةٍ مَطِیرَةٍ قَالَ عَسَى (صحیح البخاری ، بَاب تَأْخِیرِ الظُّهْرِ إِلَى الْعَصْرِ) . از ابن عباس رضی الله عنه روایت است كه پیغمبر صلی الله علیه وسلم در مدینه هفت ركعت و هشت ركعت؛ یعنی ظهر و عصر را و مغرب و عشاء را به صورت جمع خواند، ایوب به ابن عباس گفت: شاید آن در شب بارانی بوده است ابن عباس فرمود: شاید. توضیح: امام بخاری رحمه الله از این حدیث بر تأخیر ظهر تا وقت عصر استدلال نموده است. علامه عینی رحمه الله می نویسد: از همه ی تأویلات بهترین تأویل كه به قبول نمودن نیز نزدیك تر است، اینست كه: نماز اول را تا آخر وقت تأخیر نموده وآخر وقت خوانده است، بعد از فارغ شدن وقت نماز دوم داخل شده و نماز دوم را خوانده است. (عمدة القاری - (13 / 78) المكتبة الشاملة. واین حدیث كه در دلیل پنجم ذكر می كنیم این تأویل را تأیید می كند. دلیل پنجم: «عَنْ عَبْدِ اللَّهِ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ مَا رَأَیْتُ النَّبِیَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى صَلَاةً بِغَیْرِ مِیقَاتِهَا إِلَّا صَلَاتَیْنِ جَمَعَ بَیْنَ الْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ وَصَلَّى الْفَجْرَ قَبْلَ مِیقَاتِهَا (صحیح البخاری، بَاب مَتَى یُصَلِّی الْفَجْرَ بِجَمْعٍ) عبدالله بن مسعود رضی الله عنه می فرماید: ندیدم كه پیغمبر صلی الله علیه و سلم نمازی را در غیر وقتش بخواند مگر دو نماز را ، مغرب و عشآء را (در مزدلفه) جمع نمود و نماز صبح را قبل از وقت (همیشگی اش) خواند. توضیح: علامه عینی رحمه الله می نویسد: این حدیث عمل نمودن بر هرحدیثی را كه در آن جواز جمع بین ظهر و عصر، مغرب و عشآء آمده باطل می كند، چه در حضر باشد یا در سفر یا وقتی دیگر. وهذا الحدیث یبطل العمل بكل حدیث فیه جواز الجمع بین الظهر والعصر والمغرب والعشاء سواء كان فی حضر أو سفر أو غیرهما (عمدة القاری - (13 / 78) المكتبة الشاملة. دلیل ششم: «عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ رَأَیْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَعْجَلَهُ السَّیْرُ فِی السَّفَرِ یُؤَخِّرُ صَلَاةَ الْمَغْرِبِ حَتَّى یَجْمَعَ بَیْنَهَا وَبَیْنَ الْعِشَاءِ قَالَ سَالِمٌ وَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُمَا یَفْعَلُهُ إِذَا أَعْجَلَهُ السَّیْرُ وَیُقِیمُ الْمَغْرِبَ فَیُصَلِّیهَا ثَلَاثًا ثُمَّ یُسَلِّمُ ثُمَّ قَلَّمَا یَلْبَثُ حَتَّى یُقِیمَ الْعِشَاءَ فَیُصَلِّیهَا رَكْعَتَیْنِ ثُمَّ یُسَلِّمُ وَلَا یُسَبِّحُ بَیْنَهُمَا بِرَكْعَةٍ وَلَا بَعْدَ الْعِشَاءِ بِسَجْدَةٍ حَتَّى یَقُومَ مِنْ جَوْفِ اللَّیْلِ (صحیح البخاری، بَاب هَلْ یُؤَذِّنُ أَوْ یُقِیمُ إِذَا جَمَعَ بَیْنَ الْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ). از عبدالله بن عمر رضی الله عنهما روایت است كه رسول الله صلی الله علیه و سلم را دیدم هرگاه رفتن او را در سفر، شتابزده می كرد نماز مغرب را به تأخیر می انداخت تا اینكه آنرا با نماز عشاء جمع می نمود، سالم می فرماید: عبدالله بن عمر رضی الله عنهما نیز وقتی كه رفتار او را عجله می كرد اینچنین می كرد، مغرب را اقامه می نمود و سه ركعت می خواند سپس سلام می داد، سپس خیلی كم درنگ می كرد تا اینكه عشاء را اقامه كند و آنرا دو ركعت می خواند، سپس سلام می داد و بین این دو نماز حتی یك ركعت هم نفل نمی خواند و بعد از عشاء یك سجده هم نمی كرد تا اینكه وسط شب بر می خواست. توضیح: این حدیث نیز صریح است در اینكه جمع صوری بوده نه جمع حقیقی، كه یك نماز در وقت نماز دیگر خوانده شود. دلیل هفتم: «عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ جَمِیعًا بِالْمَدِینَةِ فِی غَیْرِ خَوْفٍ وَلَا سَفَرٍقَالَ أَبُو الزُّبَیْرِ فَسَأَلْتُ سَعِیدًا لِمَ فَعَلَ ذَلِكَ فَقَالَ سَأَلْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ كَمَا سَأَلْتَنِی فَقَالَ أَرَادَ أَنْ لَا یُحْرِجَ أَحَدًا مِنْ أُمَّتِهِ (صحیح مسلم ، بَاب الْجَمْعِ بَیْنَ الصَّلَاتَیْنِ فِی الْحَضَرِ) از ابن عباس رضی الله عنهما روایت است كه رسول الله صلی الله علیه وسلم نماز ظهر و عصر رادر مدینه با هم می خواند، بدون اینكه ترسی یا سفری باشد، ابو زبیر می گوید: از سعید پرسیدم چرا این كار را كرده است، گفت من از ابن عباس پرسیدم، چنانكه تو از من پرسیدی، فرمود: خواست كه هیچ یك از امت خویش را در تنگی نیندازد. توضیح: علامه نیموی می فرماید: علمآء تأویلاتی برای این حدیث بیان نموده اند، لیكن همه ی آنها ضعیف اند، مگر اینكه این حدیث بر جمع صوری حمل شود. (آثار السنن،ص222)

دارالإفتاء مدرسه دینی دارالقرآن سراوان . مولوی عبدالصمد غیاثی



صلواة تسبیح (د تسبيح لمونځ)

صلواة تسبیح (د تسبيح لمونځ) اول 

نيت کوم د زړه له اخلاصه څلور رکعته نفل د صلوه تسبيح لمونځ په دې حاضر وخت د نيمو شپو خاص خدايه تا لره. مخ مې د بيت الله شريف په لورې الله اکبر

لمړی اعوذ بالله بيا بسم الله ددې نه پس سبحانه کلاهمه. د سبحانه کلاهمې نه پس 5 واره قل هو الله احد ددې نه پس الحمدو لله يا سوره فاتحه. د سوره فاتحه نه پس 15 واره دغه آيت لوستل

بسم الله سبحان الله والحمد لله و لا اله الا الله الله اکبر و لا هول ولا قوه الا بالا و هو العلي العظيم

ددې نه پس الله اکبر ويل او بيا په رکوع تلل دي چې پکې درې ځله سبحان ربيع العظيم ويل کېږي بيا به 10 واره بيا همدغه پورتنې آيه واېې او بيا به د سميع الله ولمن حمده په ويلو تيار سی ودرېږې او بيا به همدغه پورتنې آيه 10 وارې وواېې او بيا د الله اکبر په ويلو سجدې ته ځې. په سجده کې بيا 10 واره سبحان ربيع العلی وايې او 10 واره به همدغه پورتنۍ آيت وايې او 10 واره يې په کېنستو وايې او دوهمې سجدې ته بيا ځې او د اولې سجدې په شان ټول حرکات تکراروې.

په دوهم رکعت کې لکه د اول رکعت پشان ټول حرکات تکراروې او بيا د دوهمې سجدې وروسته کېنې او التحيات وايې. دا ټول حرکات تر آخري رکعت پورې تکرارېږي خو په آخر رکعت کې پس له التحياتو نه درود شريف او دعا ويل کېږي.

دوهم 

د تسبيح لمانځه نيت: نيت مي کړی د لمانځه چي ادا کړم څلور رکعته لمونځ، خاص د خدای تعالی لپاره ... 

د لمانځه ترتيب: 
له نيت وروسته د نورو لمنځونو په څېر لاسونه تړل کېږي، له سبحانک اللهم او اعوذ باالله او بسم الله ويلو وروسته ۱۵ ځله د تمجيد کلمه ويل کېږي. له هغه وروسته الحمدالله شریف او له هغه وروسته يوځل بيا ۱۰ واري د تمجيد کلمه ويل کېږي. وروسته رکوع ته ځو او د رکوع له تسبيحاتو (سبحان ربي العظيم) وروسته د رکوع په حالت کي ۱۰ ځله د تمجيد کلمه ويل کېږي. کله چي مو سمع الله لمن حمده وويل او راپورته شوئ بيا ۱۰ ځله په ولاړو د تمجيد کلمه ويل کېږي. وروسته سجدې ته ځو، د سجدې له تسبيحاتو (سبحان ربي الاعلی) وروسته ۱۰ پلا همدا کلمه ويل کېږي. د دواړو سجدو په منځ (جلسه) کي هم ۱۰ واري د تمجيد کلمه ويل کېږي، په دوهمه سجده کي هم ۱۰ ځله ويل کېږي. له راپورته کېدو وروسته دوهم، دريم او څلورم رکعت د لومړي رکعت په ډول ترسره کېږي. چي په هر رکعت کي ۷۵ ځله د تمجيد کلمه ويل کېږي او په څلورو رکعتونو کي ۳۰۰ ځله دغه کلمه ويل کېږي.

د تمجيد کلمه:  سبحان الله والحمد لله ولآ اله الا الله والله اکبر ولا حول ولا قوة الا بالله العلی العظیم. 
(د تسبيح په لمانځه کي که «ولا حول ولا قوة الا بالله العلی العظیم» وويل شي ښه ده، خو که ونه ويل شي هم باک نه لري)   

دریم

د صلاة تسبیح حدیث له رسول الله صلی الله علیه وسلم نه رانقل شوی دی او رسول الله صلی الله علیه وسلم په هغه حدیث شریف کې خپل تره عباس رضی الله عنه  فرمایی: آیا داسې څه درونه ښیم چې لس ښېګڼې درسره وکړی، اول او اخر ګناهونه دې وبښل شی، زاړه او نوی ګناهونه دې وبښل شی، قصدی او خطایی ګناهونه دې وبښل شی،  واړه او غټ ګناهونه دې وبښل شی او ښکاره او پټ ګناهونه دې وبښل شی او بیا د صلاة تسبیح لمونځ وروښود.

نو احناف او شافعیان رحمهم الله وایی چی د تسبیح لمونځ مستحب دی او کول یې ښه  کار دی او حنبلیان رحمهم الله وایی چې دا لمونځ جايز نه دی ځکه دغه حدیث شریف  ضعیف دی او په اوسنی عصر کی هم علماؤ پکې مختلف دی نو ښه خبره دا ده چی کول ښه کار دی او کیدای شی الله تعالی ورباندی دغه اجر مرتب کړی، کم ترکمه چی په عمر کې خو یوځل وشي.
طریقه يې داسې ده: چې له الحمدلله او سورت نه وروسته به دا کلمات (سبحان الله والحمدلله و لااله الا الله و الله اکبر) پنځلس ځله وویل شی او بیا په رکوع کې د رکوع له تسبیحاتو وروسته به ۱۰ ځله وویل شی او بیا په قومه کې ۱۰ځله او بیا  په سجده کې د سجدې له تسبیحاتو وروسته ۱۰ځله او بیا د دواړو سجدو تر منځ په  جلسه کې ۱۰ ځله او بیا په دویمه سجده کی ۱۰ ځله او بیا د دویمې سجدې نه وروسته د قیام نه مخکې ۱۰ ځله چی ټول په یو رکعت کې ۷۵ځله تسبیحات شول او په دویم، دریم او څلورم رکعت کې به یې هم همداسې وایی چې په ټولو څلورو رکعتونو کې ۳۰۰  ځله کېزی


أهمیت فقه در اسلام

الحمد لله الذی هدانا لهذا و ما كنا لنهتدی لولا أن هدانا الله و الصلاة والسلام علی رسوله محمد و علی آله و أصحابه أجمعین أما بعد: مطلبی كه پیش رو دارید در مورد أهمیت فقه می باشد، فقه یكی از نیازهای جامعه ی اسلامی است كه یك مسلمان در تمام شعبه های زندگی نیازهای خویش را باید از فقه حاصل كند و بر مسائلی كه فقهآء از قرآن و حدیث استنباط و استخراج نموده اند عمل كند. فقه توضیحی است برای قرآن و حدیث، در قرآن خداوند به جای جزئیات كلیات را بیان فرموده است و رسول الله صلی الله علیه و سلم برآن كلیات توضیحاتی بیان فرموده و روش عمل را بیان نموده است، فقهاء مسائل جزئی و احتمالی را توضیح داده اند. به عنوان مثال خداوند می فرماید:« وَأَقِیمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ»  [البقرة : 43] ونماز را قائم دارید و زكات را بپردازید. اما، در هیچ آیه ای در قرآن روش نماز خواندن و روش ادا كردن زكات بیان نشده است، لیكن رسول الله صلی الله علیه و سلم با اقوال و افعال خویش روش نماز خواندن را به مسلمانان یاد داده، و همچنین نصاب زكات و روش پرداخت آن را روشن نموده است. لیكن اگر یكی در نماز اشتباهاتی داشت نمازش چه می شود؟ با چه كارهائی نماز فاسد و با چه اعمالی مكروه می شود؟ در چه صورتی سجده ی سهو لازم است؟ فرائض، واجبات، سنتها، مستحبات و مكروهات نماز كدامند؟ اینگونه مسائل را فقهآء بیان نموده اند وبرای هر یك از اینها تعریفی در قرآن و حدیث نیامده است. و همینطور مسائل زكات، حج، معاملات، معاشرات و هزاران مسائل كه در هر زمینه یك مسلمان برای اینكه زندگی اش مطابق با دستورات اسلام باشد چاره جز عمل به این مسائل كه فقهای امت نگاشته اند و به صورت كتب فقهی معروف هستند ندارد.

تعریف فقه

علامه محمد أمین معروف به ابن عابدین فقه را اینگونه تعریف نموده است:«فَالْفِقْهُ لُغَةً : الْعِلْمُ بِالشَّیْءِ ثُمَّ خُصَّ بِعِلْمِ الشَّرِیعَةِ ، وَفَقِهَ بِالْكَسْرِ فِقْهًا عَلِمَ ، وَفَقُهَ بِالضَّمِّ فَقَاهَةً صَارَ فَقِیهًا. وَاصْطِلَاحًا : عِنْدَ الْأُصُولِیِّینَ الْعِلْمُ بِالْأَحْكَامِ الشَّرْعِیَّةِ الْفَرْعِیَّةِ الْمُكْتَسَبُ مِنْ أَدِلَّتِهَا التَّفْصِیلِیَّةِ». (رد المحتار - (1 / 80 - المكتبة الشاملة)

فقه در لغت: یعنی دانستن چیزی، سپس به علم شریعت خاص شد، فَقِهَ با كسره قاف یعنی دانست، فَقُهَ به ضمه قاف یعنی فقیه گردید.

فقه در اصطلاح: نزد اصولیین عبارت است از دانستن احكام شرعی فروعی كه از دلایل تفصیلی آن حاصل شده و به دست آمده اند.

امام ابوحنیفه رحمه الله فقه را اینگونه تعریف نموده است: «معرفة النفس ما لها وما علیها (حاشیة رد المحتار - (1 / 66) فقه عبارت است از شناختن نفس آنچه را كه به نفع وی و آنچه را كه به ضرر اوست.

مأخذ و مصدر فقه

باید دانست كه فقه اینطور نیست كه آراء شخصی باشد و هر مجتهدی آنچه به ذهنش رسیده بدون دلیل بیان كند و عموم مردم از آن پیروی كنند و قرآن و حدیث را كنار بگذارند، بلكه مأخذ فقه كتاب الله و سنت رسول الله و اجماع امت و قیاس می باشد. محمد علاء الدین الحصفكی می نویسد: «واستمداده من الكتاب والسنة والاجماع والقیاس» (الدر المختار - (1 / 41 – المكتبة الشاملة) و مأخذ فقه از كتاب و سنت و اجماع و قیاس می باشد.

امام رازی رحمه الله این چهار اصول را از آیه ی «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللَّهَ وَأَطِیعُوا الرَّسُولَ وَأُولِی الْأَمْرِ مِنْكُمْ فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِی شَیْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْیَوْمِ الْآخِرِ ذَلِكَ خَیْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِیلًا (59) [النساء : 59] ثابت نموده است، علاقه مندان می توانند تفسیر این آیه را در تفسیر كبیر امام رازی مطالعه كنند.

هدف و غرض فقه

هدف و غرض از فقه اینست كه انسان زندگی خویش را موافق احكام شرعی بگذراند و سعادت دنیا و آخرت را حاصل نماید. «وغایته الفوز بسعادة الدارین». (الدر المختار - (1 / 41- المكتبة الشاملة)

سند فقه

 وَقَدْ قَالُوا : الْفِقْهُ زَرَعَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ ، وَسَقَاهُ عَلْقَمَةُ ، وَحَصَدَهُ إبْرَاهِیمُ النَّخَعِیّ ، وَدَاسَهُ حَمَّادٌ ، وَطَحَنَهُ أَبُو حَنِیفَةَ ، وَعَجَنَهُ أَبُو یُوسُفَ وَخَبَزَهُ مُحَمَّدٌ ، فَسَائِرُ النَّاسِ یَأْكُلُونَ مِنْ خُبْزِهِ. (رد المحتار - (1 / 118)

علماء فرموده اند: نخستین شخص از میان اصحاب رسول الله صلی الله علیه و سلم كه تخم فقه را كه حضرت محمد صلی الله علیه و سلم از كتاب و سنت آورده بود كاشت، عبد الله بن مسعود بود، وعلقمه آن را آبیاری كرد، ابراهیم نخعی آن را درو نمود، و حماد آن را كوبید، وابوحنیفه آن را آرد نمود، بعد از آن ابویوسف آن را خمیر نموده و امام محمد آن را پخت، اكنون عموم مردم از نانی كه امام محمد پخته است می خورند.

كتب فقهی احناف

كتب فقهی احناف در قرن دوم هجری توسط امام محمد شاگرد امام ابوحنیفه رحمهما الله نوشته شدند، اینها شش كتابند كه به علت شهرتی كه داشتند و به روایت ثقات از وی ثابت هستند به ظاهرالروایت و أصول معروف اند، كه عبارتند از: 1- المبسوط 2- الزیادات 3- الجامع الصغیر 4- الجامع الكبیر 5- السیر الصغیر 6- السیر الكبیر. و كتب متون فقهی دیگر احناف از همین كتابها گرفته شده اند.

ثبوت فقه از قرآن

خداوند می فرماید: «وَمَا كَانَ الْمُؤْمِنُونَ لِیَنْفِرُوا كَافَّةً فَلَوْلَا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طَائِفَةٌ لِیَتَفَقَّهُوا فِی الدِّینِ وَلِیُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُوا إِلَیْهِمْ لَعَلَّهُمْ یَحْذَرُونَ (122) [التوبة : 122] شایسته نیست برای مؤمنان كه همگی (برای جهاد) بیرون روند، چرا از هرگروه بزرگ از میان ایشان گروه كوچكی خارج نمی شود، تا فقیه شوند در دین و تا بترسانند قوم خویش را زمانیكه برمی گردند به سوی قوم خویش، تا ایشان بترسند (و نافرمانی نكنند)

در این آیه خداوند فرمودند: «لِیَتَفَقَّهُوا» تفقه از باب تفعل است و اشاره است به اینكه با تكلف و تحمل مشقتها و سختی ها فقیه بودن در دین را حاصل كنند، زیرا كه انسان بدون تلاش و كوشش فقیه نمی گردد. علامه آلوسی رحمه الله می نویسد: « { لّیَتَفَقَّهُواْ فِى الدین } أی لیتكلفوا الفقاهة فیه فصیغة التفعل للتكلف ، ولیس المراد به معناه المتبادر بل مقاساة الشدة فی طلب ذلك لصعوبته فهو لا یحصل بدون جد وجهد» (تفسیر الألوسی - (7 / 403- المكتبة الشاملة).

دو گروه مجاهدین و فقهآء

در این آیه خداوند دو گروه را ذكر فرمودند 1- گروه مجاهدین 2- گروه فقهاء. برای سر بلندی اسلام در هر زمان به این دو گروه نیازمندیم، اگر مجاهدین و سرفروشان نباشند كفار بر مسلمانان تسلط می یابند وغلبه حاصل می كنند، اگر فقهاء وعلماء نباشند عموم مردم نمی دانند چگونه بر دین عمل كنند و مسائل دینی را نمی فهمند.

فقهاء و مجاهدین در حدیث

رسول الله صلی الله علیه و سلم نیز سر بلندی اسلام و مسلمین را در موجود بودن این دو گروه قرار داده، چنانكه در حدیثی فرمودند: «مَنْ یُرِدْ اللَّهُ بِهِ خَیْرًا یُفَقِّهْهُ فِی الدِّینِ وَلَا تَزَالُ عِصَابَةٌ مِنْ الْمُسْلِمِینَ یُقَاتِلُونَ عَلَى الْحَقِّ ظَاهِرِینَ عَلَى مَنْ نَاوَأَهُمْ إِلَى یَوْمِ الْقِیَامَةِ» (صحیح مسلم، بَاب قَوْلِهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ لَا تَزَالُ طَائِفَةٌ مِنْ أُمَّتِی ظَاهِرِینَ عَلَى الْحَقِّ لَا یَضُرُّهُمْ مَنْ خَالَفَهُمْ). كسی كه الله به او اراده ی خیر بكند او را در دین فقیه می گرداند، و همیشه گروهی از مسلمین جهت اثبات حق می جنگند، و بر كسی كه با آنها دشمنی كند تا روز قیامت غالب هستند. غلبه ی مسلمانان به دو صورت است، اگرمسلمان واقعی باشند و صلاحیت و شایستگی داشته باشند، به اعتبار حكومت و سلطنت غالب می شوند، و اگر این صلاحیت را نداشته باشند، با دلیل و حجت همیشه غالب هستند.  

یادگیری فقه از عبادت افضل است

از ابن عباس رضی الله عنه روایت است كه رسول الله صلی الله علیه و سلم فرمودند: «فَقِیهٌ أَشَدُّ عَلَى الشَّیْطَانِ مِنْ أَلْفِ عَابِدٍ» قَالَ أَبُو عِیسَى هَذَا حَدِیثٌ غَرِیبٌ وَلَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِیثِ الْوَلِیدِ بْنِ مُسْلِمٍ (سنن الترمذی، بَاب مَا جَاءَ فِی فَضْلِ الْفِقْهِ عَلَى الْعِبَادَةِ) یك فقیه بر شیطان از هزار عابد شدیدتر است.

علت اینكه یك فقیه بر شیطان بسیار سخت است اینست كه فقیه از شیطان اطاعت نمی كند و دیگران را نیز از اطاعت شیطان باز می دارد و به راه دین راهنمائی می كند.

هر محدثی فقیه نیست

از زید بن ثابت رضی الله عنه روایت است كه رسول الله صلی الله علیه و سلم فرمودند: «نَضَّرَ اللَّهُ امْرَأً سَمِعَ مَقَالَتِی فَبَلَّغَهَا فَرُبَّ حَامِلِ فِقْهٍ غَیْرِ فَقِیهٍ وَرُبَّ حَامِلِ فِقْهٍ إِلَى مَنْ هُوَ أَفْقَهُ مِنْهُ زَادَ فِیهِ عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدٍ ثَلَاثٌ لَا یُغِلُّ عَلَیْهِنَّ قَلْبُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ إِخْلَاصُ الْعَمَلِ لِلَّهِ وَالنُّصْحُ لِأَئِمَّةِ الْمُسْلِمِینَ وَلُزُومُ جَمَاعَتِهِمْ (سنن ابن ماجه، بَاب مَنْ بَلَّغَ عِلْمًا)

سبز و خرّم بگرداند الله شخصی را كه گفته ی مرا شنید و آن را (به دیگران) رسانید، بسیاری حمل كننده ی فقه وجود دارد كه فقیه نیستند، و بسیاری حمل كننده ی فقه هستند، (كه فقه را حمل می كنند) به سوی كسی كه او از وی فقیه تر است. علی بن محمد در این حدیث این را اضافه كرده كه: سه چیزاند كه بر آنها قلب هیچ شخص مسلمانی خیانت نمی كند (یعنی هر كس بر این سه چیز عمل كند قلبش صاف و بدون كینه می ماند) 1- خالص گردانیدن عمل فقط برای الله 2- خیر خواهی برای سران و پیشوایان (دینی و دنیوی) مسلمانان  3- لازم گرفتن جماعت مسلمانان (و راهی را غیر از راه آنان انتخاب نكردن). این حدیث را امام أحمد بن حنبل نیز در مسند خویش روایت كرده است.

از این حدیث معلوم می گردد كه بسیاری از محدثین هستند كه حدیث را روایت می كنند اما از آن مسائل فقهی كه در این حدیث نهفته است، بی خبراند و در ذهنشان نمی آید، لیكن فقیه مسائل زیادی را از همین حدیث استخراج می كند، پس معلوم شد كه هر محدث فقیه نیست و فقهآء معنای حدیث را بهتر می فهمند. چنانكه امام ترمذی رحمه الله در مبحث غسل میت می فرماید: «وَكَذَلِكَ قَالَ الْفُقَهَاءُ وَهُمْ أَعْلَمُ بِمَعَانِی الْحَدِیثِ (سنن الترمذی - بَاب مَا جَاءَ فِی غُسْلِ الْمَیِّتِ) یعنی فقهآء اینطور گفته اند (كه در غسل میت تعداد تعیین نشده) وفقهآء به معنای حدیث داناتراند. نیز حدیثی ترجیح دارد كه اهل علم بر آن حدیث عمل می كنند، حدیثی كه اهل علم بر آن عمل نمی كنند، گرچه از نظر سند صحیح باشد بر آن عمل نمی شود و ترجیح ندارد، امام ترمذی در مورد همین مسأله می نویسد: «وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ» و نزد اهل علم عمل بر همین است.

اطاعت از فقهاء واجب است

خداوند می فرماید: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللَّهَ وَأَطِیعُوا الرَّسُولَ وَأُولِی الْأَمْرِ مِنْكُمْ فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِی شَیْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْیَوْمِ الْآخِرِ ذَلِكَ خَیْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِیلًا (59)  [النساء : 59] ای مؤمنان از الله اطاعت كنید، و از رسول خدا اطاعت كنید، وصاحبان حكم را كه از شما هستند نیز اطاعت كنید، پس اگر با هم در مورد چیزی اختلاف كردید، آن را به خدا و رسول برگردانید، اگر به خدا و روز آخرت ایمان دارید، آن (برگردانیدن اختلافات به خدا و رسول) بهتر است و به اعتبار نتیجه نیكوتر است.

در این آیه خداوند علاوه از اطاعت خدا و رسول به اطاعت اولی الأمر نیز دستور داده است، أولی الأمر یعنی كسانی كه حكم صادر می كنند، واینها دو گروه هستند: 1- حاكمان، كه در امور دنیوی حكم و دستور به دست آنهاست، لذا اطاعت از آنان در امور دنیوی به شرطی كه حكمشان خلاف شریعت نباشد واجب است. 2- علماء و فقهاء، كه در امور دینی حكم می دهند و مسأله دینی را بیان می كنند و فتوا صادر می كنند، لذا عمل بر حكم آنان نیز واجب است. چنانكه علامه ابن كثیر رحمه الله می نویسد: «وقال علی بن أبی طلحة، عن ابن عباس: { وَأُولِی الأمْرِ مِنْكُمْ } یعنی: أهل الفقه والدین. وكذا قال مجاهد، وعطاء، والحسن البصری، وأبو العالیة: { وَأُولِی الأمْرِ مِنْكُمْ } یعنی: العلماء. والظاهر -والله أعلم-أن الآیة فی جمیع أولی الأمر من الأمراء والعلماء، كما تقدم. (تفسیر ابن كثیر)

قاضی ثناء الله رحمه الله نیز می نویسد: «و كذا یشتمل الفقهاء والعلماء والمشائخ بل اولى لانهم ورثة الأنبیاء وخازنوا احكام اللّه واحكام رسوله» (التفسیر المظهرى ـ موافقا للمطبوع - (1 / 828).

پس ثابت شد كه اطاعت از فقهاء واجب است، و مسائلی كه فقهاء بیان نموده اند برگرفته از قرآن و سنت می باشند. چون این مسائل اجتهادی هستند و فهم و استعداد افراد با هم فرق دارند و برابر نیستند، لذا شاهد اختلافاتی در میان فقهاء هستیم و این اختلافات فقهی در زمان صحابه نیز وجود داشته، چنانكه این امر بر كسانی كه كتب حدیث را مورد مطالعه قرار داده اند، پوشیده نیست.

نتیجه گیری

در پایان نتیجه می گیریم كه فقه وسیله ایست برای رسیدن به سعادت دنیا و آخرت، و همانطور كه جهت دریافت راه صحیح و درست در امور دنیوی به متخصصین فن مراجعه می كنیم، در امور دین نیز باید به متخصصین كه فقهاء می باشند مراجعه نموده و حل مسائل خود را از آنان جویا باشیم. ناگفته نماند كه در زمان حاضر مفتیان هستند كه با تلاش و جستجو از لابلای كتب فقهی پاسخگوی سوالات مردم هستند، و عموم مردم نیز باید به همین افراد جهت حل اختلافات مراجعه نمایند. اگر چنانچه یكی بگوید: من نیاز به كتب فقهی ندارم و مستقیماً از قرآن و حدیث مسائل را دریافت می كنم، به منزله ی اینست كه بگوید من نیازی به نان نانوائی ندارم خودم گندم میكارم، آبیاری می كنم، درو میكنم، خرمن كوبی می كنم،آرد می كنم، خمیرنموده و میپزم. در جواب می گوئیم این زحمات كه متحمل می شود برایش مبارك باد، اگر توان آن را دارد پس خودش فقیه است، اما همه ی مردم چنین توانائی و استعدادی را ندارند، پس لزوماً باید از همین نان و غذای آماده بخورند. وآخر دعوانا أن الحمد لله رب العالمین.

نویسنده:

مولوی عبدالصمد غیاثی

مدرس مدرسه دینی دارالقرآن سراوان

دوهم قسمت (دتروایح لمونځ )

پاسخنامه: (قسمت دوم)

می گوید: «این حدیث را امام بخاری در صحیح البخاری در كتاب تراویح باب فضیلت قیام رمضان و كتاب التهجد باب قیام پیامبر (ص) در شبهای ماه رمضان كتاب مناقب باب چشمانش خواب و قلبش بیدار است، و مسلم در صحیح كتاب المسافرین باب نماز شب و امام محمد در موطا باب قیام ماه رمضان و فضیلت آن و نسائی در سنن الكبری باب كیفیت نماز شب در ماه رمضان و ابوعوانه در مستخرج باب تعداد ركعات پیامبر در قیام شب ماه رمضان و بیهقی در سنن الكبری باب تعداد ركعات قیام ماه رمضان و دیگران روایت كرده اند».

می گویم: اولاً: در صحیح بخاری كتاب تراویح وجود ندارد، بجز در روایت مستملی، چنانكه ابن حجر می فرماید: «كَذَا فِی رِوَایَة الْمُسْتَمْلِی وَحْدَهُ ، وَسَقَطَ هُوَ وَالْبَسْمَلَة مِنْ رِوَایَة غَیْره» (فتح الباری لابن حجر - (6 / 288)

ثانیاً: در حدیث لفظ فی رمضان و لا فی غیره آمده است و امام بخاری در كتاب التهجد به این عنوان باب بسته است «بَاب قِیَامِ النَّبِیِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ بِاللَّیْلِ فِی رَمَضَانَ وَغَیْرِهِ» اما این شخص خیانتكار بنابر هواپرستی چون به نفعش نبود لفظ و غیره را حذف نموده است.  

می گوید: «بعضی از دیوبندیه ایرانی به تقلید از دیوبندیه هند و پاكستان جرأت كرده این حدیث صحیح را به خاطر هواپرستی و نفس پرستی ضعیف قرار داده اند»

می گویم: هیچكس از علمای دیوبند چنین جرأت نكرده كه این حدیث را ضعیف قرار دهد، وهیچكدام از آنها ننوشته كه این حدیث ضعیف است بلكه علمای ما نوشته اند، این حدیث صریح نیست، لیكن تعصب عقل شما را از بین برده و فرق صریح و صحیح را نمی دانید، یا اینكه می دانید اما فكر می كنید از طریق تلبیس و تغییر به هدفتان می رسید.

می گوید: «ظفرأحمد تهانوی در إعلاء السنن و جمیل أحمد نذیری با ترجمه محمد أمین حسین بر و حبیب الرحمن اعظمی در ركعات تراویح و ملك محمد بلوچزهی با تأیید و تقریظ محمد یوسف گشتی می گویند این حدیث بی بی عایشه مضطرب است و احادیث مضطرب چنانچه در مصطلح حدیث مقرر است در زیر مجموعه اقسام ضعیف قرار دارند».

می گویم: این استنباط خود شماست كه چنین حكمی را صادر نموده و به علمای دیوبند نسبت می دهید، و یك دروغ محض است. هیچكدام از این علما چنین فیصله ای نكرده كه حدیث بی بی عایشه مضطرب است، بلكه نظریه علما را بیان نموده اند.

مولانا ظفرأحمد عثمانی نوشته است: «علی أن أحادیث عایشة فی صلاته صلی الله علیه و سلم باللیل أشكلت علی كثیر من أهل العلم، حتی نسب بعضهم حدیثها إلی الإضطراب، قاله الحافظ فی «الفتح» و قد أشرنا إلی ذالك سابقاً فی ابواب الوتر، فهذا ابوسلمة روی عنها أنه ماكان یزید فی رمضان و لا فی غیره علی إحدی عشرة ركعة. و روی هشام بن عروة عن أبیه عنها أنه  صلی الله علیه و سلم كان یصلی باللیل ثلاث عشرة ركعة ثم یصلی إذا سمع الندآء بالصبح ركعتین خفیفتین» (أخرجه البخاری3: 37 مع «الفتح»). (إعلاء السنن، ج7، ص83). ترجمه: با وجود اینكه حدیث حضرت عایشه در مورد نماز پیغمبر صلی الله علیه و سلم در شب بر بسیاری از أهل علم مشتبه و مشكل شده است، حتی بعضی از أهل علم حدیث وی را به اضطراب نسبت داده اند، این را حافظ در فتح الباری گفته است. و ما در گذشته در ابواب الوتر به آن اشاره كردیم. ابوسلمه از عایشه رضی الله عنها روایت نموده كه آنحضرت صلی الله علیه و سلم در رمضان و غیر رمضان بر یازده ركعت اضافه نمی كرد. و هشام بن عروة از پدرش از عایشه رضی الله عنها روایت نموده كه پیغمبر صلی الله علیه و سلم در شب سیزده ركعت می خواند سپس وقتی كه أذان را به وقت صبح می شنید دو ركعت سبك می خواند. این حدیث را نیز امام بخاری روایت نموده است.

مولانا نذیری نوشته است: «اما این حدیث در هشت ركعت تراویح به دلایل ذیل صریح نیست» بعد ازبیان هشت دلیل در دلیل نهم می نویسد: «با در نظر گرفتن اسباب و علل فوق نمی توان از این حدیث، ركعات تراویح را ثابت نمود زیرا نزد محدثین ثابت نیست كه این حدیث مربوط به تراویح باشد، بدین خاطر بسیاری از اهل علم این حدیث را مضطرب می دانند. قَالَ الْقُرْطُبِیّ : أَشْكَلَتْ رِوَایَات عَائِشَة عَلَى كَثِیر مِنْ أَهْل الْعِلْم حَتَّى نَسَبَ بَعْضهمْ حَدِیثهَا إِلَى الِاضْطِرَاب (فتح الباری لابن حجر و عمدة القاری) امام قرطبی می فرماید: روایت عایشه رضی الله عنها بر بسیاری از اهل علم مشكل شده، حتی بعضی آن را به اضطراب منسوب كرده اند»(بیست ركعت تراویح، ص10تا 15)

اگر متن كامل را ذكر نكردن خیانت است شما هم مرتكب این خیانت شده اید، كه هشت دلیل گذشته را ذكر نكردید و فقط دلیل نهم را ذكر كردید و بر آن اعتراض نمودید. در صورتی كه این فقط نقل قول قرطبی می باشد كه در فتح الباری و عمدة القاری ذكر شده، و هدف نقل قول ابن حجر نیست كه نظریه او را هم ذكر كند.

مولانا بلوچزهی نوشته است: «ثالثاً: بنابر گفته علامه قرطبی رحمةالله علیه بسیاری از اهل علم روایت حضرت عایشه را به اضطراب منسوب كرده اند «أَشْكَلَتْ رِوَایَات عَائِشَة عَلَى كَثِیر مِنْ أَهْل الْعِلْم حَتَّى نَسَبَ بَعْضهمْ حَدِیثهَا إِلَى الِاضْطِرَاب» (فتح الباری ص17 ج3 . گرچه ما به مضطرب بودن معتقد نیستیم ولی آن را بغیر از حمل بر اوقات و احوال مختلف حسب نشاط و جواز محملی نمی بینیم». (تحقیقی پیرامون مستدلات تراویح،ص64)

مشاهده نمودید كه در عبارت هیچكدام از این علماء چنین جمله ای نیامده كه «حدیث بی بی عایشه مضطرب است» و این یك تحریف و تغییر است كه خود معترض مرتكب شده است.

 می گوید: «و در این مورد قولی از فتح الباری نقل می كنند و دنباله اش را كه در رد اضطراب آمده ترك كرده و قیچی كردند». بعد از نقل قسمتی از عبارت این علماء می نویسد: «متن كامل فتح الباری و عمدة القاری و خیانت أعظمی و نذیری و بلوچزهی در نقل: علامه عینی حنفی و حافظ ابن حجر عسقلانی قول قرطبی را در باب اضطراب آوردند متعصبین خیانتكار دنباله رد اضطراب را ذكر نكردند در حالی كه این دو بزرگوار اضطراب را شدیداً رد كردند اما چون رد به نفع و مطابق هوی و هوسشان نبوده نقل نكردند».

می گویم: این یكی از جوابهائی است كه علما بیان كرده اند كه قرطبی گفته: برخی از اهل علم احادیث عایشه رضی الله عنها را در مورد نماز شب پیامبر صلی الله علیه و سلم به اضطراب نسبت داده اند. این قول را ابن حجر در فتح الباری وعینی در عمدة القاری و دیگران از قرطبی نقل كرده اند، مهم اینست كه آیا چنین قولی از قرطبی وجود دارد یا خیر؟ وقتی كه این قول از قرطبی ثابت است، پس اعتراض معترض متوجه علمای دیوبند كه این قول را از قرطبی نقل نموده اند و به فتح الباری حواله داده اند نمی شود. و اینكه ابن حجر اضطراب را رد نموده، بر بقیه علماء لازم نیست كه نظریه ابن حجر را نیز نقل كنند و آن را بپذیرند. از این معلوم می شود كه از قدیم علما در مورد این حدیث بحث داشته اند.

اگر این علماء با نیاوردن قول ابن حجر و عینی در رد اضطراب، متعصب و خیانتكار هستند. شما نیز در ردیف خیانتكاران قرار دارید، چون جوابهای دیگر را كه علما برای حدیث عایشه بیان كرده اند ذكر نكردید، چون مطابق هوا و هوس تان نیستند و فقط در پی اعتراض هستید.


سوال او ځواب (ترایح لمونځ )

پاسخنامه (قسمت اول)

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد لله الذی هدانا لهذا و ما كنا لنهتدی لولا أن هدانا الله و الصلاة والسلام علی رسوله محمد و علی آله و أصحابه أجمعین اما بعد:

شخصی مجهول و از كسانی كه دنبال تفرقه در میان أمت اسلامی هستند، از إختلافاتی كه در میان محدثین و فقهاء و مجتهدین أمت محمد صلی الله علیه و سلم وجود دارد سوء استفاده نموده اوراقی چند در مورد نمار تراویح به عنوان، «هشت ركعت نماز تراویح از رسول الله صلی الله علیه و سلم» به رشته تحریر درآورده و علمای دیوبند را به تعصب، خیانت، دروغ، تقلب، هواپرستی و نفس پرستی متهم نموده است. و ایرادات و دلایل آنها را بی أساس و پوچ دانسته است.

جالب اینجاست كه نویسنده حاضر نشده اسم خودش را بنویسد تا دانسته شود كه دارای چه عقیده و مذهبی است. اگر واقعاً آنچه نوشته حق است، پس این تدلیس و پنهان كاری چرا؟! اكنون به تحقیق و بررسی برخی از مطالبش می پردازیم تا برای همه معلوم گردد كه آیا علمای دیوبند متعصب و خیانتكاراند یا این افراد مجهول كه پشت پرده قرار دارند و با پنهان كاری می خواهند به اهداف شوم شان برسند و جوانان متدین را از علمای راستین و از سواد أعظم و راه مؤمنان بیگانه كنند و به بیراهه بكشانند. (لازم به ذكر است احادیث و عبارات علما از المكتبة الشاملة گرفته شده اند).

این شخص مجهول می گوید: «هشت ركعت نماز تراویح از سنت فعلی نبی اكرم (ص) صحیح و ثابت است حدیث قولی از حضرت چیزی وارد نشده كلیه احادیث وارده در این بحث فعلی هستند و از كردار و فعل نبی اكرم با سند صحیح ثابت است كه ایشان در ماه رمضان و غیر رمضان با هشت ركعت قیام اللیل می فرمودند این مبحث شامل چندین حدیث است در ابتدا متن حدیث و تخریج حدیث و اعتراف اهل علم و علمای مذهب حنفی و نقد و بررسی شبهات و خیانات بعضی از ملاها در این باب می باشد»

می گویم: این گفته كه: «هشت ركعت نماز تراویح از سنت فعلی نبی اكرم ص صحیح و ثابت است» صحیح نیست، چون كمتر از هشت و بیشتر از آن نیز با سند صحیح از سنت فعلی نبی اكرم صلی الله علیه و سلم ثابت است. از اینجاست كه شارحان حدیث و صاحب نظران معتقداند كه در قیام رمضان عددی معین از جانب پیغمبر صلی الله علیه و سلم تعیین نیست. چرا شما آن را در هشت ركعت منحصر می دانید؟

نظریه ابن تیمیه در مورد تعداد ركعات تراویح

علامه ابن تیمیه رحمه الله می نویسد: «وأنه لا یتوقت فى قیام رمضان عدد فان النبى لم یوقت فیها عددا» (مجموع الفتاوى - (23 / 112) الفتاوى الكبرى - (2 / 245) در قیام رمضان عددی معین نیست، زیرا كه پیغمبر صلی الله علیه و سلم عددی را معین نفرموده است.

نظریه قاضی شوكانی در مورد تعداد ركعات تراویح

قاضی شوكانی می فرماید: «وَالْحَاصِلُ أَنَّ الَّذِی دَلَّتْ عَلَیْهِ أَحَادِیثُ الْبَابِ وَمَا یُشَابِهُهَا هُوَ مَشْرُوعِیَّةُ الْقِیَامِ فِی رَمَضَانَ ، وَالصَّلَاةُ فِیهِ جَمَاعَةً وَفُرَادَى ، فَقَصْرُ الصَّلَاةِ الْمُسَمَّاةِ بِالتَّرَاوِیحِ عَلَى عَدَدٍ مُعَیَّنٍ ، وَتَخْصِیصُهَا بِقِرَاءَةٍ مَخْصُوصَةٍ لَمْ یَرِدْ بِهِ سُنَّةٌ . (نیل الأوطار - (4 / 333) خلاصه اینكه آنچه احادیث باب و آنچه مشابه آنست بر آن دلالت دارند جایز بودن قیام در رمضان، و نماز در رمضان با جماعت و تنها می باشد، پس منحصر نمودن نمازی كه تراویح گفته می شود بر تعداد معینی و خاص گردانیدن آن به قراءت مخصوصی، در سنت در اینمورد چیزی وارد نشده است.  

نظریه علامه محمد عبدالحی لكنوی در مورد تعداد ركعات تراویح

علامه محمد عبدالحی اللكنوی رحمه الله می فرماید: « فمن ظن أخذا من حدیث عائشة المذكور ههنا أن الزیادة على إحدى عشرة بدعة فقد ابتدع أمرا لیس من الدین وقد فصلته فی رسالتی " تحفة الأخیار "» (الموطأ - روایة محمد بن الحسن - (1 / 353) كسی كه از حدیث عایشه رضی الله عنها كه در اینجا ذكر شده (مراد كتاب مؤطا می باشد) گمان كند كه اضافه بر یازده ركعت بدعت است، كاری را ایجاد نموده كه از دین نیست، و من آن را در رساله ام به نام «تحفة الأخیار» توضیح داده ام.

نظریه علامه انور شاه كشمیری در مورد تعداد ركعات تراویح

علامه انورشاه كشمیری رحمه الله می فرماید: «وأمَّا عددُ ركعات التراویح، فقد جاء عن عمر على أنحاءٍ، واستقرَّ الأمر على العشرین مع ثلاث الوتر. ویُعْلَمُ من «موطأ مالك»: أنه خفَّف فی القراءة، وزاد فی الركعات بتنصیف القراءة، وتضعیف الركعات. وبعد ما تَلَقَّتْهُ الأمةُ بالقَبُول، لا بحثَ لنا أنه كان ذلك اجتهادًا منه، أو ماذا؟ ومَن ادَّعى العملَ بالحدیث، فأَوْلَى له أن یُصَلِّیها حتى یخشى فوت الفلاح، فإن هذه صلاة النبیِّ صلى الله علیه وسلّمفی الیوم الآخر. وأمَّا من اكتفى بالركعات الثمانیة، وشذَّ عن السواد الأعظم، وجعل یَرْمِیهم بالبدعة، فَلْیَرَ عاقبته، والله تعالى أعلم». (فیض الباری شرح صحیح البخاری - (5 / 336)

اما تعداد ركعات تراویح، از عمر رضی الله عنه به چند روش روایت شده است، و امر بر بیست ركعت با سه وتر قرار گرفت. و از موطأ مالك دانسته می شود كه حضرت عمر در قراءت تخفیف آورد و با نصف نمودن قراءت و دوچند نمودن ركعات، ركعات را اضافه نمود. و بعد از اینكه أمت آن را پذیرفت، برای ما بحثی وجود ندارد كه این از حضرت عمر إجتهادی بود یا چه چیزی بود؟ و كسی كه مدعی عمل به حدیث است، پس برایش سزاوار است كه تراویح را تا وقتی بخواند كه از فوت شدن خوردن سحری بترسد، زیرا كه نماز آنحضرت صلی الله علیه و سلم در آخرین روز همین بود. و أما كسی كه به هشت ركعت اكتفا نمود، و از سواد أعظم (یعنی عمل اكثر مسلمانان) جدا شد، و آنان را به بدعت متهم نمود، باید در عاقبت خود بیندیشد. و الله تعالی داناتر است.

پس معلوم شد كه شارحان حدیث و متخصصان در این فن تراویح را در هشت ركعت منحصر نكرده اند و با توجه به جمیع روایات وارده در این بحث، به بیست ركعت قائل اند.

می گوید: «از كردار و فعل نبی اكرم با سند صحیح ثابت است كه ایشان در ماه رمضان و غیر رمضان با هشت ركعت قیام اللیل می فرمودند».

می گویم: اولاً: این حدیث گرچه با سند صحیح ثابت است، لیكن در بیان مطلب صریح نیست. اگر حدیث صحیح و صریحی وجود داشت، اختلافی پیش نمی آمد و متخصصان در فن حدیث چنین فیصله نمی كردند كه تعداد ركعات تراویح از پیغمبر صلی الله علیه و سلم ثابت نیست.

ثانیاً: در این حدیث آمده كه پیغمبر صلی الله علیه و سلم این نماز را در رمضان و غیر رمضان می خواند، چرا شما آن را فقط در رمضان منحصر می دانید؟

ثالثاً: چرا أحادیث صحیح دیگر را كه بیش از هشت ركعت از حضرت عایشه رضی الله عنها روایت شده ذكر نكردی؟ چنانكه از حضرت عایشه رضی الله عنها روایت است كه فرمودند: « كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ یُصَلِّی بِاللَّیْلِ ثَلَاثَ عَشْرَةَ رَكْعَةً ثُمَّ یُصَلِّی إِذَا سَمِعَ النِّدَاءَ بِالصُّبْحِ رَكْعَتَیْنِ خَفِیفَتَیْنِ . (صحیح البخاری ، بَاب مَا یُقْرَأُ فِی رَكْعَتَیْ الْفَجْرِ) حضرت عایشه رضی الله عنها می فرماید: رسول الله صلی الله علیه وسلم  در شب سیزده ركعت می خواند ، پس هرگاه به وقت صبح صدای اذان را می شنید دو ركعت خفیف می خواند. در این حدیث حضرت عایشه رضی الله عنها سیزده ركعت بدون از سنت صبح روایت نموده است.

رابعاً: حدیث حضرت عایشه رضی الله عنها حكایت عمل رسول الله صلی الله علیه و سلم است، فوقش استحباب آن تعداد ثابت می شود و این منافی جایز بودن غیر آن نیست.

خامساً: در هیچ حدیثی نیامده است كه هشت ركعت تراویح در رمضان سنت است. شما سنت بودن آن را از كجا ثابت می كنید؟ لطفاً سنت را از قرآن و حدیث تعریف كنید؟

می گوید: «حدیث قولی از حضرت چیزی وارد نشده كلیه احادیث وارده در این بحث فعلی هستند».

می گویم: وقتی كه كلیه احادیث وارده در این بحث فعلی هستند، كمتر از هشت ركعت و بیشتر از آن نیز با سند صحیح از احادیث فعلی آنحضرت صلی الله علیه و سلم ثابت است، پس چرا تراویح را در هشت ركعت منحصر می كنید؟ و فقط هشت ركعت را سنت می دانید، در حالیكه عمل آنحضرت در این مورد مختلف است و احادیث قولی هم چیزی وارد نشده است؟

علامه محمد عبدالحی لكنوی رحمه الله چه می فرماید؟

علامه محمد عبدالحی لكنوی رحمه الله می فرماید: « قوله : ما كان یزید ... إلخ هذا بحسب الغالب وإلا فقد ثبت عنها أنها قالت : كان یصلی رسول الله صلى الله علیه و سلم ثلاث عشرة ركعة من اللیل ثم صلى إحدى عشرة ركعة وترك ركعتین ثم قبض حین قبض وهو یصلی تسع ركعات . أخرجه أبو داود . وثبت عنها : أنه صلى الله علیه و سلم كان یصلى ثلاث عشرة ركعة أخرجه مالك . وثبت من حدیث زید بن خالد وابن عباس أیضا ثلاث عشرة (الموطأ - روایة محمد بن الحسن - (1 / 353)المكتبة الشاملة. این به اعتبار اكثر اوقات است، وگرنه از عایشه رضی الله عنها ثابت شده كه فرمود: رسول الله صلی الله علیه و سلم در شب سیزده ركعت می خواند، سپس دو ركعت را ترك نمود و یازده ركعت خواند، سپس قبض روح شد و در این زمان نه ركعت می خواند. این حدیث را ابوداود روایت نموده است. نیز از روایت حضرت عایشه رضی الله عنها ثابت است كه آنحضرت صلی الله علیه و سلم سیزده ركعت می خواند. این حدیث را امام مالك روایت نموده است. و از حدیث زید بن خالد و ابن عباس نیز سیزده ركعت ثابت شده است.

علامه ابن تیمیه رحمه الله چه می فرماید؟

علامه ابن تیمیه رحمه الله می فرماید: « فَإِنَّهُ قَدْ ثَبَتَ أَنَّ أبی بْنَ كَعْبٍ كَانَ یَقُومُ بِالنَّاسِ عِشْرِینَ رَكْعَةً فِی قِیَامِ رَمَضَانَ وَیُوتِرُ بِثَلَاثِ . فَرَأَى كَثِیرٌ مِنْ الْعُلَمَاءِ أَنَّ ذَلِكَ هُوَ السُّنَّةُ ؛ لِأَنَّهُ أَقَامَهُ بَیْن الْمُهَاجِرِینَ وَالْأَنْصَار وَلَمْ یُنْكِرْهُ مُنْكِرٌ . وَاسْتَحَبَّ آخَرُونَ : تِسْعَةً وَثَلَاثِینَ رَكْعَةً ؛ بِنَاءً عَلَى أَنَّهُ عَمَلُ أَهْلِ الْمَدِینَةِ الْقَدِیمِ . وَقَالَ طَائِفَةٌ : قَدْ ثَبَتَ فِی الصَّحِیحِ عَنْ عَائِشَةَ { أَنَّ النَّبِیَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ لَمْ یَكُنْ یَزِیدُ فِی رَمَضَانَ وَلَا غَیْرِهِ عَلَى ثَلَاثَ عَشْرَةَ رَكْعَةً } وَاضْطَرَبَ قَوْمٌ فِی هَذَا الْأَصْلِ لَمَّا ظَنُّوهُ مِنْ مُعَارَضَةِ الْحَدِیثِ الصَّحِیحِ لِمَا ثَبَتَ مِنْ سُنَّةِ الْخُلَفَاءِ الرَّاشِدِینَ وَعَمَلِ الْمُسْلِمِینَ . وَالصَّوَابُ أَنَّ ذَلِكَ جَمِیعَهُ حَسَنٌ كَمَا قَدْ نَصَّ عَلَى ذَلِكَ الْإِمَامُ أَحْمَد رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ وَأَنَّهُ لَا یتوقت فِی قِیَامِ رَمَضَانَ عَدَدٌ فَإِنَّ النَّبِیَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ لَمْ یُوَقِّتْ فِیهَا عَدَدًا وَحِینَئِذٍ فَیَكُونُ تَكْثِیرُ الرَّكَعَاتِ وَتَقْلِیلُهَا بِحَسَبِ طُولِ الْقِیَامِ وَقِصَرِهِ . فَإِنَّ النَّبِیَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ كَانَ یُطِیلُ الْقِیَامَ بِاللَّیْلِ حَتَّى إنَّهُ قَدْ ثَبَتَ عَنْهُ فِی الصَّحِیحِ مِنْ حَدِیثِ حُذَیْفَةَ { أَنَّهُ كَانَ یَقْرَأُ فِی الرَّكْعَةِ بِالْبَقَرَةِ وَالنِّسَاءِ وَآلِ عِمْرَانَ فَكَانَ طُولُ الْقِیَامِ یُغْنِی عَنْ تَكْثِیرِ الرَّكَعَاتِ } . مجموع فتاوى ابن تیمیة - (5 / 280)ِ

یقیناً ثابت شده است كه أبی بن كعب با مردم در قیام رمضان با بیست ركعت قیام می فرمود و با سه ركعت وتر می خواند بسیاری از علماء معتقداند كه سنت همین است، زیرا كه در میان مهاجرین و انصار با آن تعداد قیام فرمود و هیچكس آن را انكار نفرمود، وبرخی دیگر سی و نه ركعت را مستحب دانسته اند، بنابر اینكه عمل أهل مدینه در قدیم همین بوده است، وگروهی می گویند در احادیث صحیح از عایشه رضی الله عنها روایت است كه پیغمبر صلی الله علیه وسلم در رمضان و غیر رمضان بر سیزده ركعت اضافه نمی كرد و گروهی در این اصل دچار اضطراب شده اند، برای اینكه معتقداند كه با آنچه از سنت خلفای راشدین و عمل مسلمین با حدیث صحیح ثابت است معارض می باشد، آنچه صحیح و درست است اینست كه همه ی آنچه روایت شده خوب اند چنانكه امام أحمد رضی الله عنه بر آن تصریح نموده و اینكه در قیام رمضان تعدادی مشخص نشده است زیرا كه پیغمبر صلی الله علیه و سلم در قیام رمضان تعدادی را مشخص ننموده است و در این وقت زیاد و كم نمودن ركعات به اعتبار طولانی بودن و كوتاه بودن قیام می باشد. زیرا كه پیغمبر صلی الله علیه و سلم قیام را در شب طولانی می نمود، حتی در احادیث صحیح از آنحضرت صلی الله علیه و سلم از روایت حذیفه ثابت شده كه آنحضرت در یك ركعت بقره و نساء و آل عمران را می خواند، لذا طولانی بودن قیام از زیاد كردن ركعات بی نیاز می نمود.


دادارِی عمومیات

                               

لومړی څپرکی د ادارې عمومیات

 مدیر څوک دی؟ مدیر په لغت کې د اداره کوونکی اوکارګردان په معنی دی. اوپه اصطلاح کې مدیر هغه شخص دی چې دخپل ټیم دکړنو دتنظیم مسئولیت په غاړه لری.

 مدیریت یا منجمنت څه دی ؟

 منجمنت له دریو کلیمو څخه،  Manage په معنی تنظیم کول،  Men  په معنی افراد و او Tactfully به معنی ماهرانه څخه تشکلیل شوی دی. چې دهغې کلی مفهوم دافرادو تنظیم او اداره کول دی په ماهرانه توګه. دشلمې پیړی معروف عالم [ماری پارکر فولیت] دنورو پواسطه دکار سرته رسولو هنر مدیریت بولی. دبل په قول: مدیریت دپخوانۍ فرانسوی کلمې management چې معنی یې په لاره اچول، هدایت او نظارت دی. نوموړې کلمه پخپله د دوو لاتینی کلیمو menu ager څخه تشکیل شوی چې دلاس پوسیله لارښودنه کولو معنی ورکوی. دهغهې اوسني مفهوم سره دکاری قدرت دپراخوالی اومختلفو منابعو( بشری، مالی، فزیکی اوغیرمحسوسې) له لارې دیوه سازمان دټولو کاری پروسو لارښوونه، رهبری او هدایت کول منجمنت بلل کیږی.

 سیستم څه دی ؟

 سیستم له هغه مجموعې څخه عبارت دی چې دڅو یوله بله سره مرتبطو اجزاوو څخه تشکیل شوی چې یوځای سره کار کوی. داسې که په یوه جز کې نقص پیدا شی، ټول سیستم متاثر کیږی. اما داداری له نظره. سیستم دیوه سازمان دداخلی مختلفو ارګانو او دیپارټمنټونو مجموعه ده چې مشخص  اومشترکو اهدافو ته درسیدو په خاطر دمشخصو قواعدو او مقرراتو څخه پیروی کوی او یوځای فعالیت سرته رسوی.

 ستراتیژی څه ده؟

 ستراتژی له یونانی کلمېstrategos  چې ( stratos په معنی دنظامی او ago په معنی درهبری  ) اخیستل شوېده. له لغوی اړخه په حیله، تاکتیک( جنګی پوهه) او دجنګی تدبیر په فن سره معنا شویده. -                      ستراتیژی هغه جامع، واحد او کامل پروګرام دی چې دهغې په اساس دیوه سازمان اساسی اهدافو ته رسیدل تعیین کیږی. په بل عبارت دیوه سازمان کلی هدف ته درسیدو لپاره دفعالیتونو او پالیسیو جامع پلان ته ستراتیژی ویل کیږی.

 پلان څه دی؟

  هدف ته د رسیدلو لپاره سیستماتیک او منظمې قبلی طرحه پلان ګڼل کیږی. د وخت له اړخه پلان په درې ډوله دی •                     لنډ مهال پلان •                     منځ مهال پلان •                    

 اوږد مهال پلان  تشکیل څه دی؟  

په یوه اداره کې دوظایفو تقسیم، دصلاحیت او مسئولیت دحدودو تعیین، دواحدونو ترمنځ دمنطقی روابطو تعیین او دمراتبو تسلسل، تشکیل بلل کیږی. په تشکیل کې دغه درې نکتې دپام وړ دی.

 •  دوظایفو تقسیم •دصلاحیتونو او مسئولیتونو دحدودو تعیین او تثبیت . •   دواحدونو ترمنځ منطقی روابط .

 پروژه څه ده ؟

 پروژه یو ډول مشخص فعالیت دی چې شروع اوختم یې معین وی داسې چې د پروژې له تکمیل سره دهغې تشکیل هم له منځه ځی. په پروژه کې محدود وخت دمشخصو منابعو څخه په استفاده هدف ته دځان رسول په نظر کې نیول کیږی.

 دپروژې مدیریت څه دی ؟

 دپروژې مدیریت هغه پروسه ده چې مشتمله په پلان جوړونې، سازمان کولو، همغږی، تطبیق او کنترول وی. چې په دغه جریان کې دمعینو منابعو څخه په معینو وختونو کې، موخو ته درسیدو په خاطر استفاده صورت نیسی.

  اداره څه ده؟ 

 اداره یو ټولنیز نظام دی چې دخاصو نظریاتو او طریقو په اساس منځ ته راغلی وی او په هغه کې ډیری کسان د یو سلسله نسبتاْ مشخصو اهدافو ته درسیدو په مقصد متنوع او دقیق وظایف سرته رسوی. په اداره کې، دافرادو سره یوځای کولو پروسه، په کارونو کې دآسانتیا درامنځ ته کولو او مشخصو اهدافو ته درسیدو په خاطر په نظر کې نیول شوېدی. ترڅو په هغې کې دمختلفو منابعو څخه په موثر او ګټوره توګه استفاده وشی او په نتیجه کې د ذیدخلو اړخونو قناعت او رضایت حاصل شی.

 دادارې اومنجمنت مهم عناصر: •  اهداف • منابع •   مؤثریت یا  Effectiveness •   مثمریت یا    Efficiency  • دخل اړخونه (Stakeholders)

 دهدف تعریف دمدیریت له نظره :  هدف، هغې مطلوبې نتېجې ته ویل کیږی چې دیوې ادارې ټول فعالیتونه په هغه لوری سوق کیږی. دهدف ځانګړنې  هدف باید د دغه ځانګړنو درلودونکی وی: 

 •  واضح او مشخص وی. •  داندازه کولو وړ وی. •  دلاسته راوړلو وړتیا ولری. •  واقعی وی. •   په وخت پورې منحصر وی په لنډه توګه ویلای شو چې هدف باید S.M.A.R.T(Specific, Measurable, Attainable or Achievement, Realistic and Timely or Time bound) وی

 منــابع:   د یوه سازمان مادی اومعنوی سرمایې ته منابع ویل کیږی. چې په لاندې ډول ویشل شوی :   

1  فزیکی منــابع 2 مالــی منــابع 3 انسانـی منـابع4   غیرمحسوسې منــابع په اداره کې موثریت څه شی دی ؟ دهغه فعالیتونو سرته رسول چې دسازمان هدف ته رسولو کې کمک کوی. موثریت بلل کیږی.  یا په بل عبارت! به ښه او صحیحه توګه دفعالیتونو سرته رسول موثریت دی . په اداره کې مثمریت څه شی دی؟ دهغه فعالیتونو سرته رسول چې په نتېجه کې یې دکمې سرمایې پواسطه زیاته نتېجه لاس ته راځی. یعنی دمحصول نسبت باید سرمایې ته زیات وی. په اداره اومنجمنت کې ذیدخل اړخونه: هغه کسان دی چې په سازمان او یا فعالیتونو کې يې سهم، منفعت اویا هم علاقه موجوده وی اویا داچې دسازمان فعالیتونه يې په ګټه اوتاوان کې اثر ولری. ذیدخل اړخونه په لاندې کتګوریو کې شاملیږی :

 • سهم لرونکی •   کارکوونکی یا مامورین • مشتریان/تمویل کوونکی •   عرضه کوونکی •  

  محلی افراد د ادارې اومنجمنت اهمیت:

 §   په ښه توګه دموخو لاسته راوړل §   په مصارفو کې کموالی §    دوخت اوپیسو دمحدودیتونو په نظر کې نیولو سره دفعالیتونو سرته رسول. §   دمشتریانو، تمویل کوونکو .... قناعت اورضایت منجمنت په هرډول سامان کې دتطبیق وړ دی. ســــــازمان  یا : Organization دخاصو اهدافو اومقاصدو دحصول لپاره دافرادو یوخاص او سنجیده (ارزول شوی) ترتیب ته سازمان ویل کیږی. چې ددغه مشخصاتو لرونکی وی: §                     خاص هدف §                     خاص تشکیل §                     افراد دسالمې ادارې ځانګړنې •                     په اداره کې باید له ټولو اداری اصولو، قواعدو اومقرراتو کافی پیروی وشی •                     د ادارې تشکیل باید دهغې له اړتیاوو سره موافق وی او د ادارې داصلی وظایفو او اهدافو سره همغږی او دتشکیلاتی پړسوب څخه باید مخنیوی وشی. •                     دکارکوونکو په انتصاب، انتخاب، تغییر، تبدیل او تادیاتو کې باید مهم اداری اصول (تعادل، تخصص، مفیدیت اومثمریت، انسانی روابط او دادارې سلسلهء مراتب) رعایت شی. •                     اداره باید له تقلب، استفاده جویی، رشوت، بیروکراسی (کاغذپرانی) څخه منزه وی. •                     کار اهل کار ته سپارل •                     په اداره کې باید همغږی، دکنترول ښه سیستم او رهبری وجود ولری. او دمدیریت له اصولو پیروی صورت ونیسی. د ادارې اساسی اصول: •                     دهدف یوالی اوهمغږی •                     دسلسلې مراتب •                     تخصص •                     په دستوراتو کې یوالی •                     دنظارت ساحه •                     صلاحیت او مسئولیت •                     تعادل •                     انعطاف پذیری او مداومت (دوام ورکول) •                     کار آئی ( مثمریت) پلان جوړونه: پلان جوړونه هغه پروسه ده چې د هغې پواسطه اهداف تعریف او تشخیص، فعالیتونو دتطبیق تعیین سره له زمان بندی، دمطلوب وضعیت طرحه کول او د دقیقو مصارفو سنجش او داهدافو دتحقق لپاره اقدامات او وسایل پیداکول او دمصارفو شرحه ترتیب کیږی. پلان جوړونه مناسبه تصمیم ګیری غواړی. په حقیقت کې دپلان جوړونې امر بې له تصمیم نیونې تحقق نه پیداکوی. دپلان جوړونې په مرحله کې باید په کافی اندازه ذهنی وړتیا په کار واچول شی. سازمانول (  : ( Organizing                         عبارت دی له : §                      داړینو فعالیتونو تشخیص اوتنظیم §                      موخو ته درسیدلو لپاره داړینو فعالیتونو ګروپ بندی کول. §                     کله چې یوه مدیر یا اداره چې ته صلاحیت تفویض شوی وی. نو دکړنو ټولی باید تخصص شی. §                      دفعالیتونو دهمغږی اوانسجام لپاره زمینه برابرول، که په عمودی بڼه وی اویا افقی بڼه. دسازمانولو عمده مسائل: §                     ددې واضح کول چې څوک، کومې دندې سرته رسوی. §                     څوک دکومې نتېجې دلاسته راوړلو مسئولیت په غاړه لری. §                     دسازمان اهدافو ته درسیدلو په خاطر ښې تصمیم نیونې او اړیکو زمینه برابرول. §                     دکاری مقرراتو اوسیستم تعیین کول. مثلاْ داړیکو دتأمین لپاره تصمیم نیونه، دمنازعاتو حل ... اوداسې نور. استخدام (  ( Staffing: دسازمان په تشکیل کې دخالی بستونو ډک کول او ډک ساتلو ته استخدام ویل کیږی. او دغه مسائل په استخدام کې شاملیږی: q                 دقوای بشری اړتیاوو تشخیص q                 دشته افرادو بررسی او څیړنه q                 انتخاب q                 تقرر q                 تعلیم q                 ارزونه رهـــــبری    : (Leading)    په فعالیتونو دهغه ټولی دافرادو(چې په معیین وضعیت کې دمعینو اهدافو دتحقق لپاره شریکې هڅې کوی) تاثیر اچوونې پروسې ته رهبریت ویل کیږی. په رهبری کې په نورو باندې تاثیر درلودل پداسې بڼه چې هغوی داهدافو دتحقق په لوری وهڅوی. د دیر اهمیت وړده دیوه رهبر لازمی خصوصیات اومهارتونه عبارت دی له: ·                   ټولنیزوالۍ، په عمل کې ابتکار، قوی اراده، په نفس باندې اعتماد، ددندو دانجام له نحوې معلومات، په مختلفو موقعیتونو کې دبصیرت اوپوهې دلودل، همکاری، محبوبیت، انعطاف پذیری، روانی روغتیا.... ·                   رهبر، ادارې ته دخلاقیت، انګیزش، هدایت، توصیې، تشویق اومثبتو تغییراتو درامنځ ته کیدو په نظر ګوری. مدیران علاوه له پلان جوړونې، سازمانولو، استخدام اوکنټرول، درهبریت دنده هم په غاړه لری. کــنـــترول: کنترول هغه پروسه ده چې دانجام شویو فعالیتونو مطابقت له پلان شویو فعالیتونو سره تر غور اوڅیړنې لاندې نیسی. دمدیرانو له مهمو دندو څخه یوهم کنترول دی. چې دهغوی دنورو دندو په څنګ کې داهدافو دتحقق لپاره موثر عامل ګڼل کیږی. او دادارې د فعالیتونو د دوامداره اصلاح لپاره په کار وړل کیږی.       دکنترول ډولونه : o                    مخکې کتونکی کنټرل (مخکې له عمل څخه کنترول) o                    حال کتونکی کنټرل ( دعمل داجرا په حال کې کنترول) o                    شاته کتونکی کنټرل ( وروسته له عمل څخه کنترول) دمختلفو کچو مدیرانو دندې دلوړې کچې مدیر •                      اوږدمهاله اوستراتیژیک پلانونه څیړل او هغې ته پراختیا ورکول. •                     دمختلفو ډیپارټمنتونو د دندو اوکاری پروسې ارزول اودهغوی سره همکاری کول. •                     په سازمان کې دکلیدی اشخاصو اوکارکوونکو دانتخاب حق درلودل. •                     په عمومی مشکلاتو کې دمنځنۍ کچې مدیرانو ته مشورې ورکول. دمنځنۍ کچې مدیر •                     دمنځ مهاله پلان جوړول او دلوړې کچې دمدیر دغور اوڅیړنې په خاطر اوږدمهاله پلان ترتیب اوتنظیم کول. •                     دمختلفو ډیپارتمنتونو لپاره دپالیسی ترتیب کول. •                     دکارونو دورځنی او اونیز راپور کنترول او ارزونه. •                     د ټیټې کچې مدیرانو ته په اړوند ستونزو کې مشوره ورکول. •                     دکارکونکو انتخاب اواستخدام په غاړه لرل. د ټیټې کچې مدیر •                     کاری اولنډمهاله پلانونه جوړول اودمنځنۍ کچې مدیرانو ته دهغې په اړوند ډیر جزئیات ورکول. •                     د مادونانو (ترلاس لاندې کسانو) دکړنو له طرز اوکاری پروسې څیړنه او نظارت کول. •                     د ورځنیو کارونو اوکړنو تنظیم کول. •                     په مشخصه توګه د دندو لایحې ترتیب کول. •                     له کارکوونکو سره همیشنۍ او نیږدې اړیکې ساتل. دمدیریت دمهارتونو موډل                     مهارت های مدیریت: 1.      مسلکی (تخنیکی) مهارتونه: دمدیر مسئولیتونه •                     دخپل ځان په اړوند مسئولیت •                     دخپل مادون ( ترلاس لاندې کس) په اړوند مسئولیت •                     دخپل سازمان اړوند مسئولیت.

دادارِی عمومیات

                               
لومړی څپرکی د ادارې عمومیات مدیر څوک دی؟ مدیر په لغت کې د اداره کوونکی اوکارګردان په معنی دی. اوپه اصطلاح کې مدیر هغه شخص دی چې دخپل ټیم دکړنو دتنظیم مسئولیت په غاړه لری. مدیریت یا منجمنت څه دی ؟ منجمنت له دریو کلیمو څخه،  Manage په معنی تنظیم کول،  Men  په معنی افراد و او Tactfully به معنی ماهرانه څخه تشکلیل شوی دی. چې دهغې کلی مفهوم دافرادو تنظیم او اداره کول دی په ماهرانه توګه. دشلمې پیړی معروف عالم [ماری پارکر فولیت] دنورو پواسطه دکار سرته رسولو هنر مدیریت بولی. دبل په قول: مدیریت دپخوانۍ فرانسوی کلمې management چې معنی یې په لاره اچول، هدایت او نظارت دی. نوموړې کلمه پخپله د دوو لاتینی کلیمو menu ager څخه تشکیل شوی چې دلاس پوسیله لارښودنه کولو معنی ورکوی. دهغهې اوسني مفهوم سره دکاری قدرت دپراخوالی اومختلفو منابعو( بشری، مالی، فزیکی اوغیرمحسوسې) له لارې دیوه سازمان دټولو کاری پروسو لارښوونه، رهبری او هدایت کول منجمنت بلل کیږی. سیستم څه دی ؟ سیستم له هغه مجموعې څخه عبارت دی چې دڅو یوله بله سره مرتبطو اجزاوو څخه تشکیل شوی چې یوځای سره کار کوی. داسې که په یوه جز کې نقص پیدا شی، ټول سیستم متاثر کیږی. اما داداری له نظره. سیستم دیوه سازمان دداخلی مختلفو ارګانو او دیپارټمنټونو مجموعه ده چې مشخص  اومشترکو اهدافو ته درسیدو په خاطر دمشخصو قواعدو او مقرراتو څخه پیروی کوی او یوځای فعالیت سرته رسوی. ستراتیژی څه ده؟ ستراتژی له یونانی کلمېstrategos  چې ( stratos په معنی دنظامی او ago په معنی درهبری  ) اخیستل شوېده. له لغوی اړخه په حیله، تاکتیک( جنګی پوهه) او دجنګی تدبیر په فن سره معنا شویده. -                      ستراتیژی هغه جامع، واحد او کامل پروګرام دی چې دهغې په اساس دیوه سازمان اساسی اهدافو ته رسیدل تعیین کیږی. په بل عبارت دیوه سازمان کلی هدف ته درسیدو لپاره دفعالیتونو او پالیسیو جامع پلان ته ستراتیژی ویل کیږی. پلان څه دی؟  هدف ته د رسیدلو لپاره سیستماتیک او منظمې قبلی طرحه پلان ګڼل کیږی. د وخت له اړخه پلان په درې ډوله دی •                     لنډ مهال پلان •                     منځ مهال پلان •                     اوږد مهال پلان  تشکیل څه دی؟ په یوه اداره کې دوظایفو تقسیم، دصلاحیت او مسئولیت دحدودو تعیین، دواحدونو ترمنځ دمنطقی روابطو تعیین او دمراتبو تسلسل، تشکیل بلل کیږی. په تشکیل کې دغه درې نکتې دپام وړ دی. •                     دوظایفو تقسیم •                     دصلاحیتونو او مسئولیتونو دحدودو تعیین او تثبیت . •                     دواحدونو ترمنځ منطقی روابط . پروژه څه ده ؟ پروژه یو ډول مشخص فعالیت دی چې شروع اوختم یې معین وی داسې چې د پروژې له تکمیل سره دهغې تشکیل هم له منځه ځی. په پروژه کې محدود وخت دمشخصو منابعو څخه په استفاده هدف ته دځان رسول په نظر کې نیول کیږی. دپروژې مدیریت څه دی ؟ دپروژې مدیریت هغه پروسه ده چې مشتمله په پلان جوړونې، سازمان کولو، همغږی، تطبیق او کنترول وی. چې په دغه جریان کې دمعینو منابعو څخه په معینو وختونو کې، موخو ته درسیدو په خاطر استفاده صورت نیسی.         اداره څه ده؟ اداره یو ټولنیز نظام دی چې دخاصو نظریاتو او طریقو په اساس منځ ته راغلی وی او په هغه کې ډیری کسان د یو سلسله نسبتاْ مشخصو اهدافو ته درسیدو په مقصد متنوع او دقیق وظایف سرته رسوی. په اداره کې، دافرادو سره یوځای کولو پروسه، په کارونو کې دآسانتیا درامنځ ته کولو او مشخصو اهدافو ته درسیدو په خاطر په نظر کې نیول شوېدی. ترڅو په هغې کې دمختلفو منابعو څخه په موثر او ګټوره توګه استفاده وشی او په نتیجه کې د ذیدخلو اړخونو قناعت او رضایت حاصل شی. دادارې اومنجمنت مهم عناصر: •                     اهداف •                     منابع •                     مؤثریت یا  Effectiveness •                     مثمریت یا    Efficiency •                     ذیدخل اړخونه (Stakeholders) دهدف تعریف دمدیریت له نظره :  هدف، هغې مطلوبې نتېجې ته ویل کیږی چې دیوې ادارې ټول فعالیتونه په هغه لوری سوق کیږی. دهدف ځانګړنې  هدف باید د دغه ځانګړنو درلودونکی وی: •                      واضح او مشخص وی. •                      داندازه کولو وړ وی. •                      دلاسته راوړلو وړتیا ولری. •                      واقعی وی. •                     په وخت پورې منحصر وی په لنډه توګه ویلای شو چې هدف باید S.M.A.R.T(Specific, Measurable, Attainable or Achievement, Realistic and Timely or Time bound) وی منــابع:   د یوه سازمان مادی اومعنوی سرمایې ته منابع ویل کیږی. چې په لاندې ډول ویشل شوی : §                      فزیکی منــابع §                     مالــی منــابع §                      انسانـی منـابع §                      غیرمحسوسې منــابع په اداره کې موثریت څه شی دی ؟ دهغه فعالیتونو سرته رسول چې دسازمان هدف ته رسولو کې کمک کوی. موثریت بلل کیږی.  یا په بل عبارت! به ښه او صحیحه توګه دفعالیتونو سرته رسول موثریت دی . په اداره کې مثمریت څه شی دی؟ دهغه فعالیتونو سرته رسول چې په نتېجه کې یې دکمې سرمایې پواسطه زیاته نتېجه لاس ته راځی. یعنی دمحصول نسبت باید سرمایې ته زیات وی. په اداره اومنجمنت کې ذیدخل اړخونه: هغه کسان دی چې په سازمان او یا فعالیتونو کې يې سهم، منفعت اویا هم علاقه موجوده وی اویا داچې دسازمان فعالیتونه يې په ګټه اوتاوان کې اثر ولری. ذیدخل اړخونه په لاندې کتګوریو کې شاملیږی : •                     سهم لرونکی •                     کارکوونکی یا مامورین •                     مشتریان/تمویل کوونکی •                     عرضه کوونکی •                     محلی افراد د ادارې اومنجمنت اهمیت: §                     په ښه توګه دموخو لاسته راوړل §                     په مصارفو کې کموالی §                     دوخت اوپیسو دمحدودیتونو په نظر کې نیولو سره دفعالیتونو سرته رسول. §                     دمشتریانو، تمویل کوونکو .... قناعت اورضایت منجمنت په هرډول سامان کې دتطبیق وړ دی. ســــــازمان  یا : Organization دخاصو اهدافو اومقاصدو دحصول لپاره دافرادو یوخاص او سنجیده (ارزول شوی) ترتیب ته سازمان ویل کیږی. چې ددغه مشخصاتو لرونکی وی: §                     خاص هدف §                     خاص تشکیل §                     افراد دسالمې ادارې ځانګړنې •                     په اداره کې باید له ټولو اداری اصولو، قواعدو اومقرراتو کافی پیروی وشی •                     د ادارې تشکیل باید دهغې له اړتیاوو سره موافق وی او د ادارې داصلی وظایفو او اهدافو سره همغږی او دتشکیلاتی پړسوب څخه باید مخنیوی وشی. •                     دکارکوونکو په انتصاب، انتخاب، تغییر، تبدیل او تادیاتو کې باید مهم اداری اصول (تعادل، تخصص، مفیدیت اومثمریت، انسانی روابط او دادارې سلسلهء مراتب) رعایت شی. •                     اداره باید له تقلب، استفاده جویی، رشوت، بیروکراسی (کاغذپرانی) څخه منزه وی. •                     کار اهل کار ته سپارل •                     په اداره کې باید همغږی، دکنترول ښه سیستم او رهبری وجود ولری. او دمدیریت له اصولو پیروی صورت ونیسی. د ادارې اساسی اصول: •                     دهدف یوالی اوهمغږی •                     دسلسلې مراتب •                     تخصص •                     په دستوراتو کې یوالی •                     دنظارت ساحه •                     صلاحیت او مسئولیت •                     تعادل •                     انعطاف پذیری او مداومت (دوام ورکول) •                     کار آئی ( مثمریت) پلان جوړونه: پلان جوړونه هغه پروسه ده چې د هغې پواسطه اهداف تعریف او تشخیص، فعالیتونو دتطبیق تعیین سره له زمان بندی، دمطلوب وضعیت طرحه کول او د دقیقو مصارفو سنجش او داهدافو دتحقق لپاره اقدامات او وسایل پیداکول او دمصارفو شرحه ترتیب کیږی. پلان جوړونه مناسبه تصمیم ګیری غواړی. په حقیقت کې دپلان جوړونې امر بې له تصمیم نیونې تحقق نه پیداکوی. دپلان جوړونې په مرحله کې باید په کافی اندازه ذهنی وړتیا په کار واچول شی. سازمانول (  : ( Organizing                         عبارت دی له : §                      داړینو فعالیتونو تشخیص اوتنظیم §                      موخو ته درسیدلو لپاره داړینو فعالیتونو ګروپ بندی کول. §                     کله چې یوه مدیر یا اداره چې ته صلاحیت تفویض شوی وی. نو دکړنو ټولی باید تخصص شی. §                      دفعالیتونو دهمغږی اوانسجام لپاره زمینه برابرول، که په عمودی بڼه وی اویا افقی بڼه. دسازمانولو عمده مسائل: §                     ددې واضح کول چې څوک، کومې دندې سرته رسوی. §                     څوک دکومې نتېجې دلاسته راوړلو مسئولیت په غاړه لری. §                     دسازمان اهدافو ته درسیدلو په خاطر ښې تصمیم نیونې او اړیکو زمینه برابرول. §                     دکاری مقرراتو اوسیستم تعیین کول. مثلاْ داړیکو دتأمین لپاره تصمیم نیونه، دمنازعاتو حل ... اوداسې نور. استخدام (  ( Staffing: دسازمان په تشکیل کې دخالی بستونو ډک کول او ډک ساتلو ته استخدام ویل کیږی. او دغه مسائل په استخدام کې شاملیږی: q                 دقوای بشری اړتیاوو تشخیص q                 دشته افرادو بررسی او څیړنه q                 انتخاب q                 تقرر q                 تعلیم q                 ارزونه رهـــــبری    : (Leading)    په فعالیتونو دهغه ټولی دافرادو(چې په معیین وضعیت کې دمعینو اهدافو دتحقق لپاره شریکې هڅې کوی) تاثیر اچوونې پروسې ته رهبریت ویل کیږی. په رهبری کې په نورو باندې تاثیر درلودل پداسې بڼه چې هغوی داهدافو دتحقق په لوری وهڅوی. د دیر اهمیت وړده دیوه رهبر لازمی خصوصیات اومهارتونه عبارت دی له: ·                   ټولنیزوالۍ، په عمل کې ابتکار، قوی اراده، په نفس باندې اعتماد، ددندو دانجام له نحوې معلومات، په مختلفو موقعیتونو کې دبصیرت اوپوهې دلودل، همکاری، محبوبیت، انعطاف پذیری، روانی روغتیا.... ·                   رهبر، ادارې ته دخلاقیت، انګیزش، هدایت، توصیې، تشویق اومثبتو تغییراتو درامنځ ته کیدو په نظر ګوری. مدیران علاوه له پلان جوړونې، سازمانولو، استخدام اوکنټرول، درهبریت دنده هم په غاړه لری. کــنـــترول: کنترول هغه پروسه ده چې دانجام شویو فعالیتونو مطابقت له پلان شویو فعالیتونو سره تر غور اوڅیړنې لاندې نیسی. دمدیرانو له مهمو دندو څخه یوهم کنترول دی. چې دهغوی دنورو دندو په څنګ کې داهدافو دتحقق لپاره موثر عامل ګڼل کیږی. او دادارې د فعالیتونو د دوامداره اصلاح لپاره په کار وړل کیږی.       دکنترول ډولونه : o                    مخکې کتونکی کنټرل (مخکې له عمل څخه کنترول) o                    حال کتونکی کنټرل ( دعمل داجرا په حال کې کنترول) o                    شاته کتونکی کنټرل ( وروسته له عمل څخه کنترول) دمختلفو کچو مدیرانو دندې دلوړې کچې مدیر •                      اوږدمهاله اوستراتیژیک پلانونه څیړل او هغې ته پراختیا ورکول. •                     دمختلفو ډیپارټمنتونو د دندو اوکاری پروسې ارزول اودهغوی سره همکاری کول. •                     په سازمان کې دکلیدی اشخاصو اوکارکوونکو دانتخاب حق درلودل. •                     په عمومی مشکلاتو کې دمنځنۍ کچې مدیرانو ته مشورې ورکول. دمنځنۍ کچې مدیر •                     دمنځ مهاله پلان جوړول او دلوړې کچې دمدیر دغور اوڅیړنې په خاطر اوږدمهاله پلان ترتیب اوتنظیم کول. •                     دمختلفو ډیپارتمنتونو لپاره دپالیسی ترتیب کول. •                     دکارونو دورځنی او اونیز راپور کنترول او ارزونه. •                     د ټیټې کچې مدیرانو ته په اړوند ستونزو کې مشوره ورکول. •                     دکارکونکو انتخاب اواستخدام په غاړه لرل. د ټیټې کچې مدیر •                     کاری اولنډمهاله پلانونه جوړول اودمنځنۍ کچې مدیرانو ته دهغې په اړوند ډیر جزئیات ورکول. •                     د مادونانو (ترلاس لاندې کسانو) دکړنو له طرز اوکاری پروسې څیړنه او نظارت کول. •                     د ورځنیو کارونو اوکړنو تنظیم کول. •                     په مشخصه توګه د دندو لایحې ترتیب کول. •                     له کارکوونکو سره همیشنۍ او نیږدې اړیکې ساتل. دمدیریت دمهارتونو موډل                     مهارت های مدیریت: 1.      مسلکی (تخنیکی) مهارتونه: دمدیر مسئولیتونه •                     دخپل ځان په اړوند مسئولیت •                     دخپل مادون ( ترلاس لاندې کس) په اړوند مسئولیت •                     دخپل سازمان اړوند مسئولیت.

بازارموندنه ځه شی دی ؟

بازارموندنه څه شی دی؟

بازار موندنه څه شى دى؟

دا مهمه نه ده چې بازارموندنه څه ډول تعريف کړو، بلکې مهمه دا ده چې پوه شو په نننۍ نوې نړۍ کې بې له بازارموندنې اقتصادي فعاليت ته پرمختګ ورکولى شو که نه؟ او بيا مهمه دا چې بازارموندنه يوازې تبليغات نه دي، بازار موندنه؛ مناسب بازار ته د مناسب محصول يا مناسب خدمت وړاندې کول دي.
بازار موندنه په ټولو سوداګريو، کسبونو او کارونو پورې اړه لري، خو تر اوسه په سمه توګه نه ده پېژندل شوې او په تبليغاتو او خرڅلاو کې تېروتنه کېږي.
بازار موندنه څه شى دى؟
بازار موندنه د پېرودونکو او بازار په اړه يو بحث دى. يو شرکت ددې لپاره چې بريالى واوسي، خپلې موخې بايد د پېرودونکو د هيلو او د بازار له اړتياوو سره سمې برابرې کړي. سربېره پر دې بازار موندنه د مديريت يو توکى دى. ګډه بازار موندنه له نوښتي محصولاتو، د بروشورو شتوالى، اينټرنېټ شتوالى، د پېرودونکو لپاره ځانګړو مجلو، خبري پروګرامونه او مناسبو قيمتونو څخه ده.
د يوه شرکت د پېژندنې لپاره لازمه ده د شرکت د ټولو څانګو موخې، محصول، خپرونې او کړنې يو له بل سره په هماهنګۍ کې وي. کله چې دا ټول برابر شي، نو تل بايد په صحنه کې واوسئ. په ياد مو وي چې په پيل کې يوازې نشرات کافي نه دي، حالات تل د بدلون په حال کې دي او نه شو کولاى يوازې د شرکت پر تبليغاتو تکيه وکړو، هغه څه چې ډېر مهم دي د دغو ټکو درک دى: د ټولنې پلانونه، خو دا ټولنيز پلانونه څه دي؟ شرکتونه پلانونو او ستراتيژيو ته اړتيا لري چې د هغې د توپير ټکي نورو ته وښايي.
کله چې يو شرکت په بازار کې د اړيکو د مرکز په ډول ځان ښکاره کړي، نو د اړيکو د پلان مرکز هم څه رول نه شي پيداکولاى، يوازې د يوې ستراتيژۍ چې ټولې موخې، محصولات، خپرونې او د يو شرکت مناسب نرخونه يوشان جوړ کړي او د پېرودونکي له غوښتنو سره يې سم په کار واچوي.
د موخو ټاکل
کولاى شو د يو شرکت موخې په درېو پوښتنو کې راونغاړو:
څومره غواړئ چې لاسته يې راوړي؟
څومره بايد لاسته راوړئ؟
څومره کولاى شئ لاسته يې راوړئ؟
لومړۍ پوښتنه ( څومره غواړئ چې لاسته يې راوړئ؟) په حقيقت کې هغه پوښتنه ده چې موخه ترې د شرکت د پروګرام جوړونې ستراتيژيکه کتنه ده، په اصل کې د کارکوونکو او مديريت هماغه ژمنې دي چې څومره غواړي.
مګر دويمه پوښتنه (څومره بايد لاسته راوړئ؟) دا پوښتنه د خرڅلاو او ګټې د اندازې موضوع ده چې نرخ ټاکنه هم په ځان کې رانغاړي.
درېيمه پوښتنه (څومره کولاى شئ لاسته يې راوړئ؟) دا پوښتنه د شرکت پټ قوت او اړتياوو پورې اړه لري.
موخې بايد روښانه او د اندازې وړ وي
که د يو شرکت موخې روښانه او د اندازې وړ نه وي، نو لاسته راوړنه به ونه لري. د موخو د ټاکلو پر وخت بايد مسووليتونه هم ځانګړي کړو، يانې دا روښانه کړو چې څوک څه وخت او کوم کار ترسره کړي. د جنجال او تضاد د مخنيوي لپاره بايد داسې يو کار ترسره کړو چې موخې له ستونزو سره مخ نه شي، موخې بايد د باور او اندازه کېدو وړتيا ولري.
د بازار موندنې عمومي موخې:
_
په بازار کې د شرکت غښتلتيا
_
د پېرودونکو د رضايت ډېروالى
_
د شرکت د څېرې تقويت
_
د شرکت د تجربې لوړتيا

د اطلاعاتو ملاتړيز رول
د پېرودونکو د غبرګون ثبتول، د هغوى سره د تړلو شيانو څېړل او هغه څه چې پېرودونکو د شرکت د خرڅلاو د څانګې په اړه مطرح کړي دي، يو اړين کار دى. دا معلومات بايد د يو مناسب پوستکالي (سافټ وير) په واسطه ثبت شي.
اوسني حالات او د موخې څرنګوالى
اوسني حالات (The status quo) او د موخې څرنګوالى (Target sitiuation) دوه مهمې ماناوې لري:
اوسني حالات
_
شرکت په څه ډول بازار کې فعال دى؟
_
د بازار اوسنى مقام څه شى دى؟
_
د بازار سياسي، اکولوژيک او ټولنيز حالت په کوم ډول دى؟
_
څه ډول خدمات وړاندې کېږي؟
_
اصلي سيالان څوک دي؟
_
دا سيالان له کومو ستراتيژيو څخه ګټه اخلي؟
د موخې څرنګوالى:
د هر شرکت فلسفه د موخو خپرول وي.
_
د شرکت موخه
_
هغه ارزښت چې پېرودونکو ته يې ورکوي
_
د شرکت سياسي او ټولنيز مسووليت
_
ګډ ارزښتونه
_
د شرکت کلتور
ګډه بريالۍ بازارموندنه
که د بازار له اړتياوو او د سيالانو له شرايطو باخبره يو، يا په بله مانا چې هم له اوسني حالت څخه او هم د موخې له څرنګوالي څخه خبر ياستو، نو په دغه صورت کې موخو ته د رسېدو لپاره بايد په پوستکالو(سافټ ويرونو) فکر وکړو. معمولاً په جعبو کې توکو ته يوشان بڼه ورکول کېږي، چې په دې کار سره څلور لارې په نظر راځي: د محصولاتو او خدماتو سياست: شرکت کوم ډول محصولات غواړي چې د ګټې لپاره يې خرڅ کړي او کوم خدمات کولاى شي تامين يې کړي؟
د وېش سياست: د پېرودونکو د سپارښتنو اجرا کول او څومره چې ژر کېدى شي د نورو سپارښتنو اخيستل.
د اړيکو سياست: بازار د شرکت له محصولاتو او خدماتو څخه څه درس اخلي؟ کوم شيان کولاى شي د خرڅلاو په ډېرښت کې له موږ سره مرسته وکړي.
نرخونه او قراردادونه: کوم ډول نرخونه کېدى شي د سپارښتنو د ډېروالي سبب وګرځي، څنګه کېدى شي د ښه کيفيت لپاره پېرودونکي ډېرې پيسې ولګوي؟
د پاکوالي د توپير جوړښت
د پاکوالي د توپير جوړښت يوه ډېره مهمه موضوع ده، په دې برخه کې مشوره کول کېدى شي ډېره مهمه وي او پر کار اغېز وکړي او د علاقې وړ توپيرونو سره مرسته وکړي. رسنيۍ، لوړ کيفيت او نور کولاى شي د توپير په جوړولو کې رول ولوبوي.
په بازار کې د نرخونو جنګ هم يوه موضوع ده چې کولاى شو په ښو خدمتونو وړاندې کولوسره د هغې مقابله وکړو.
پېرودونکى په خپلو پښو نه راځي
پېرودونکى خپله په خپلو پښو د کار ځاى ته نه راځي، تاسو بايد هغه تعقيب کړئ. ځينې لارې چارې يې دادي:
په انټرنېټ کې پلټنه وکړئ
پېرودونکي ته د لاسرسي لپاره يوه لاره داده چې انټرنېټ ته لاسرسى ولرئ، کولاى شئ په پرله پسې توګه له نورو څخه د ايميل په لېږلو باخبره شئ
په نندارتونونو کې ګډون
په نندارتونونو کې ګډون وکړئ او د خپلو محصولاتو او خدماتو بروشورونه ووېشئ. په هغو نندارتونونو کې ګډون کول چې ستاسو د کاروبار اړوند وي،کېدى شي اغېزمن تمام شي.
له تبليغاتو ګټه اخيستل
تبليغات هم پېرودونکو ته د رسېدو لپاره يوه لاره ده. که څه هم د تبليغاتو د اغېزو تعريف شوى دى او محدود هم دى، تبليغات کولى شي د پېرودونکو پاملرنه راجلب کړي، خو په پوره باور سره د خرڅلاو د ډېرښت سبب نه ګرځي. په سوداګريزو او ځانګړو خپرونو کې اعلانات خپرول کېدى شي ډېر اغېزمن وي.
د ادرسونو اخيستل
په نننۍ نړۍ کې يو شمېر ادرسونه خرڅېږي او يو شمېر کسان يا ډلې دغه ادرسونه اخلي. دا ادرسونه لکه په المان کې ددې هېواد د سوداګرۍ خونې له خوا خرڅېږي او د سيمې معلومات، د خلکو شمېر، د خرڅلاو ارقام او... له ځانه سره لري.
د ټولو کانالونو له لارې خرڅلاو
د پخوا په شان نه شو کولاى د پېرودونکو پر شخصي اړيکو اکتفا وکړو. بايد له ټولو کانالونو څخه ګټه واخلو تر څو د پېرودونکو شمېر زيات شي.
د وخت مديريت
تل د وخت د مديريت په فکر کې اوسئ، وخت ته ډېر ارزښت ورکړئ، نه دا چې د ډېر وخت په لګولو سره يوازې يو کار ترسره کړو، بايد د ډېر وخت له مصرفولو ډډه وکړو.
دايمي پېرودونکي
تل د دايمي پېرودونکو په فکر کې واوسئ، شرکتونه کولاى شي د دايمي پېرودونکو له لارې ډېره ګټه لاسته راوړي او دا تلپاتې ګټه هم ده.
نوي پېرودونکي
نويو پېرودونکو ته متوجې شئ، ځکه چې خپل حسابونه په منطقي ډول خپلو سيالانو ته وړاندې کړئ. دا په ياد ولرئ چې د اوږد مهاله تاوان څخه لنډمهاله تاوان ښه دى.
پوستکالي (سافټ ويرونه)
د محاسبې او مديريت لپاره له ځينو پوستکالو څخه ګټه واخلئ، ځکه چې دا کار له دقت او تېزوالي څخه برخمن دى.
کوم کسان، څه ډول او ولې؟
دا درې پوښتنې ډېرې مهمې دي، خو په کومو وختونو کې؟
پېژندل شوي محصولات: له مسلکي سلاکارانو څخه مو د محصولاتو د کيفيت په لوړولو کې ګټه واخلئ.
پېژندل شوي پېرودونکي: خپل پېرودونکي په کټګوريو ووېشئ، چې د خرڅلاو ټيم مو هغوى سره په اړيکو ټينګولو کې له ستونزو سره مخامخ نه شي.
سيمه پېژندونکي: دا موضوع په لويو شرکتونو پورې اړه لري، په هغو سيمو کې چې پېرودونکي په کې فعال دي، له هغوى سره د اړيکو ټينګولو کرښه بايد وساتي.
دنده پېژندونکي: پرسونل بايد خپلې دندې په ښه ډول وپېژني او هر يو په خپل وخت په سمه توګه خپل رول ولوبوي.

د اړيکو بازارموندنه
د بازار موندنې په اړه بحثونو کې د اړيکو مقوله هم مهم ځاى لري. په بله وينا اړيکي دي چې د يو شرکت عمومي تصوير جوړوي. بازار موندنه او اړيکي په واقعيت کې يو له بله نه بېلېدونکې بېلابېلې موضوعګانې دي. د بازارموندنې بريالۍ ستراتيژي، د عمومي اړيکو يو قوي ټيم او د خرڅلاو يو باتجربه څانګه کېدى شي د يو شرکت د پرمختګ په برخه کې اغېزمن ځاى ولري.
پر دې بايد پوه شو چې اړيکي تبليغات نه دي، خو ډېرى خلک دا دواړه يو له بل سره يوشان ګڼي، تبليغات د اړيکو يوه څانګه ده چې ډېره مهمه ده.
اړيکي په ټولو کارونو پورې اړه لري، چې يو شرکت معرفي کوي لکه له يو شخص سره اړيکي ټينګول يا دا چې شرکت يو ليک خپل پېرودونکي ته لېږي، يا يوه تابلو چې د شرکت پر ودانۍ نصب شوې وي. ليک، وېبپاڼه، ټلېفون، بروشور، خبرپاڼه او يا هغه محصولات چې خپله مو د شرکت د معرفي کولو لپاره چاپ کړي وي، کولاى شي په دې برخه کې رول ولوبوي.
په هر حال د اړيکو کړنې بايد ستاسې د شرکت د شفافيت او دقت تصوير جوړکړي
د يو شرکت د تصوير د جوړولو څخه د بازار موندنې په نړۍ کې موخه د شرکت طرحه (Corporate design) ده او لنډيز يې CD دى. د داسې پېژندنې په لرلو سره بايد د اړيکو دوه مهمې مقولې په نظر کې ولرئ:
د اړيکو د موخې تعريف
د اړيکو د موخې د تعريف او تعين لپاره دا اړينه ده چې څه ډول تصوير غواړو له شرکته يې واخلو او يا دا چې شرکت غواړي د بازار په کومه برخه کې واوسي. لکه له يوه شرکت څخه د يوې مذهبي او قومي څېرې وړاندې کول، بايد څېرې او نوښتونه يې له بل شرکت سره توپير ولري.
د تصوير تعريف
د يو شرکت د تصوير د تعريف لپاره اړينه ده چې له سلاکارانو او ګرافيکانو او يا له تبليغاتي اژانسونو سره مشوره وکړئ. ددې پروژې برخې عبارت دي له: د شرکت لوګو، د شرکت رنګ، وېزېټ کارت، بانکي حسابونه او نور تبليغاتي مواد (لکه بروشور، خبرتياوې او...)

 

بازارموندنه ځه شی دی ؟

بازارموندنه څه شی دی؟

بازار موندنه څه شى دى؟

دا مهمه نه ده چې بازارموندنه څه ډول تعريف کړو، بلکې مهمه دا ده چې پوه شو په نننۍ نوې نړۍ کې بې له بازارموندنې اقتصادي فعاليت ته پرمختګ ورکولى شو که نه؟ او بيا مهمه دا چې بازارموندنه يوازې تبليغات نه دي، بازار موندنه؛ مناسب بازار ته د مناسب محصول يا مناسب خدمت وړاندې کول دي.
بازار موندنه په ټولو سوداګريو، کسبونو او کارونو پورې اړه لري، خو تر اوسه په سمه توګه نه ده پېژندل شوې او په تبليغاتو او خرڅلاو کې تېروتنه کېږي.
بازار موندنه څه شى دى؟
بازار موندنه د پېرودونکو او بازار په اړه يو بحث دى. يو شرکت ددې لپاره چې بريالى واوسي، خپلې موخې بايد د پېرودونکو د هيلو او د بازار له اړتياوو سره سمې برابرې کړي. سربېره پر دې بازار موندنه د مديريت يو توکى دى. ګډه بازار موندنه له نوښتي محصولاتو، د بروشورو شتوالى، اينټرنېټ شتوالى، د پېرودونکو لپاره ځانګړو مجلو، خبري پروګرامونه او مناسبو قيمتونو څخه ده.
د يوه شرکت د پېژندنې لپاره لازمه ده د شرکت د ټولو څانګو موخې، محصول، خپرونې او کړنې يو له بل سره په هماهنګۍ کې وي. کله چې دا ټول برابر شي، نو تل بايد په صحنه کې واوسئ. په ياد مو وي چې په پيل کې يوازې نشرات کافي نه دي، حالات تل د بدلون په حال کې دي او نه شو کولاى يوازې د شرکت پر تبليغاتو تکيه وکړو، هغه څه چې ډېر مهم دي د دغو ټکو درک دى: د ټولنې پلانونه، خو دا ټولنيز پلانونه څه دي؟ شرکتونه پلانونو او ستراتيژيو ته اړتيا لري چې د هغې د توپير ټکي نورو ته وښايي.
کله چې يو شرکت په بازار کې د اړيکو د مرکز په ډول ځان ښکاره کړي، نو د اړيکو د پلان مرکز هم څه رول نه شي پيداکولاى، يوازې د يوې ستراتيژۍ چې ټولې موخې، محصولات، خپرونې او د يو شرکت مناسب نرخونه يوشان جوړ کړي او د پېرودونکي له غوښتنو سره يې سم په کار واچوي.
د موخو ټاکل
کولاى شو د يو شرکت موخې په درېو پوښتنو کې راونغاړو:
څومره غواړئ چې لاسته يې راوړي؟
څومره بايد لاسته راوړئ؟
څومره کولاى شئ لاسته يې راوړئ؟
لومړۍ پوښتنه ( څومره غواړئ چې لاسته يې راوړئ؟) په حقيقت کې هغه پوښتنه ده چې موخه ترې د شرکت د پروګرام جوړونې ستراتيژيکه کتنه ده، په اصل کې د کارکوونکو او مديريت هماغه ژمنې دي چې څومره غواړي.
مګر دويمه پوښتنه (څومره بايد لاسته راوړئ؟) دا پوښتنه د خرڅلاو او ګټې د اندازې موضوع ده چې نرخ ټاکنه هم په ځان کې رانغاړي.
درېيمه پوښتنه (څومره کولاى شئ لاسته يې راوړئ؟) دا پوښتنه د شرکت پټ قوت او اړتياوو پورې اړه لري.
موخې بايد روښانه او د اندازې وړ وي
که د يو شرکت موخې روښانه او د اندازې وړ نه وي، نو لاسته راوړنه به ونه لري. د موخو د ټاکلو پر وخت بايد مسووليتونه هم ځانګړي کړو، يانې دا روښانه کړو چې څوک څه وخت او کوم کار ترسره کړي. د جنجال او تضاد د مخنيوي لپاره بايد داسې يو کار ترسره کړو چې موخې له ستونزو سره مخ نه شي، موخې بايد د باور او اندازه کېدو وړتيا ولري.
د بازار موندنې عمومي موخې:
_
په بازار کې د شرکت غښتلتيا
_
د پېرودونکو د رضايت ډېروالى
_
د شرکت د څېرې تقويت
_
د شرکت د تجربې لوړتيا

د اطلاعاتو ملاتړيز رول
د پېرودونکو د غبرګون ثبتول، د هغوى سره د تړلو شيانو څېړل او هغه څه چې پېرودونکو د شرکت د خرڅلاو د څانګې په اړه مطرح کړي دي، يو اړين کار دى. دا معلومات بايد د يو مناسب پوستکالي (سافټ وير) په واسطه ثبت شي.
اوسني حالات او د موخې څرنګوالى
اوسني حالات (The status quo) او د موخې څرنګوالى (Target sitiuation) دوه مهمې ماناوې لري:
اوسني حالات
_
شرکت په څه ډول بازار کې فعال دى؟
_
د بازار اوسنى مقام څه شى دى؟
_
د بازار سياسي، اکولوژيک او ټولنيز حالت په کوم ډول دى؟
_
څه ډول خدمات وړاندې کېږي؟
_
اصلي سيالان څوک دي؟
_
دا سيالان له کومو ستراتيژيو څخه ګټه اخلي؟
د موخې څرنګوالى:
د هر شرکت فلسفه د موخو خپرول وي.
_
د شرکت موخه
_
هغه ارزښت چې پېرودونکو ته يې ورکوي
_
د شرکت سياسي او ټولنيز مسووليت
_
ګډ ارزښتونه
_
د شرکت کلتور
ګډه بريالۍ بازارموندنه
که د بازار له اړتياوو او د سيالانو له شرايطو باخبره يو، يا په بله مانا چې هم له اوسني حالت څخه او هم د موخې له څرنګوالي څخه خبر ياستو، نو په دغه صورت کې موخو ته د رسېدو لپاره بايد په پوستکالو(سافټ ويرونو) فکر وکړو. معمولاً په جعبو کې توکو ته يوشان بڼه ورکول کېږي، چې په دې کار سره څلور لارې په نظر راځي: د محصولاتو او خدماتو سياست: شرکت کوم ډول محصولات غواړي چې د ګټې لپاره يې خرڅ کړي او کوم خدمات کولاى شي تامين يې کړي؟
د وېش سياست: د پېرودونکو د سپارښتنو اجرا کول او څومره چې ژر کېدى شي د نورو سپارښتنو اخيستل.
د اړيکو سياست: بازار د شرکت له محصولاتو او خدماتو څخه څه درس اخلي؟ کوم شيان کولاى شي د خرڅلاو په ډېرښت کې له موږ سره مرسته وکړي.
نرخونه او قراردادونه: کوم ډول نرخونه کېدى شي د سپارښتنو د ډېروالي سبب وګرځي، څنګه کېدى شي د ښه کيفيت لپاره پېرودونکي ډېرې پيسې ولګوي؟
د پاکوالي د توپير جوړښت
د پاکوالي د توپير جوړښت يوه ډېره مهمه موضوع ده، په دې برخه کې مشوره کول کېدى شي ډېره مهمه وي او پر کار اغېز وکړي او د علاقې وړ توپيرونو سره مرسته وکړي. رسنيۍ، لوړ کيفيت او نور کولاى شي د توپير په جوړولو کې رول ولوبوي.
په بازار کې د نرخونو جنګ هم يوه موضوع ده چې کولاى شو په ښو خدمتونو وړاندې کولوسره د هغې مقابله وکړو.
پېرودونکى په خپلو پښو نه راځي
پېرودونکى خپله په خپلو پښو د کار ځاى ته نه راځي، تاسو بايد هغه تعقيب کړئ. ځينې لارې چارې يې دادي:
په انټرنېټ کې پلټنه وکړئ
پېرودونکي ته د لاسرسي لپاره يوه لاره داده چې انټرنېټ ته لاسرسى ولرئ، کولاى شئ په پرله پسې توګه له نورو څخه د ايميل په لېږلو باخبره شئ
په نندارتونونو کې ګډون
په نندارتونونو کې ګډون وکړئ او د خپلو محصولاتو او خدماتو بروشورونه ووېشئ. په هغو نندارتونونو کې ګډون کول چې ستاسو د کاروبار اړوند وي،کېدى شي اغېزمن تمام شي.
له تبليغاتو ګټه اخيستل
تبليغات هم پېرودونکو ته د رسېدو لپاره يوه لاره ده. که څه هم د تبليغاتو د اغېزو تعريف شوى دى او محدود هم دى، تبليغات کولى شي د پېرودونکو پاملرنه راجلب کړي، خو په پوره باور سره د خرڅلاو د ډېرښت سبب نه ګرځي. په سوداګريزو او ځانګړو خپرونو کې اعلانات خپرول کېدى شي ډېر اغېزمن وي.
د ادرسونو اخيستل
په نننۍ نړۍ کې يو شمېر ادرسونه خرڅېږي او يو شمېر کسان يا ډلې دغه ادرسونه اخلي. دا ادرسونه لکه په المان کې ددې هېواد د سوداګرۍ خونې له خوا خرڅېږي او د سيمې معلومات، د خلکو شمېر، د خرڅلاو ارقام او... له ځانه سره لري.
د ټولو کانالونو له لارې خرڅلاو
د پخوا په شان نه شو کولاى د پېرودونکو پر شخصي اړيکو اکتفا وکړو. بايد له ټولو کانالونو څخه ګټه واخلو تر څو د پېرودونکو شمېر زيات شي.
د وخت مديريت
تل د وخت د مديريت په فکر کې اوسئ، وخت ته ډېر ارزښت ورکړئ، نه دا چې د ډېر وخت په لګولو سره يوازې يو کار ترسره کړو، بايد د ډېر وخت له مصرفولو ډډه وکړو.
دايمي پېرودونکي
تل د دايمي پېرودونکو په فکر کې واوسئ، شرکتونه کولاى شي د دايمي پېرودونکو له لارې ډېره ګټه لاسته راوړي او دا تلپاتې ګټه هم ده.
نوي پېرودونکي
نويو پېرودونکو ته متوجې شئ، ځکه چې خپل حسابونه په منطقي ډول خپلو سيالانو ته وړاندې کړئ. دا په ياد ولرئ چې د اوږد مهاله تاوان څخه لنډمهاله تاوان ښه دى.
پوستکالي (سافټ ويرونه)
د محاسبې او مديريت لپاره له ځينو پوستکالو څخه ګټه واخلئ، ځکه چې دا کار له دقت او تېزوالي څخه برخمن دى.
کوم کسان، څه ډول او ولې؟
دا درې پوښتنې ډېرې مهمې دي، خو په کومو وختونو کې؟
پېژندل شوي محصولات: له مسلکي سلاکارانو څخه مو د محصولاتو د کيفيت په لوړولو کې ګټه واخلئ.
پېژندل شوي پېرودونکي: خپل پېرودونکي په کټګوريو ووېشئ، چې د خرڅلاو ټيم مو هغوى سره په اړيکو ټينګولو کې له ستونزو سره مخامخ نه شي.
سيمه پېژندونکي: دا موضوع په لويو شرکتونو پورې اړه لري، په هغو سيمو کې چې پېرودونکي په کې فعال دي، له هغوى سره د اړيکو ټينګولو کرښه بايد وساتي.
دنده پېژندونکي: پرسونل بايد خپلې دندې په ښه ډول وپېژني او هر يو په خپل وخت په سمه توګه خپل رول ولوبوي.

د اړيکو بازارموندنه
د بازار موندنې په اړه بحثونو کې د اړيکو مقوله هم مهم ځاى لري. په بله وينا اړيکي دي چې د يو شرکت عمومي تصوير جوړوي. بازار موندنه او اړيکي په واقعيت کې يو له بله نه بېلېدونکې بېلابېلې موضوعګانې دي. د بازارموندنې بريالۍ ستراتيژي، د عمومي اړيکو يو قوي ټيم او د خرڅلاو يو باتجربه څانګه کېدى شي د يو شرکت د پرمختګ په برخه کې اغېزمن ځاى ولري.
پر دې بايد پوه شو چې اړيکي تبليغات نه دي، خو ډېرى خلک دا دواړه يو له بل سره يوشان ګڼي، تبليغات د اړيکو يوه څانګه ده چې ډېره مهمه ده.
اړيکي په ټولو کارونو پورې اړه لري، چې يو شرکت معرفي کوي لکه له يو شخص سره اړيکي ټينګول يا دا چې شرکت يو ليک خپل پېرودونکي ته لېږي، يا يوه تابلو چې د شرکت پر ودانۍ نصب شوې وي. ليک، وېبپاڼه، ټلېفون، بروشور، خبرپاڼه او يا هغه محصولات چې خپله مو د شرکت د معرفي کولو لپاره چاپ کړي وي، کولاى شي په دې برخه کې رول ولوبوي.
په هر حال د اړيکو کړنې بايد ستاسې د شرکت د شفافيت او دقت تصوير جوړکړي
د يو شرکت د تصوير د جوړولو څخه د بازار موندنې په نړۍ کې موخه د شرکت طرحه (Corporate design) ده او لنډيز يې CD دى. د داسې پېژندنې په لرلو سره بايد د اړيکو دوه مهمې مقولې په نظر کې ولرئ:
د اړيکو د موخې تعريف
د اړيکو د موخې د تعريف او تعين لپاره دا اړينه ده چې څه ډول تصوير غواړو له شرکته يې واخلو او يا دا چې شرکت غواړي د بازار په کومه برخه کې واوسي. لکه له يوه شرکت څخه د يوې مذهبي او قومي څېرې وړاندې کول، بايد څېرې او نوښتونه يې له بل شرکت سره توپير ولري.
د تصوير تعريف
د يو شرکت د تصوير د تعريف لپاره اړينه ده چې له سلاکارانو او ګرافيکانو او يا له تبليغاتي اژانسونو سره مشوره وکړئ. ددې پروژې برخې عبارت دي له: د شرکت لوګو، د شرکت رنګ، وېزېټ کارت، بانکي حسابونه او نور تبليغاتي مواد (لکه بروشور، خبرتياوې او...)

 

دزمزم اوبو یوه معجزه

دحضرت جابر رضی الله عنه څخه روایت دی چې دنبی کریم صلی الله علیه وسلم څخه می واورېدل چې دزم زم اوبه چې په هرنیت سره وڅیښی هغه مراددرته حاصلیږی۔ (ابن ماجه) دحضرت ابن عباس رضی الله عنهماڅخه روایت دی چې نبی کریم صلی الله علیه وسلم وفرمایل: چې دزم زم اوبه په هرنیت سره وڅیښی هغه فایده به لاسته راوړی، که مودکومی ناروغۍ په نیت سره وڅیښلې نوالله به شفاء درکړی،که مودخوراک په نیت وڅیښلې نوالله جل جلاله به موموړکړی، اوکه مودتندې لپاره وڅیښلې نوالله جل جلاله به مواوبه کړی اوتنده به مومات سی۔ (دارقطنی) دحج په شپوکی دمکې مکرمې زیارت کوونکی ددې اوبوخوندګوری، څیښې ئې اووخپلودوستانوته ئې دمقدسې تحفی په ډول سره راوړی، اوهرمسلمان ددې کوښښ کوی چې ددې اوبوتبرُک حاصل کړی، هرکال د (۵۰) لکوڅخه زیات حاجیان ودې سپیڅلی ښارته راځی په پوره پریمانۍ سره دااوبه استعمالوی اوپه زرګونوه ټنه اوبه له دې ځایه څخه وخپلوهیوادونوته وړی، دحج پرمهال کوم چې حاجیان دزم زم اوبه څیښی نوډېره تازګې، هوسایې، اوخوشحالې محسوسوی، اودنړۍ ټول ساینس پوهان په دې انددی چې دنړۍ چې څومره پرمخ تللی (منرل واټر) دی دهغوڅخه دزم زم داوبوخوند، تازګې، اوخوشحالې اواستراحت زیات دی، په دې اوبوکی دسپېڅلتوبڅخه علاوه ډېرمعدنی موادهم شته چې ساینس پوهان ورته هک پک حیران دی۔ زمزم ته ولی زمزم وايی؟
۱: زمزم د(ډیرزیات) په معنی سره دی، وډیروزیاتواوبوته زمزم وایی، لکه څرنګه چې دزمزم اوبه هم ډیری دی نوځکه ورته زمزم وایی.
۲: زمزم و(اجتماع) ته وایی، کله چې ډیرخلک یوځای راټول شی نوودې ته (زمزمه من الناس) یعنی دخلکوټولۍ ورته وایی، نودزمزم پراوبوهم خلک راټولیږی اوڅیښی یی نوځکه ورته زمزم وایی.
۳: حضرت مجاهدرحمة الله علیه وایی چې زمزم د(زمزمه) څخه اخیستل شوی دی، چې معنی یی ده پرځمکې دومره په زور سره پنده وهل چي هغه ننوځی اوځای جوړکړی، نوکله چې حضرت جبرائیل علیه السلام خپله پنده پرځمکه ووهل نوهغه په ننوتل اواوبه راووتلی نوځکه ورته زمزم وایی.
۴: جربی رحمة الله علیه وایی چي زمزم و(حرکت اوخوځښت) ته وایی، داچې دزمزم اوبه ډیری راوځی نوځکه ورته زمزم وایی.
۵: ځینی علماءکرام وایی چي زمزم د( زم) څخه اخیستل شوی دی اوزم وتړلواوبندولوته وایی کله چې حضرت هاجرې علیها السلام اوبه ولیدی نوهغه یی دراستي اوچپې خواڅخه راټولی اوبندی کړی اویوڅه خاوره یی ورته راټوله کړه نوځکه ورته زمزم وایی.
۶: ځینی علماءکرام وایی چې زمزم د(زما) څخه اخیستل شوی دی، چې دژی(مشک)وډکولوته وایی، کله چې دااوبه خلکوولیدلی اوخلک ابادشول په مکه معظمه کی نوخلک به راتلل اواوبه یی له دغه ځای څخه په ژیوکی وړلې نوځکه ورته زمزم وایی.
۷: دامت مسلمه ځینی علماءکرام وایی چې زمزم د(الزمام) څخه اخیستل شوی دی، چې وعزت، وعظمت اولوړمقام ته ویل کیږی، لکه څرنګه چې دزمزم اوبه یوه ژوندۍ معجزه ده اودابه ترقیامته پوری وی نوځکه یی وقار، ارزښت اوعظمت دنورواوبوپه نسبت ډیرلوړدی اوله همدی کبله ورته زمزم وایی.
۸: زمزم د(زمزمة الشئ) څخه اخیستل شوی دی، چې داوځوږته وایی، اوشرنګهاری ته وایی، چې موخه یی داده کله چې دزمزم ځای مشهوره شودخلکوتګ راتګ ورته ډیرشو نودزمزم دچینې د اوبوځوږهرچادلیری څخه اوریدلای شو، اویاکله چې به یوڅوک ومکې معظمې ته راغی نوتل به دلته دخلکوځوږوواوهرچاته به جوته وه چې دلته اوبه شته نوځکه ورته زمزم وایی.
۹: زمزم د(زمزمه) څخه اخیستل شوی دی، چي (زمزمه) وهغه شی ته ویل کیږی چې پاشل شوی وی اوبیاسره راټول شی، چې موخه یی داده چې کله اوبه ښکاره شوی نوهغه خپل پرمخ روانې وې چې بی بی هاجرې علیها السلام سره راټولی کړلې نوځکه ورته زمزم وایی.
۱۰: یوقول داهم دی چې زمزم د(زمزمه) څخه اخیستل شوی دی او(زمزمه) وساتنې اوحفاظت ته ویل کیږی، هرهغه څوک چې دااوبه وڅیښئ نوهغه به هم دظاهری اوهم دباطنی ناروغیوڅخه وژغورل شی نوځکه ورته زمزم وایی.
(تاریخ عمارة المسجدالحرام، فتح الباری، عمدة القاری، منجد)

دقرآنکریم په اړه دشبهاتو ځواب

سریزه
کله مې چې هغه لس پوښتنې ولوستې چې د اسلام دښمنان یا له حقیقته بې خبره کسان یې د قرآنکریم په اړه د شبهاتو په ترځ کې مطرح کوي، د الله تعالی هغه سنت را په یاد شو چې هیڅ تغییر او تبدیل نه لري .. او هغه د انساني تاریخ په اوږدو کې د حق او باطل تر منځ د فکري مقابلې سنت او قانون دی.
د حق او باطل تر منځ همدا فکري مقابله د حق بلنې د تبلیغ او خورولو لور ته هڅونکې ده، حقانیت او رښتینولي یې په دلیل سره اثباتوي او شکوک او شبهې ورنه ایسته کوي، او په همدې سره هغه فریضه ادا کیږي چې الله تعالی د اسلام له نعمته پر ټولو برخمنو فرض کړیده.
همدا راز دا فکري مقابله مسلمان عقل ته وده او ځواک ورکوي او دیته یې تیاروي د همدې ډګر د هر ډول سړو، تودو له عهدې ووتی شي، ښکاره ده چې د هرې زمانې خپلې شبهې وي او هر بې لارې مذهب ځانګړي غشي لري چې حق او پیروان یې ورباندې په نښه کوي، الله تعالی رښتیا فرمایلي:
« } وَكَذَلِكَ جَعَلْنَا لِكُلِّ نِبِيٍّ عَدُوًّا شَيَاطِينَ الإِنسِ وَالْجِنِّ يُوحِي بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُورًا وَلَوْ شَاء رَبُّكَ مَا فَعَلُوهُ فَذَرْهُمْ وَمَا يَفْتَرُونَ» [الأنعام : ۱۱۲]
ترجمه : [او همدا رنګه مونږ هر نبي ته انسي او جني شیطانان دښمنان ګرځولي، چې د غولونې پخاطر یو بل ته په (ظاهره) ښکلې خبرې وسوسه کوي او که ستا رب غوښتي وی،نو داسې به یې نه وو کړي، نو همغسې یې پخپلو دروغو کې پریږده.

که مسلمانان هغو شبهاتو ته پاملرنه ونکړي چې مغرض او جاهل دښمنان یې د قرآن شریف، قرآني علومو، نبوي سنت، علم الحدیث، اسلام، اسلامي تمدن او اسلامي امت په اړه راولاړوي، نو عقلونه به یې په ټنبلۍ او رکود اخته کیږي او باطلې شبهې به سوکه،سوکه ورباندې برلاسي مومي، ایمان او باور به یې کمزوری کوي، د دیني دندې په ادا کې به یې په تفریط او تقصیر روږدي کوي، بیا به ددې توان او همت نه لري دین قایم کړي، د تبلیغ دنده سر ته ورسوي، په دلیل دفاع ورنه وکړي او د عقایدو، شریعت، اصولو او ارزښتونو په اړه راولاړ شوې شکوک او شبهات دفع او له منځه یوسي.
قرآنکریم راښيي چې همدا فکر ي مقابله د پرمختګ او پر باطل د حق د بریا او د فساد پر ځای د صلاح د ځای پر ځای کیدو لار ده، الله تعالی فرمایي:
« وَلَوْلاَ دَفْعُ اللّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَّفَسَدَتِ الأَرْضُ وَلَـكِنَّ اللّهَ ذُوفَضْلٍ عَلَى الْعَالَمِينَ » [البقرة : ۲۵۱]
ترجمه :[او که چیرې الله خلک یوه ډله په بلې سره نه دفع کولی،نو ځمکه به فاسده شوې وه، خو الله پر مخلوقاتو د لوریینې خاوند دی].

«وَلَوْلَا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُم بِبَعْضٍ لَّهُدِّمَتْ صَوَامِعُ وَبِيَعٌ وَصَلَوَاتٌ وَمَسَاجِدُ يُذْكَرُ فِيهَا اسْمُ اللَّهِ كَثِيرًا وَلَيَنصُرَنَّ اللَّهُ مَن يَنصُرُهُ إِنَّ اللَّهَ لَقَوِيٌّ عَزِيزٌ.» [الحج : ۴۰]
ترجمه : [او که الله خلک یو په بل نه دفع کولی، نو خامخا به نړول شوې وې خانقاوې، کلیساوې، عبادت ځایونه اوجوماتونه چې د الله نوم ډیر پکې یادیږي او الله به حتما د هغه چا مرسته کوي چې د هغه مرسته کوي، بې شکه الله زورور او برلاسی دی].

« وَمَنْ أَحْسَنُ قَوْلًا مِّمَّن دَعَا إِلَى اللَّهِ وَعَمِلَ صَالِحًا وَقَالَ إِنَّنِي مِنَ الْمُسْلِمِينَ {33} وَلَا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَلَا السَّيِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِي بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ عَدَاوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِيٌّ حَمِيمٌ {34.» [فصلت : ۳۳ – ۳۴]
تر جمه : [او تر هغه زیات غوره ویناوال څوک دی چې د الله لور ته بلنه کوي، نیک عمل کوي او وایي زه له مسلمانانو څخه یم. او نیکي او بدي نه سره برابریږي، په هغه څه ځواب وایه (دفاع کوه) چې ډیر غوره وي، نو بیا هغه چې ستا او هغه تر منځ دښمني وي لکه یو خوږ دوست داسې شي].
همدا رنګه قرآنکریم دا هم راښیي چې مسلمان باید د نورو له خوا د اسلام په اړه راپورته شویو شبهاتو او پوښتنو ته جدي پاملرنه وکړي او د اسلامي پوهې په رڼا کې هر باطل د حق په توره له منځه یوسي ... قرآنکریم د نزول په پیل کې د مشرکینو له خوا راپورته شوې شبهې له پامه نه دي اچولې، نه یوازې دا چې مصادره کړې یې نه دي، بلکې تر غور او څیړنې لاندې یې نیولې، پخپلو سورتونو او آیتونو کې یې رانقل کړې او په پوره حکمت سره یې داسې ځواب او دوړه کړې چې نور هیڅ عاقل ته د منلو نه دي .. د مشرکینو د شبهاتو په څیر یې د یهودانو، نصرانیانو او دهریانو له لوري را پورته شوي شکوک هم په همدې توګه ځواب او رد کړيدي.
د قرآنکریم اسلوب دا دی چې به دښمنان په خبرو راوستل، بلنه به یې ورکوله چې که کولی شي د خپلو عقایدو د صحت په اړه علمي دلیل او حجت وړاندې کړي لکه چې فرمایي :
« قُلْ هَلْ عِندَكُم مِّنْ عِلْمٍ فَتُخْرِجُوهُ لَنَا إِن تَتَّبِعُونَ إِلاَّ الظَّنَّ وَإِنْ أَنتُمْ إَلاَّ تَخْرُصُونَ » [الأنعام : ۱۴۸]
ترجمه : [ورته ووایه: آیا له تاسو سره کوم علمي سند (دلیل) شته چې مونږ ته یې راوباسئ، (حقیقت دا دی چې) تاسو صرف په ګومان پسې ځئ او تاسو بل څه نه یاست مګر دروغجن].

« قُلْ أَرَأَيْتُم مَّا تَدْعُونَ مِن دُونِ اللَّهِ أَرُونِي مَاذَا خَلَقُوا مِنَ الْأَرْضِ أَمْ لَهُمْ شِرْكٌ فِي السَّمَاوَاتِ اِئْتُونِي بِكِتَابٍ مِّن قَبْلِ هَذَا أَوْ أَثَارَةٍ مِّنْ عِلْمٍ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ.» [الأحقاف : ۴]
ترجمه : [ورته ووایه : آیا تاسو پام کړئ هغه چې تاسو یې له الله پرته رابولئ (عبادت یې کوئ) راوښيئ چې له ځمکې نه یې څه شی پیدا کړي او آیا دوی په آسمان کې څه برخه لري، راوړئ له دې ړومبی کوم کتاب یا کوم علمي اثر (سند، دلیل) که چیرې تاسو رښتیني یاست].

« قُلْ هَاتُواْ بُرْهَانَكُمْ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ » [البقرة :۱۱۱]
ترجمه : [ورته ووایه : که رښتوني یاست دلیل مو راوړئ].

دا پداسې حال کې چې مشرکینو د تجاهل اسلوب غوره کړی و، دا یې لاره وه چې قرآنکریم ته به یې غوږ نه ایښود، سترګې او غوږونه به یې پټول او خپلو پیروانو ته به یې ویل :
«} وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَا تَسْمَعُوا لِهَذَا الْقُرْآنِ وَالْغَوْا فِيهِ لَعَلَّكُمْ تَغْلِبُونَ.» [فصلت : ۲۶]
ترجمه :[او کوم خلک چې کافر شوي وو هغوی ویل: دې قرآن ته غوږ مه نیسئ، شور ماشور پکې جوړوئ (د اوریدو په مهال یې ګډې وډې وایئ)، ممکن چې برلاسي شئ].

له همدې ځایه وه چې ما د هغو لسو پوښتنو ځواب ته ملا وتړله چې د قرآنکریم په اړه د راپورته شویو مختلفو شبهاتو بیانوونکې دي او د همدې شبهاتو ردول د خپلې علمي او دیني دندې د ادا په لار کې یو ګام شمیرم. له الله تعالی نه سوال کوم چې د صحیح ځواب توفیق راکړي او دا هڅه زما او هغو کسانو په حسناتو کې وشمیري چې ددې شبهاتو په ځوابونو پوهیږي او ځان ورباندې پوهوي، والله هو أعظم مسؤول و أکرم مجیب. وصلی الله علی سیدنا محمد و علی آله وصحبه ومن والاه.
لومړنۍ شبهه
دا شبهه وایي: قرآنکریم د انسان د پیدایښت په اړه د یوې خبرې پر ځای څو خبرې کوي او پدې هکله یې معلومات مختلف دي، کله یې له یوه شي او کله له بل نه پیدا شوی بولي، دا آیتونه وګورئ : «من ماء مهین» ۷۷: ۱، «من ماء» ۲۰ – ۲۱ : ۳۳ «من نطفة» ۳۶ : ۷۷ «من طین» ۳۲ : ۷ «من علق» ۹۶ :۲ «من حمأ مسنون» ۱۵: ۲۷ «و لم یک شیئا» ۱۹ :۶۷ ، نو څنګه کیدی شي دا ټولې خبرې او معلومات په یوه وخت کې صحیح وي؟
ځواب : د انسان د پیدایښت په اړه چې په قرآنکریم کې کوم معلومات راغلي په هغې کې یوه ذره تناقض نشته بلکې د تناقض شبهه پکې له سره ځای نه لري، نو ددې لپاره چې دا حقیقت څرګند شوی وي، اړینه ده د قرآنکریم په متعددو آیتونو کې په دې اړه راغلي معلومات په علمي اسلوب او طریقې سره وڅیړل شي، ددې علمي اسلوب غوښتنه به دا وي چې دغه آیتونه ټول سره را غونډ او د یوې مجموعې په توګه تر غور او څیړنې لاندې ونیول شي، او ورسره دېته هم پاملرنه وشي چې د لومړني انسان (آدم علیه السلام) د پیدایښت مراحل د حواء له پیدایښت او له آدم علیه السلام سره له واده او یو ځای کیدو وروسته د آدم علیه السلام د اولادې یا زوزات د پیدایښت له مراحلو سره توپیر لري.
الله سبحانه وتعالی لومړنی انسان (آدم علیه السلام) پیدا کړ، له عدم نه یې وجود ته راووست، له نیسته یې هست کړ، نه و، پیدا شو، یوازې د الله تعالی په علم کې شته و، نور یې هیڅ شتون نه درلود، لکه دا آیت چې فرمايي: «} أَوَلَا يَذْكُرُ الْإِنسَانُ أَنَّا خَلَقْنَاهُ مِن قَبْلُ وَلَمْ يَكُ شَيْئًا » [مریم : ۶۷] ترجمه: [آیا دا انسان نه وریادوي چې هغه مو مخکې کله چې هیڅ نه و پیدا کړی ].
قرآن شریف دا هم په ډاګه کوي چې د الله تعالی له خوا د آدم علیه السلام د پیدایښت د مراحلو پیل له خاورې څخه دی، بیا له خاورو سره اوبه یو ځای شوې او خټه ورنه جوړه شویده، بیا همدا خټه په حمأ یعنې توره او بویجنه خټه بدله شوې او دې بدل شوي حالت ته «مسنون» ویل کیږي، او کله چې همدا خټه له اور پرته وچه کلکه شوې، نو صلصال بلل شویده، ځکه صلصال هغې وچې کلکې خټې ته ویل کیږي چې پرته له اوره وچه شوې وي او آواز ولري.
او د خلقت له دې مراحلو، خاورې، اوبو، خټې، حمأ مسنون او صلصال وروسته الله تعالی د خلقت په همدې ماده کې خپله روح پو کړه او دا مخلوق په انسان (آدم علیه السلام) بدل شو، قرآني مبارک آیتونه د آدم علیه السلام د خلقت له همدې مراحلو نه خبر راکوي، او ددې ټولو مراحلو تکاملي بڼه زمونږ مخې ته ږدي چې هیڅ ډول تعارض او تناقض پکې نشته، قرآنکریم فرمايي: « إِنَّ
مَثَلَ عِيسَى عِندَ اللّهِ كَمَثَلِ آدَمَ خَلَقَهُ مِن تُرَابٍ ثِمَّ قَالَ لَهُ كُن فَيَكُونُ» [آل عمران : ۵۹] [د عیسی مثال خو د الله په نزد یقینا د آدم د مثال په څېر دی، چې له خاورې یې پیدا کړ بیا یې ورته وویل : وشه، نو هغه وشو] پیل له خاورو څخه و، بیا چې له خاورو سره اوبه یو ځای شوې، نو خټه شوه «} الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ وَبَدَأَ خَلْقَ الْإِنسَانِ مِن طِينٍ» [السجدة : ۷] [هغه چې هر څه یې پیدا کړي، نو ښه یې پیدا کړي او د انسان پیدایښت یې له خټې نه پیل کړ] ورپسې چې له خټې نه اوبه وچې شوې، د اوبو ځواک ختم شو، نو طین لازب یا وچه خټه شوه، الله تعالی دې حالت ته داسې اشاره کوي : «فَاسْتَفْتِهِمْ أَهُمْ أَشَدُّ خَلْقًا أَم مَّنْ خَلَقْنَا إِنَّا خَلَقْنَاهُم مِّن طِينٍ لَّازِبٍ» [الصافات : ۱۱] [نو ویې پوښته چې د دوی پیدایښت ګران دی او د هغو نورو چې مونږ پیدا کړي، مونږ خو دوی له سرښناکې خټې پیدا کړي] او په هغه مرحله کې چې خټه بدلیده، توربخنه او بدبویه شوه حمأ مسنون یا توره بدبویه خټه بلل شوې او قرآني مبارک آیتونه د آدم علیه السلام دخلقت لدې مراحلو نه داسې خبر راکوي :
« وَ لَقَدْ خَلَقْنَا الإِنسَانَ مِن صَلْصَالٍ مِّنْ حَمَإٍ مَّسْنُونٍ {26} وَالْجَآنَّ خَلَقْنَاهُ مِن قَبْلُ مِن نَّارِ السَّمُومِ {27} وَإِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلاَئِكَةِ إِنِّي خَالِقٌ بَشَرًا مِّن صَلْصَالٍ مِّنْ حَمَإٍ مَّسْنُونٍ {28} فَإِذَا سَوَّيْتُهُ وَنَفَخْتُ فِيهِ مِن رُّوحِي فَقَعُواْ لَهُ سَاجِدِينَ {29} فَسَجَدَ الْمَلآئِكَةُ كُلُّهُمْ أَجْمَعُونَ {30} إِلاَّ إِبْلِيسَ أَبَى أَن يَكُونَ مَعَ السَّاجِدِينَ {3قَالَ يَا إِبْلِيسُ مَا لَكَ أَلاَّ تَكُونَ مَعَ السَّاجِدِينَ {32} قَالَ لَمْ أَكُن لِّأَسْجُدَ لِبَشَرٍ خَلَقْتَهُ مِن صَلْصَالٍ مِّنْ حَمَإٍ مَّسْنُونٍ {33} قَالَ فَاخْرُجْ مِنْهَا فَإِنَّكَ رَجِيمٌ {34} وَإِنَّ عَلَيْكَ اللَّعْنَةَ إِلَى يَوْمِ الدِّينِ » [الحجر : ۲۶ – ۳۵]
ترجمه: [او یقینا چې انسان مو له کړنګیدونکې وچې خټې، له بویجنې تورې خټې پیدا کړ او جن مو تر ده د مخه له بې لوګي اوره. او کله چې ستا رب ملایکو ته وویل: زه له کړنګیدونکې وچې خټې، له بویجنې خټې بشر پیدا کوم، کله مې چې جوړ کړ او روح مې پکې پو کړه،نو ورته سر په سجده شئ. نو بیا ټولو ملایکو سجده وکړه، خو ابلیس سجده ونه کړه او د سجده کوونکو له ملګرتیا يې ډډه وکړه. (الله) ورته وفرمایل: ولې دې له سجده کوونکو سره ملګرتیا ونه کړه، ویې ویل: زه داسې نه یم چې هغه بشر ته سجده وکړم چې له کړنګیدونکې، بویجنې خټې نه دې پیدا کړی. (الله) ورته وفرمایل: نو ترې ووځه ته بالکل رټل شوی یې او پر تا تر قیامته لعنت دی.]

دا د لومړني انسان (آدم علیه السلام) د پیدایښت مرحلې وې چې یوه په بله پسې تیره شوې تر څو خلقت بشپړ شوی، لومړی خاوره، بیا اوبه، خټه، توره بویجنه خټه، وچه او کلکه شوې خټه چې روح پکې پو شویده، او څرګنده ده چې قرآني مبارکو آیتونو د همدې مختلفو مراحلو نه پداسې انداز سره معلومات وړاندې کړیدي چې هیڅ ډول تعارض او تناقض پکې نشته.
همدا راز هغه آیتونه چې د آدم علیه السلام د اولادې یا زوزات د پیدایښت په اړه معلومات راکوي هغه هم له هر ډول تعارض او تناقض نه پاک دي، او لکه څرنګه چې د لومړني انسان پیدایښت پوړۍ په پوړۍ بشپړ شوی، خاوره وه، بیا اوبه ورسره یو ځای شوې خټه شوه، بیا توره او بویجنه شوه، بیا داسې وچه کلکه شوه چې آواز یې کاوه او ورپسې الله تعالی خپله روح ورپکې پو کړه، په همدې توګه یې د اولادې خلقت هم پوړۍ په پوړۍ بشپړیږي، پیل یې له نطفې نه وي چې سوچه اوبه دي او د مني یا د سړي په اوبو سره تعبیر ورنه کیږي، بیا دا په علقه (جامده یا تړل شوې) وینه بدلیږي او له همدې نه انسان جوړیږي او علقه ځکه ورته ویل کیږي چې غوټه وي او پر رحم سریښیږي، وروسته په مضغه یا نابشپړه بالکل لکه ژوول شوې غوښه بدلیږي، ورپسې هډوکي شي، بیا یې غوښه وپوښي او بیا هسې انسان ورنه جوړ شي چې الله سبحانه و تعالی یې اراده کړې وي او خلقت یې هسې بشپړ شي چې د احسن تقویم عملي مصداق وګرځي.

یو شمیر هغه آیتونه چې د لومړني انسان د نسل د پیدایښت د مختلفو مراحلو په اړه معلومات وړاندې کوي دا دي:
«ی} يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِن كُنتُمْ فِي رَيْبٍ مِّنَ الْبَعْثِ فَإِنَّا خَلَقْنَاكُم مِّن تُرَابٍ ثُمَّ مِن نُّطْفَةٍ ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ ثُمَّ مِن مُّضْغَةٍ مُّخَلَّقَةٍ وَغَيْرِ مُخَلَّقَةٍ لِّنُبَيِّنَ لَكُمْ وَنُقِرُّ فِي الْأَرْحَامِ مَا نَشَاء إِلَى أَجَلٍ مُّسَمًّى ثُمَّ نُخْرِجُكُمْ طِفْلًا ثُمَّ لِتَبْلُغُوا أَشُدَّكُمْ وَمِنكُم مَّن يُتَوَفَّى وَمِنكُم مَّن يُرَدُّ إِلَى أَرْذَلِ الْعُمُرِ لِكَيْلَا يَعْلَمَ مِن بَعْدِ عِلْمٍ شَيْئًا وَتَرَى الْأَرْضَ هَامِدَةً فَإِذَا أَنزَلْنَا عَلَيْهَا الْمَاء اهْتَزَّتْ وَرَبَتْ وَأَنبَتَتْ مِن كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ..» [الحج :۵]
ترجمه : [اې خلکو! که د بیا ژوندون په اړه په شک کې یئ،نو موږ خو له خاورې را پیدا کړی، بیا له نطفې، بیا له علقې، بیا له ژوول شوې یوې ټوټې غوښې چې انځور شوې او نه انځور شوې وي، تر څو تاسو ته وښیو او څه چې وغواړو تر یوې نیټې یې په رحم کې ځای پر ځای کوو، بیا مو د ماشوم په څېر راباسو، (بیا همداسې ستاسو پالنه کوو) تر څو خپل قوت ته ورسیږئ او له تاسو نه ځینې ومري او ځینې مو تر ټولو لویدلي عمر ته ورسیږي، هومره چې له پوهیدو وروسته په څه نه پوهیږي او ځمکه ګورې چې وچه کلکه ده، خو کله چې اوبه پرې نازلې کړو، وخوټیږي، وده وکړي او هر راز سمسور راوټوکیږي.]

«} وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ مِن سُلَالَةٍ مِّن طِينٍ {12} ثُمَّ جَعَلْنَاهُ نُطْفَةً فِي قَرَارٍ مَّكِينٍ {13} ثُمَّ خَلَقْنَا النُّطْفَةَ عَلَقَةً فَخَلَقْنَا الْعَلَقَةَ مُضْغَةً فَخَلَقْنَا الْمُضْغَةَ عِظَامًا فَكَسَوْنَا الْعِظَامَ لَحْمًا ثُمَّ أَنشَأْنَاهُ خَلْقًا آخَرَ فَتَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ.» [المؤمنون : ۱۲ – ۱۴»
ترجمه : [او یقینا چې انسان مو د خټې له خلاصې پیدا کړ. بیامو هغه د ټیکې په مضبوط ځای کې یوه نطفه وګرځاوه، بیا مو دا نطفه یو را ځوړنده توکی کړ او بیا مو دا علقه د غوښې یوه ژوولې ټوټه کړه، بیامو دا د غوښې ټوټه هډوکي کړل، نو هډوکي مو په غوښه پټ کړل، بیا مو په بل پیدایښت کې پیدا کړ، نو مبارک دی تر ټولو غوره خالق]
نطفه د نارینه اوبو ته ویل کیږي او کله چې د ښځې له اوبو سره یو ځای شي نو بیا امشاج یعنې سره ګډې شوې اوبه بلل کیږي، لکه دا آیت شریف چې اشاره ورته کوي : « إِنَّا خَلَقْنَا الْإِنسَانَ مِن نُّطْفَةٍ أَمْشَاجٍ نَّبْتَلِيهِ فَجَعَلْنَاهُ سَمِيعًا بَصِيرًا.» [الدهر :۲] ترجمه : [دا مونږ یو چې انسان مو له مختلطې (ګډې) شوې نطفې پیداکړ، چې آزمویو یې او لیدونکی اوریدونکی مو ترې جوړ کړ.] همدا راز دا اوبه (ماء مهین» سپکې اوبه هم بلل شوې ځکه کمې او کمزورې وي او دیته دا مبارک آیتونه اشاره کوي : « الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ وَبَدَأَ خَلْقَ الْإِنسَانِ مِن طِينٍ {7} ثُمَّ جَعَلَ نَسْلَهُ مِن سُلَالَةٍ مِّن مَّاء مَّهِينٍ.» [السجدة : ۷ – ۸] ترجمه : [هغه چې هر څه یې ډیر ښه پیدا کړي او د انسان پیدایښت یې له خټې پیل کړی]

«أَلَمْ نَخْلُقكُّم مِّن مَّاء مَّهِينٍ {20} فَجَعَلْنَاهُ فِي قَرَارٍ مَّكِينٍ 21 إِلَى قَدَرٍ مَّعْلُومٍ 22 فَقَدَرْنَا فَنِعْمَ الْقَادِرُونَ.» [المرسلات :۲۰ – ۲۳ ] ترجمه : [آیا له سپکو کرکجنو اوبو مو پیدا نه کړئ. او آیا په مضبوط تمځي کې مو ځای پر ځای نه کړ. تر یوې ټاکلې نیټې. نو وتوانیدو او همدا راز ښه توانیدونکي یو]
نطفه یا د سړي اوبه یې «ماء دافق» ټوپ وهونکي اوبه هم بللې، ځکه خیز وهي، او دا مطلب پدې مبارک آیت کې یاد شویدی : «} فَلْيَنظُرِ الْإِنسَانُ مِمَّ خُلِقَ {5} خُلِقَ مِن مَّاء دَافِقٍ {6} يَخْرُجُ مِن بَيْنِ الصُّلْبِ وَالتَّرَائِبِ » [الطارق :۵ – ۷] ترجمه : [نو دا انسان دې وګوري چې له څه دی پیدا شوی. له ټوپ وهونکو اوبو دی پیدا شوی. راوځي د سینې او ملا له منځه]
قرآنکریم پدې ترتیب سره د لومړني انسان (آدم علیه السلام) او دهغه د زوزات یا اولادې دخلقت د مختلفو مراحلو په اړه معلومات راکوي او د خلقت همدا مراحل، او ددې مرحلو اصطلاحات د قرآنکریم دعلمي اعجاز یو ستر دلیل دی، اوس ساینس پر دې ټولو د تایید او تصدیق مهر ږدي، د انساني خلقت دامراحل او همدا اصطلاحات تاییدوي، ان تر دې چې د خلقت په اړه د قرآنکریم دا معجز او علمي معلومات د ډیرو لویو ساینس پوهانو د هدایت او په اسلام د مشرفیدو سبب شوی. نو اوس څنګه معقوله او د منلو وبولو چې څوک دا ادعا وکړي چې ددې علمي معلوماتو وړاندې کوونکي آیتونه یو له بل سره تناقض لري؟! واقعیت دا دی چې قرآنکریم له هر ډول اختلاف، تناقض او تعارض څخه پاک دی، الله تعالی رښتیا فرمایلي: « أَفَلاَ يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَلَوْ كَانَ مِنْ عِندِ غَيْرِ اللّهِ لَوَجَدُواْ فِيهِ اخْتِلاَفًا كَثِيرًا.» [النساء : ۸۲] ترجمه : [نو آیا په قرآن کې تدبر نه کوي، که هغه له الله نه پرته د بل چا له لوري وی، نو حتما به یې ډیر اختلاف پکې موندلی و].
پدې آیتونو کې د راغلیو اصطلاحاتو د معنی لپاره دې کتابونو ته مراجعه وکړئ : الراغب الاصفهاني، ابو القاسم الحسین بن محمد: المفردات في غریب القرآن، طبعة دار التحریر، القاهره، سنة ۱۹۹۱ م، ابن منظور : لسان العرب، طبعة دار المعارف، القاهرة.

http://www.bowraa.com/index.php?option=com_content&view=article&id=1718:2011-07-21-14-09-14&catid=34:2010-09-09-22-16-22&Itemid=53